Πλεῖον καὶ ὧδε στο Λουκ. 11,31-32: Φιλολογική ανάλυση

regina_austri_salomon

Τὸ οὐδέτερο συγκριτικὸ «πλεῖον» καὶ ἡ λειτουργία τοῦ «ὧδε»

στὸ Λουκ. 11,31-32: Φιλολογικὴ καὶ ἑρμηνευτικὴ προσέγγισις

Περίληψη

Στὴν ἑνότητα Λουκ. 11,29-32, ἡ ἀναφορὰ στὴ βασίλισσα τοῦ Νότου καὶ στοὺς Νινευῖτες συγκροτεῖ μία διπλῆ μαρτυρία ἐναντίον τῆς γενεᾶς ποὺ ἀρνεῖται νὰ ἀνταποκριθῇ στὸ κήρυγμα τοῦ Ἰησοῦ. Ἡ ἐπαναλαμβανόμενη διατύπωσις «καὶ ἰδοὺ πλεῖον Σολομῶνος ὧδε» (στ. 31) καὶ «καὶ ἰδοὺ πλεῖον Ἰωνᾶ ὧδε» (στ. 32) παρουσιάζει ἰδιαίτερο φιλολογικὸ καὶ ἑρμηνευτικὸ ἐνδιαφέρον, καθὼς συνδυάζει τὸ οὐδέτερο συγκριτικὸ «πλεῖον» μὲ τὸ δεικτικὸ ἐπίρρημα «ὧδε». Ἡ παροῦσα μελέτη ἐξετάζει τὴ συντακτικὴ καὶ σημασιολογικὴ λειτουργία αὐτοῦ τοῦ συνδυασμοῦ στὸ ἄμεσο λογοτεχνικὸ καὶ θεολογικὸ συμφραζόμενο τοῦ τρίτου Εὐαγγελίου. Παράλληλα, διερευνᾷ τὴν πρόσληψιν τῆς διατυπώσεως ἀπὸ τὴν πατερικὴ παράδοση, ἀναδεικνύοντας τόσο τὴ χριστολογικὴ ἀντιπαραβολὴ τοῦ Ἱεροῦ Χρυσοστόμου ὅσο καὶ τὸ ἑρμηνευτικὸ ἐρώτημα τοῦ κατεναϊκοῦ ἀποσπάσματος ποὺ ἀποδίδεται στὸν Κύριλλο Ἀλεξανδρείας περὶ τῆς ἐπιλογῆς τοῦ «ὧδε» ἀντὶ τοῦ «ἐν ἐμοί». Ὑποστηρίζεται ὅτι ἡ σύνδεσις τοῦ οὐδετέρου συγκριτικοῦ μὲ τὸ δεικτικὸ ἐπίρρημα μεταφέρει τὸ κέντρο τῆς εὐθύνης ἀπὸ τὰ ἱστορικὰ προηγούμενα στὴν παροῦσα ἀποκαλυπτικὴ παρουσία.

Λέξεις-κλειδιά: Λουκ. 11,31-32, πλεῖον, ὧδε, βασίλισσα τοῦ Νότου, Νινευῖτες, πατερικὴ ἑρμηνεία, χριστολογία, κρίσις.

Διαβάστε Περισσότερα

Άγιοι Ανάργυροι Κοσμάς και Δαμιανός: Ιατρική και Αγάπη

Sancti Cosmas et Damianus — Medici Anargyri — Medicina caritate, scientia humanitate, cura sine mercede.

«Τί συμβαίνει ὅταν ὁ ἄνθρωπος ποὺ κατέχει τὴ θεραπευτικὴ γνώση ἀρνεῖται νὰ τὴν ἰδιοποιηθεῖ; Καὶ τί σημαίνει, τελικά, νὰ θεραπεύεις ἕναν ἄνθρωπο χωρὶς νὰ ἀπαιτεῖς τίποτε ἀπὸ τὴν ἀνάγκη του;»

