ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΑΠΟΡΡΙΨΗΣ ΤΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΜΑΣ




Παπά Γιώργης Προμπονάς

Εξ αιτίας της αδυναμίας της φίλης μας Μυρτώς να κατανοήσει τι εννοώ όταν χαρακτηρίζω Τον Χριστό Επαναστάτη ,φταίγοντας ίσως εγώ με το να μη προθέσω το επίθετο αξιακός, επειδή προφανώς εκείνη έχει κατά νου τον εθνικο- απελευθερωτικό επαναστάτη όπως τον ήθελε ο Ιούδας, μου δίνει την αφορμή απευθυνόμενος μέσω αυτής προς όλους τους φίλους να εξηγήσω ότι, επαναστάτης δεν είναι μόνο αυτός, αλλά και εκείνος που θυσιάζει τη ζωή του για να επικρατήσουν στην ανθρωπότητα οι θεμελιώδεις, αιώνιες, πανανθρώπινες, ηθικές, κοινωνικές και άλλες αξίες, που χωρίς αυτές δε μπορεί να επιβιώσει το ανθρώπινο είδος κατά τον Einstein. Επαναστάτης είναι και αυτός που αγωνίζεται να πείθει τους ανθρώπους να αναθεωρούν τις λανθασμένες απόψεις τους, αποδεχόμενοι κάποιες άλλες σαν πιο σωστές .Επαναστάτης είναι αυτός που βοηθά τους ανθρώπους να σκέπτονται ελεύθερα, γιατί τότε θα σκέπτονται σωστά κατά το Καβάφη .Επαναστάτης είναι αυτός ο μπροστάρης που ενθαρρύνει τους ανθρώπους να αντιστέκονται σε εκείνους που μέσω του φόβου της οικονομικής η άλλης εξάρτησης και υποτέλειας προσπαθούν να τους ποδηγετούν και να τους χειραγωγούν . 



Καλοκαιρινές επισκέψεις και μουσεία!!



Της Καπατσούλια Χρυσαυγής


Καλοκαιρινές επισκέψεις σε μουσεία!!

Το καλοκαίρι μας προσφέρει απλόχερα την πολυτέλεια του ελεύθερου χρόνου που τόσο πολύ στερούμαστε τις άλλες εποχές λόγω των αυξημένων υποχρεώσεων. Τα σχολεία παραμένουν κλειστά, οι περισσότεροι γονείς λαμβάνουν ολιγοήμερες άδειες και όλα ευνοούν προς την αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου μας κατά βούληση. Φυσικά η θάλασσα βρίσκεται υψηλά στις προτιμήσεις μεγάλων και μικρών με ευεργετικά οφέλη για όλους. Ωστόσο όσο πιο πολλά ερεθίσματα και εμπειρίες συλλέξουμε τόσο πιο δυναμική και αναζωογονητική θα είναι η επιστροφή μας στα καθήκοντα της καθημερινότητας.


Πόσο εκτιμάς τον εαυτό σου;


της Δρος Αριστονίκης Θεοδοσίου-Τρυφωνίδου



Η αυτοεκτίμηση έχει δυο μέρη: ένα αίσθημα προσωπικής ικανότητας και ένα αίσθημα προσωπικής αξίας. Αν η αυτοεκτίμηση ήταν μαθηματική εξίσωση τότε η αυτοπεποίθηση σύν τον αυτοσεβασμό θα ισούτο με την θετική αυτοεκτίμηση. Η αυτοεκτίμηση αντανακλά το πως αντιλαμβανόμαστε το δικαίωμα μας στην ευτυχία. Όσο πιο υψηλή αυτοεκτίμηση έχουμε τόσο πιθανότερο είναι να δημιουργούμε υγιείς σχέσεις. Όταν έχουμε χαμηλή αυτοεκτίμηση, νιώθουμε ότι είμαστε λάθος και κατά κάποιο τρόπο ελαττωματικοί. Μαστιζόμαστε από συναισθήματα ανεπάρκειας, ανασφάλειας, δυσπιστίας και ενοχής.


ΤΟ ΛΙΟΝΤΑΡΙ ΤΗΣ ΑΜΦΙΠΟΛΗΣ

 
ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ ΕΡΜΗΣ
 Όλοι εκπλαγήκαμε απ'ταρχαιολογικά ευρήματα του ταφικού μνημείου της Αμφίπολης.  Με θαυμασμό είδαμε κι ακούσαμε για τις δυο σχεδόν ακέραιες Σφίγγες, για το ψηφιδωτό που απεικονίζει με λεπτομέρειες την αρπαγή της Περσεφόνης απ'τον Πλούτωνα και τον θεό Ερμή να προπορεύεται-όσο για τις δυο γοητευτηκές Καρυάτιδες, μας καθήλωσαν με την εξαιρετική τέχνη και με τις πλούσιες πτυχώσεις των χιτώνων τους. Οι αρχαιολόγοι μας είχαν πει τότε πως  αυτά τα έργα προέρχονταν απ'το ίδιο εργαστήριο του Λέοντα της Αμφίπολης, ο οποίος εικάζεται ότι κοσμούσε την κορυφή του λόφου Καστά.
 Και μετά σιωπή...
Κι όμως εκείνη την εποχή υπήρξαν μελετητές που -πέρα από σκοπιμότητες -αναζητούσαν μ'έντιμο τρόπο υλικό για τη περιοχή . Έτσι,ανακαλύφθηκε στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη της Αμερικανικής σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα μια διατριβή του Oscar Broneer'' The Monument at Amphipolis'' To έργο έμεινε άγνωστο στην Ελλάδα ,καθώς τυπώθηκε στην Αμερική το 1941 ( απ'το Harvard University Press).Αντιλαμβανόμαστε πόσο δύσκολη ήταν εκείνη η εποχή για την Ελλάδα. Το έργο μεταφράστηκε πρόσφατα απ'την Σόφη,Ν. Παπαγεωργίου.
 Ο Broneer δεν έκανε καμία υπόθεση σχετικά με το ποίου ή  ποίων σημαντικών ανθρώπων ήταν ο τάφος ,αλλά σημειώνει πως σε ομαδικούς τάφους πολλών ανθρώπων-τα λεγόμενα πολυάνδρια- τοποθτούνταν ένα γλυπτό λιοντάρι ή μια σφίγγα ως  φύλακας και ως υπόμνηση της ανδρείας των νεκρών  . Αυτά ήταν τα μόνα υπέργεια και ορατά στοιχεία του τάφου.
 Είναι καλό να γνωρίζουμε πως το μνημείο με τον Λέοντα της Αμφίπολης στην αποκατεστημένη μορφή του είναι αποτέλεσμα διεθνούς συνεργασίας . Η ανακάλυψή του οφείλεται σ'Έλληνες και Βρετανούς στρατιώτες, ενώ αρχαιολόγοι από Ελλάδα ,Γαλλία και ΗΠΑ βοήθησαν στην εκσκαφή και μελέτη των θραυσμάτων.Τα χρήματα που απαιτήθηκαν για την αναστήλωση του Λέοντα συγκεντρώθηκαν από οργανισμούς και ιδιώτες πολλών κρατών.  Η ίδια η αποκατάσταση ήταν έργο Έλληνα γλύπτη σε συνεργασία μ'Έλληνες , Γάλλους κι Αμερικανούς αρχαιολόγους. Ακόμη και οι φωτογραφίες που χρησιμοποιήθηκαν για την εικονογράφηση, που μας επιβεβαιώνει την περιπέτειά του , είναι προσφορά πολλών ιδιωτών.
 Η πρώτη γνώση των ερειπίων στην περιοχή χρονολογείται απ'τον Βαλκανικό πόλεμο του 1912-13, όταν Έλληνες στρατιώτες βρήκαν τυχαία τη βάση και ειδοποίησαν την Ελληνική Αρχαιολογική Υπηρεσία.  Δύο Έλληνες αρχαιολόγοι έσπευσαν να καθαρίσουν τη βάση,  αλλά νέες εχθροπραξίες στην περιοχή έβαλαν τέλος στην έρευνα. Κατά τον Πρώτα Παγκόσμιο Πόλεμο η περιοχή του Στρυμόνα έγινε πάλι θέατρο εκτεταμένων πολεμικών επιχειρήσεων . Τότε, κάποιοι αξιωματικοί του Βρετανικού στρατού έφεραν στο φως κάποια κομμάτια του λιονταριού και αποπειράθηκαν να τα μεταφέρουν στην ακτή-όμως ισχυροί βομβαρδισμοί ματαίωσαν την προσπάθειά τους. Στην συνέχεια, αν και τα περισσότερα κομμάτια και μεγάλο μέρος των θεμελίων του μνημείου βρισκόταν ακάλυπτα- πέρασαν πολλά χρόνια μέχρι οι αρχαιολόγοι να ενδφερθούν πάλι γιατην ανασκαφή.  