Περίληψις: Ἡ παροῦσα μελέτη ἐπιχειρεῖ μία πολυεπίπεδη ἱστορική, φιλολογική, φιλοσοφική καὶ θεολογική προσέγγιση τῆς μορφῆς καὶ τῆς παρακαταθήκης τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων Κοσμᾶ καὶ Δαμιανοῦ. Ἀποφεύγοντας τὴν τυποποιημένη ἀγιολογική στερεοτυπία, τὸ κείμενο ἐξετάζει τὴν ἔννοια τοῦ «Ἀναργύρου» ὡς μία ἰδιαίτερη ἠθικὴ τομὴ στὸν τρόπο νοήσεως τῆς θεραπευτικῆς γνώσεως, σε διάλογο μὲ τὸ Ἱπποκρατικὸ ἦθος, τὴν κλασικὴ φιλοσοφία καὶ τὴ χριστιανικὴ ἠθικὴ παράδοση. Μέσα ἀπὸ τὴν κριτικὴ ἐξέταση τῆς σχέσεως ἐπιστήμης, οἰκονομίας καὶ ἀνθρωπίνης εὐαλωτότητος, ἀναδεικνύεται ἡ διαχρονικὴ ἐπικαιρότης τοῦ παραδείγματός τους στὴ σύγχρονη βιοηθικὴ καὶ ἀνθρωπιστικὴ σκέψη.

Διαβάστε Περισσότερα

Ηθική νομιμότητα της θυσίας σε Ισαάκ και Ιφιγένεια

Η θυσία του Αβραάμ και η θυσία της Ιφιγένειας

Συγκριτική θεολογική, μυθολογική και φιλοσοφική προσέγγιση της ανθρώπινης θυσίας

1. Εισαγωγή — Το μεγάλο δίλημμα

Η ιδέα της θυσίας —το να προσφέρεις δηλαδή μια αθώα ανθρώπινη ζωή για χάρη μιας θεϊκής εντολής ή ενός «ανώτερου σκοπού»— είναι ένα από τα πιο ταρακτικά και οριακά θέματα στην ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού. Μας αναγκάζει να κοιτάξουμε κατάματα τη σχέση ανάμεσα στη θρησκευτική πίστη, την ηθική μας συνείδηση και την προσωπική μας ελευθερία.

Το θεμελιώδες ερώτημα που γεννιέται δεν αφορά απλώς το αν μια θυσία είναι «καλή» ή «κακή», αλλά συμπυκνώνεται σε κάτι πολύ πιο βαθύ:

Μπορεί ένας άνθρωπος να θεωρήσει ηθικά σωστή μια πράξη που καταστρέφει τη ζωή και την αξιοπρέπεια ενός αθώου, μόνο και μόνο επειδή πιστεύει ότι εκτελεί μια θεϊκή διαταγή ή υπηρετεί έναν ιερό σκοπό;

Το ερώτημα αυτό φέρνει σε ευθεία σύγκρουση την τυφλή υπακοή σε μια εξωτερική αυθεντία με την προσωπική μας ηθική ευθύνη. Για να το εξετάσουμε σωστά, πρέπει να αποφύγουμε δύο παγίδες: από τη μία, να μην καταδικάσουμε τα αρχαία κείμενα εύκολα και αναχρονιστικά με τα σημερινά μας μυαλά· από την άλλη, να μην δικαιολογήσουμε άκριτα πράξεις βίας επειδή ντύθηκαν το ένδυμα του «ιερού» ή της «εθνικής ανάγκης».

Σε αυτή τη μελέτη, θα βάλουμε δίπλα-δίπλα δύο κορυφαία παραδείγματα:

• Τη δοκιμασία του Αβραάμ στο όρος Μοριά, όπως μας την αφηγείται η Βίβλος στο βιβλίο της Γένεσης (κεφάλαιο 22).
• Τη θυσία της Ιφιγένειας στην Αυλίδα, έτσι όπως την αποτύπωσε ο Ευριπίδης στην τραγωδία του Ιφιγένεια εν Αυλίδι.

Οι δύο ιστορίες έχουν τεράστιες διαφορές. Ο Αβραάμ καλείται να υπακούσει σε μια προσωπική εντολή του Θεού που ζητά τον γιο του. Ο Αγαμέμνων, από την άλλη, βρίσκεται εγκλωβισμένος μέσα σε ένα πλέγμα πολιτικών πιέσεων, στρατιωτικών συμφερόντων και θεϊκών απαιτήσεων για να μπορέσει να σαλπάρει ο ελληνικός στόλος για την Τροία. Στην πρώτη περίπτωση έχουμε τη σχέση του ανθρώπου με το Απόλυτο· στη δεύτερη, τη σύγκρουση της οικογένειας με την κρατική εξουσία και τη συλλογική σκοπιμότητα.