 Το 1929 η ελληνική κυβέρνηση συνήψε συμβόλαιο με την Αμερικανική Εταιρεία Monks-Ulen για την αποξήρανση της πεδιάδας των Σερρών  και της Δράμας . Για το σημαντικό αυτό έργο θα κατασκευάζονταν νέοι δρόμοι και γέφυρες  και θα καθαριζόταν το ποτάμι ώστε να διευκολύνεται ο πλους μικρών πλοίων. Χωρίς την ανάληψη αυτού του έργου τα σκόρπια θραύσσματα του μνημείου πιθανότατα θα έμεναν ακόμα κρυμμένα κάτω απ'τ'α χόρτα και τους θάμνους που είχαν φυτρώσει στην περιοχή.
Το καλοκαίρι του 1930 δύο μέλη τς Γαλλικής Σχολής ,οδηγημένοι στον χώρο από άνθρωπο της Monks Ulen Co. έκαναν μια προκαταρκτική μελέτη των θραυσμάτων,η οποία δημοσιεύτηκε στο Bullein de Correspondance Hellenique. Η μελέτη αυτή υπήρξε η πρώτη επίσημη λεπτομερής περιγραφή των θραυσμάτων. Έγιναν τότε πολλές μελέτες, έρευνες και προσπάθειες  από ξένους για να συλλεγούν ταθραύσματα και ν 'ανακατασκευαστεί ο Λέων. Δημοσιεύσεις σε αρχαιολογικές εκδόσεις είχαν σκοπό να προσελκύσουν το ενδιαφέρον .Η εκστρατεία γι'ανεύρεση πόρων από τον κ. MacVeagh ,τον Αμερικανό πρεσβευτή στην Ελλάδα. Έλληνες, Αμερικανοί ,καθώς και άλλοι ξένοι ανταποκρίθηκαν πρόθυμα στην έκκληση. Το πείραμα για διεθνή συνεργασία ακαδημαϊκής φύσης αποδείχτηκε όχι μονάχα εφικτό ,αλλά και ωφέλιμο. Από κάθε ίδρυμα διορίστηκε ένα μέλος για να εποπτεύει την εργασία. Από τις 8 έως τις 17 Ιουνίου 1936 απασχολήθηκαν είκοσι περίπου άνθρωποι.Μία άκατος είχε διατεθεί για την μεταφορά ανθρώπων και υλικών από και προς το σημείο των ανασκαφών.
 Ο σκοπός της ανασκαφής ήταν τριπλός : να γίνει νέα έρευνα για θραύσματα του μνημείου,να ερευνηθεί η επιχωμάτωση κοντά στη βάση, με την ελπίδα ότι θα βρεθούν μερικά χρονολογημένα υλικά που θα μπορούσαν να ρίξουν φως στο πρόβλημα της χρονοόγησης και τέλος ν'απομακρυνθούν οι σωροί των χωμάτων για να γίνει η τοποθεσία παρουσιάσιμη. Αξίζει να σημειώσουμε πως καθώς το αρχαίο υλικό βρισκόταν σε ιδιωτικό οικόπεδο, χρειάστηκε πριν αρχίσουν οι εργασίες ν'αγοραστεί το οικόπεδο.  Δέκα μέρες του Ιουνίου αφιερώθηκαν  στο έργο της ανασκαφής.Προσφέρθηκαν εργάτες ,εργαλεία κι άλλος αναγκαίος εξοπλισμός . Οι ανασκαφείς στεγάστηκαν σε καμπίνα που κατασκευάστηκε στο νεοχώρι,κοντά στην Αμφίπολη.. Η αποχετευτική εργασία που είχε γίνει εκεί πριν από κάποια χρόνια ,διευκόλυνε την κατάσταση σ'εκείνη την περιοχή που προηγουμένως ήτανσυσπρόσιτη και μαστίζονταν από ελονοσία.
 Η ανασκαφή του 1936 δεν είχε δώσει τελικά νέες ανακαλύψεις,αλλά οι πληροφορίες που κερδήθηκαν από την προσεκτικότερη μελέτη του προϋπάρχοντος αρχαίου υλικού ,είχαν θεμελιώδη σημασία. Καθώς οι ανασκαφές τελείωσαν τον Ιούνιο του 1936 ,μπορούσε πλέον ν'αρχίσει η εργασία της ανακατασκευής. Ο γλύπτης Ανδρέας Παναγιωτάκης ήταν πρόθυμος ν'αναλάβει αυτήν την εργασία.Προς το τέλος του καλοκαιριού και το φθινόπωρο του 196 εργάτηκε επι τρεις μήνες στην Αμφίπολη μ'έμπειρους συνεργάτες. , ακατσκευαστές προπλασμάτων και βοηθούς,οι οποίοι κατασκεύαζανγύψινα εκμαγεία από τα υπάρχοντα θραύσματα. Με την βοήθεια όλων αυτών στήθηκε ένα ολόσωμο γύψινο αντίγραφο του Λέοντα σε πραγματικό μέγεθος ,σ'ένα ξύλινο παράπηγμα ,που κατασκευάστηκε γι'αυτόν τον σκοπό. Σημαντικά μέρη του κολοσσιαίου αυτού κατασκευασματος έλειπαν -αυτά τα κατασκεύασε ο γλύπτης. Στο τέλος της περιόδου ο Λέων είχε ολοκληρωθεί σε γύψο.
-------------------------------------------έτσι καμαρώνει μέχρι σήμερα.


ΗΓΕΤΗΣ ή ΑΦΕΝΤΙΚΟ;



Καλλιόπη Ζιώγου
θεολόγος


ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ ΕΡΜΗΣ

« Αδύνατο να μάθεις τα φρονήματα, τη σκέψη, την ψυχή του κάθε ανθρώπου, προτού πάρει στα χέρια του εξουσία » αναφέρει ο Σοφοκλής στην Αντιγόνη. Τι γλυκιά λέξη, η λέξη εξουσία..πόσοι και πόσοι δεν την πόθησαν και την ποθούν διακαώς..πάσης φύσεως εξουσία. Πνευματικά, η κατοχή εξουσίας δεν σημαίνει αυτοδίκαια και πνευματικό « φάουλ », όμως η κατάχρηση αυτής, όντως αποτελεί πνευματικό ολίσθημα και σε πολλές περιπτώσεις και αμάρτημα. ( Υπενθυμίζεται αμαρτία = α – στοχία, χάθηκε ο στόχος, δηλαδή οι άνθρωποι έχασαν το προνόμιο, να απολαμβάνουν τη θέα του Θεού, τον Παράδεισο, μέσω της ανυπακοής των Πρωτόπλαστων, στη μία και μοναδική οδηγία του Θεού να μην « φάνε » τον καρπό του « δέντρου της γνώσης του καλού και του κακού »..). 