Ο στόχος της σύγκρισης δεν είναι να βγάλουμε «καλό» τον έναν και «κακό» τον άλλον, αλλά να φωτίσουμε το κοινό φιλοσοφικό πρόβλημα: Πότε και αν μπορεί η επίκληση μιας ανώτερης αυθεντίας να νομιμοποιήσει την αφαίρεση μιας ανθρώπινης ζωής;

Για να μην μπερδευτούμε, θα αναλύσουμε τις ιστορίες σε τρία καθαρά επίπεδα:

1. Πώς εξηγείται η πράξη; (Ποια πίστη, ποια ανάγκη ή ποιος φόβος οδηγεί αυτόν που κάνει τη θυσία;)
2. Πώς αντιδρά το θύμα; (Υπάρχει συναίνεση, ηρωική αποδοχή, σιωπή ή εξαναγκασμός;)
3. Είναι η πράξη ηθικά σωστή; (Αρκούν τα κίνητρα του θύτη ή η στάση του θύματος για να δικαιώσουν την πράξη;)

Διαβάστε Περισσότερα

Ισαάκ και Ιφιγένεια: Η ανθρώπινη θυσία στη Βίβλο και τον μύθο

Η θυσία του Αβραάμ και η θυσία της Ιφιγένειας

Συγκριτική θεολογική, μυθολογική και φιλοσοφική προσέγγιση της ανθρώπινης θυσίας

Isaac_et_Iphigenia_Human_Sacrifice_Biblical_and_Greek_Myth

1. Εισαγωγή

Η θυσία αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα θρησκευτικά, κοινωνικά και πολιτισμικά φαινόμενα στην ιστορία των ανθρώπινων κοινωνιών. Ως τελετουργική πράξη, συνδέεται με την επικοινωνία του ανθρώπου με το θείο, την έκφραση της πίστης, την αναζήτηση της θεϊκής εύνοιας, την εξιλέωση και την αποκατάσταση μιας διαταραγμένης σχέσης ανάμεσα στον άνθρωπο και το υπερβατικό. Στους αρχαίους πολιτισμούς, η θυσία κατείχε κεντρική θέση στη θρησκευτική ζωή, αν και οι μορφές, οι σκοποί και οι συμβολισμοί της διαφοροποιούνταν ανάλογα με τις εκάστοτε θρησκευτικές αντιλήψεις και κοινωνικές συνθήκες. Η σχέση ανάμεσα στη θυσία, τη θρησκευτική πίστη, τη θεϊκή βούληση και την αξία της ανθρώπινης ζωής αναδεικνύει ένα διαχρονικό πρόβλημα: τα όρια της ανθρώπινης υπακοής απέναντι στο θείο και τη σύγκρουση ανάμεσα στις θρησκευτικές επιταγές και τις θεμελιώδεις ηθικές αξίες.

Διαβάστε Περισσότερα

Από την Ξηρά Ψυχή στην Πατερική Θέωση: Η Μεταμόρφωση της Κτίσεως

ΑΠΟ ΤΗΝ ΞΗΡΑ ΨΥΧΗ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΚΤΙΣΕΩΣ

Η Πρόσληψη και Μετουσίωση της Αρχαίας Φιλοσοφικής Παραδόσεως 

στους Πατέρες της Εκκλησίας

ARXAIA_FILOSOFIA_KAI_PATERIKH_THEOLOGIA_APO_THN_XHRA_PSYXH_STH_METAMORFWSH_THS_KTISEWS

ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Το Φιλοσοφικό Υπόβαθρο και η Θεολογική Τομή

Στη μελέτη μας για τον Ηράκλειτο και τον Πορφύριο («Ηράκλειτος και Πορφύριος — Από την ξηρή ψυχή στη γένεση») διαγράψαμε την τροχιά μιας θεμελιώδους ιδέας της αρχαίας ελληνικής γραμματείας: τη διπολική αντίθεση ανάμεσα στην «ξηρότητα» και την «υγρασία». Για τον σκοτεινό εφέσιο φιλόσοφο, η «αὔη ψυχὴ σοφωτάτη καὶ ἀρίστη» —η ξηρή ψυχή είναι η σοφότατη και η αρίστη—, ενώ η υγρασία συνδέεται με τη μέθη, την απώλεια του προσανατολισμού και την πτώση της συνειδήσεως. Στον νεοπλατωνικό Πορφύριο, η ηρακλείτεια αυτή φυσιοκρατική παρατήρηση μεταστοιχειώνεται σε μια βαθιά μεταφυσική αλληγορία: στο Περὶ τοῦ ἐν Ὀδυσσείᾳ τῶν Νυμφῶν Ἄντρου, η υγρασία ταυτίζεται με την ηδονή, τη σαρκικότητα και την «κάθοδο» της ψυχής στη γένεση —στη δίνη της υλικής, ενσώματης υποστάσεως.