ΑΥΤΟΑΝΤΙΛΗΨΗ ΚΑΙ ΔΙΕΚΔΙΚΗΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΤΗΣ ΒΙΚΥΣ ΣΙΑΜΑΝΤΑ


ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ ΕΡΜΗΣ


Η έννοια του εαυτού, όπως γίνεται εύκολα αντιληπτό, είναι πολυδιάστατη και πολυσήμαντη.

Η αυτοαντίληψη αποτελεί μια πλευρά αυτής της έννοιας (Cast & Burke, 2002), ιδιαίτερα σημαντική για την ανθρώπινη συμπεριφορά. Εμπεριέχοντας δύο βασικές διαστάσεις, της ικανότητας και της αξίας, επηρεάζει αφενός το βαθμό που το άτομο βλέπει τον εαυτό του ικανό και αποτελεσματικό και αφετέρου το βαθμό που το άτομο αισθάνεται ότι είναι σημαντικό και αξίζει, (Hertz & Gullone, 1999). 



Όταν η φιλολογία συναντά την ψυχολογία...

Του Γαβριήλ Μπομπέτση


Υπάρχει, άραγε, σημείο τομής μεταξύ της φιλολογίας και της ψυχολογίας; Η απάντηση είναι φυσικά καταφατική. Τη σχέση αυτή των δύο επιστημών θα προσπαθήσουμε να ξεδιπλώσουμε σε μία ενδεικτική προσέγγιση στη συνέχεια. Ας σημειώσουμε μόνο πως εκλαμβάνουμε τον όρο ψυχολογία κάπως γενικά, με την έννοια του τι αφορά την ψυχή και τον άνθρωπο.

Έλεγε ο Βιτγκενστάιν: «Τα όρια της γλώσσας μου είναι τα όρια του κόσμου μου». Γι’ αυτό, λοιπόν, σαν σε παιχνίδι ετυμολόγησης, θα ξεκινήσουμε τη διερεύνηση της σχέσης φιλολογίας και ψυχολογίας, μέσα από το λεξιλόγιο της ψυχής, των συναισθημάτων, για να το κατανοήσουμε πληρέστερα.

Ας δούμε κατ’αρχάς τη λέξη «συγγνώμη»• το ενδιαφέρον έγκειται στο ότι παράγεται από το ρήμα «συγγιγνώσκω», που σημαίνει πρωτίστως ομονοώ, πράγμα που δείχνει τη γνωστική, εγκεφαλική όψη (πέρα από τη συναισθηματική) της έννοιας. Στο ίδιο πλαίσιο το ρήμα συγχωρώ (< συγχωρέω) έχει την έννοια του δίνω χώρο μέσα μου στον άλλο, συμφωνώ κατ’επέκταση μαζί του. Και από τη λέξη «συγγνώμη» ας περάσουμε στο «κουράγιο». Εκ της ιταλικής λέξης coraggio, που ανάγεται στη λατινική coraticum, η οποία με τη σειρά της εμπεριέχει τη ρίζα cor, δηλαδή, καρδιά. Πρέπει, λοιπόν, να έχεις «καρδιά», για να κάνεις κουράγιο στις δυσκολίες και στον πόνο. Η αρχική σημασία του «πόνου» ήταν μόχθος, σκληρή εργασία• γιατί άλλωστε χρειάζεται μόχθο για να αντέξεις τον πόνο.

Τι σημαίνει «εμπιστοσύνη»; Ότι ανοίγομαι στον άλλον, διότι έχω πίστη σ’αυτόν, πως θα με καταλάβει, δεν θα με προδώσει, δεν θα με εκμεταλλευτεί κλπ. Η «θλίψη» και η «κατάθλιψη», από την άλλη, παραγόμενες από το ρήμα «θλίβω (= πιέζω)», σημαίνουν την εσωτερική πίεση και καταχνιά της ψυχής. Η λέξη «ελπίδα» με τη σειρά της λέγεται ότι προέρχεται από την ινδοευρωπαϊκή ρίζα *wel που έχει τη σημασία θέλω, εκλέγω• μήπως τότε το να είμαστε ευέλπιδες είναι εκλογή; Ας περάσουμε τώρα στη «στενοχώρια». «Στενοχώρια» σημαίνει ότι υπάρχει στενοχωρία μες την ψυχή μας, δηλαδή, στενότητα χώρου, περιορισμένες αντοχές. Με τις στενοχώριες, άρα, στις οποίες υποβαλλόμαστε, αυτή η στενότητα φεύγει σταδιακά, για να μείνουν οι διευρυμένες πλέον αντοχές.

Τι είναι, άραγε, η «ευτυχία»; Αρχικά «ευτυχία» ήταν η καλή τύχη. Όμως, στην πραγματικότητα φαίνεται ότι η ευτυχία απέχει παρασάγγας από την καλή τύχη. «Τι θα πει ευτυχία;», αναρωτιέται ο Καζαντζάκης. «Να ζεις όλες τις δυστυχίες». «Τι θα πει ζω; Να κοιτάς με αθόλωτο μάτι όλα τα σκοτάδια». Τι είναι ευτυχία για τον Αριστοτέλη; Είναι η ενέργεια της ψυχής του ενάρετου ανθρώπου, του ανθρώπου που περπατά με φωτεινό σηματοδότη τη μεσότητα, μακριά από την έλλειψη και την υπερβολή. Τι είναι, ακόμη, οι «ενοχές» από τις οποίες συχνά διακατέχεται ο άνθρωπος; Εκ του ρήματος «ἐνέχω» που σημαίνει κρατώ κάτι μέσα μου, το φυλάω στην ψυχή μου, οι ενοχές είναι ό,τι χρονίζει μέσα μας και το περιεργαζόμαστε υπερ το δέον. Τι θα πει «ευδαιμονία»; Αρχικά ήταν η εύνοια από τους θεούς ή την τύχη, αλλά κάθε άλλο παρά αυτό είναι η ευδαιμονία, όπως είδαμε.

Ας περάσουμε από την κάπως πιο τεχνική περιδιάβαση στο λεξιλόγιο της ψυχής στην ψυχή αυτή καθ’αυτή. Κι αυτή είναι η δεύτερη περιοχή συνάντησης της φιλολογίας και της ψυχολογίας που προτείνουμε. «Ψυχή», εκ του «ψύχω», είναι η πνοή, η ανάσα. Για να δούμε, όμως, τι είπαν οι αρχαίοι φιλόσοφοι και πρώτοι «ψυχολόγοι» για την ψυχή! Ο μεν Πλάτωνας υποστηρίζει τη θεωρία του δυϊσμού. Λέει, λοιπόν, ότι η ψυχή και το σώμα είναι δύο διαφορετικές, αυτοτελείς οντότητες. Η ψυχή προϋπάρχει του σώματος, εν-σωματώνεται κάποια στιγμή, πράγμα που την περιορίζει, και υπάρχει και μετά θάνατον, μάλιστα μετεμψυχώνεται. Η φιλοσοφία, η προσπάθεια, δηλαδή, να περιοριστεί κανείς στην ψυχή του αγνοώντας το σώμα του, είναι μία μελέτη θανάτου, όπως πιστεύει ο φιλόσοφος. Ο Αριστοτέλης, στον αντίποδα, είναι υποστηρικτής της μονιστικής θεωρίας. Η ψυχή για το σταγειρίτη φιλόσοφο είναι η μορφή ενός ζωντανού σώματος, οι ενέργειες στις οποίες προβαίνει αυτό. Το ότι κάποιος κινείται, κάθεται, γελάει κλπ δείχνει ότι έχει ψυχή, ενώ όταν πεθαίνει, αφού δεν μπορεί να προβεί σ’αυτές τις ενέργειες, παύει να έχει ψυχή. Άρα, η ψυχή και το σώμα είναι ένα αναπόσπαστο σύνολο.