Διαβάστε Περισσότερα

Αυτοδικαίωση: Μια Θεολογική Θεώρηση της Ανθρώπινης Ατελείας

ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΓΕΩΡ. ΚΑΤΣΟΥΛΗΣ
Πτυχιοῦχος Κλασσικῆς Φιλολογίας Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν
Μεταπτυχιακός τοῦ Τομέα Ἐπιστημῶν τῆς Ἀγωγῆς, 

«Ἐφηρμοσμένη Παιδαγωγική», Διδακτική - Προγράμματα Σπουδῶν, Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν
Ὑπ. Δρ. Κλασσικῆς Φιλολογίας Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν

Η Ψευδαίσθηση της Αυτοδικαίωσης και η Οδός της Ταπείνωσης: 

Θεολογική θεώρηση της ανθρώπινης ατελείας, της κρίσεως και του Θείου Ελέους

HUMILITAS_SUPERAT_SUPERBIAM

Εισαγωγή: Η υπαρξιακή αγωνία του προσώπου ενώπιον του Απροσίτου

Η πορεία του ανθρώπου εντός του ιστορικού χρόνου συνιστά μια διαρκή αναζήτηση νοήματος, μια αδιάκοπη προσπάθεια υπέρβασης της φθαρτότητας και της οντολογικής του ανεπάρκειας. Από την αυγή της θρησκευτικής συνείδησης έως τη σύγχρονη υπαρξιακή αγωνία, το ερώτημα της καταξίωσης και της τελικής δικαίωσης του ανθρώπινου προσώπου παραμένει το κεντρικότερο διακύβευμα της πνευματικής ζωής. Στον πυρήνα της ορθόδοξης θεολογίας, η απάντηση στο ερώτημα αυτό δεν δίνεται διά της οδού της ηθικής αυτονομίας ή της κοσμικής καταξίωσης, αλλά διά της μυσταγωγικής συντριβής, της έμπρακτης μετάνοιας και της απόλυτης εναπόθεσης του πεπρωμένου μας στο άπειρο έλεος του Τριαδικού Θεού.

Διαβάστε Περισσότερα

Η Αλλοίωση του Ορθόδοξου Ήθους: Η Αντικανονικότητα του Επιταφίου και των Εγκωμίων της Παναγίας

ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΓΕΩΡ. ΚΑΤΣΟΥΛΗΣ
Πτυχιοῦχος Κλασσικῆς Φιλολογίας Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν
Μεταπτυχιακός τοῦ Τομέα Ἐπιστημῶν τῆς Ἀγωγῆς, 

«Ἐφηρμοσμένη Παιδαγωγική», Διδακτική - Προγράμματα Σπουδῶν, Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν
Ὑπ. Δρ. Κλασσικῆς Φιλολογίας Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν

festum_dormitionis_deiparae

Εισαγωγή: Η Κρίση της Λειτουργικής συνείδησης

Η Ορθόδοξη Καθολική Εκκλησία του Χριστού δεν αποτελεί έναν οργανσμό αενάως αυτοσχεδιαζόμενο, ούτε έναν θεσμό που προσαρμόζει τη λατρεία του στις εφήμερες συναισθηματικές ανάγκες ή στις φολκλορικές αξιώσεις της εκάστοτε εποχής. Η θεία λατρεία, ως η έμψυχος έκφραση του δόγματος και της πίστεως («lex credendi, lex orandi»), διέπεται από απαρασάλευτους κανόνες, οι οποίοι θεσπίστηκαν από τους αγίους και θεοφόρους Πατέρες υπό την έμπνευση του Παναγίου Πνεύματος. Ωστόσο, η σύγχρονη εκκλησιαστική πραγματικότητα σημαδεύεται από μια επικίνδυνη λειτουργική ανομία.

Διαβάστε Περισσότερα