Το τι είναι, άραγε, η ψυχή δεν μπορεί να προσδιοριστεί εν τέλει μονοσήμαντα, επειδή ανήκει στην άυλη πραγματικότητα. Για την ορθόδοξη Εκκλησία η ψυχή είναι μια πνευματική φύση, αθάνατη, που μετέχει στις θείες ενέργειες, ενώ για την ψυχολογία φαίνεται ότι η ψυχή είναι οι ψυχοπνευματικές λειτουργίες του ανθρώπου, σε αντίθεση με τις βιολογικές.

Το καλό και το κακό μέσα μας! Ποιος να μίλησε, άραγε, πρώτος για αυτά τα θέματα; Λέει, λοιπόν, επ’ αυτού ο Πλάτωνας στο Φαίδρο πως στην ψυχή του ανθρώπου δρούν δύο δυνάμεις, η μία τον κάνει να δρα με βάση τη λογική και η άλλη με βάση τις όποιες επιθυμίες. Για να έρθει κάμποσους αιώνες υστερότερα ο Πλούταρχος να πει στον Ερωτικό του, κλείνοντας σαφώς το μάτι στον Πλάτωνα, ότι μέσα μας υπάρχει μία δύναμη που οδηγεί σε οτιδήποτε όμορφο, είναι η δύναμη που μας δίνει η Αφροδίτη, κι άλλη μια δύναμη, που μας κάνει να πολεμάμε ό,τι κακό και αισχρό, αυτή είναι η δύναμη του Άρη. Δεν στοιχίζεται αυτό με τη σύγχρονη ψυχολογική άποψη ότι πρέπει να προσανατολίζουμε τις κινήσεις του νου μας σε ό,τι είναι όμορφο, αποδιώχνοντας τις αρνητικές σκέψεις;

Πόσοι ανθρώπινοι χαρακτήρες υπάρχουν κατά τον Ιπποκράτη; Αυτή λοιπόν θα είναι η τρίτη περιοχή που άπτεται του θέματός μας. Ο Κώος γιατρός έλεγε ότι υπάρχουν 4 χυμοί στο ανθρώπινο σώμα: το αίμα, το φλέγμα, η ξανθή και η μαύρη χολή, οι οποίοι πρέπει να βρίσκονται σε αρμονική συνύπαρξη για να διατηρείται η υγεία. Με βάση το χυμό που πλεονάζει κάθε φορά ο Ιπποκράτης διέκρινε 4 τύπους ανθρώπων: α) ο αιματώδης, που είναι εύχαρις και ελαφρός, β) ο φλεγματικός, που είναι ξερός και ψύχραιμος, γ) ο χολερικός, που είναι δηκτικός και θερμόαιμος και δ) ο μελαγχολικός, που είναι σοβαρός και βαρύς. Εξάλλου, η λέξη μελαγχολία ετυμολογείται από τη μέλαινα χολή. Εσείς ποιος ιπποκρατικός τύπος ανθρώπου είστε; Η τετραλογία αυτή μού ανακάλεσε στο νου τους τέσσαρεις τύπους που παρουσιάζει ο Riemann Fritz στην Τετραλογία του φόβου: α) σχιζοειδείς προσωπικότητες, β) καταθληπτικές, γ) ψυχαναγκαστικές και δ) υστερικές ή εν τέλει λίγο απ’ όλα.

Έχουν μιλήσει οι αρχαίοι συγγραφείς για αυτογνωσία, αυτοκριτική, «carpe diem», για νευρωτικούς χαρακτήρες; Θέματα που το δίχως άλλο απασχολούν την ψυχολογία.Ας τα πάρουμε ένα-ένα τα ζητήματα, σε ένα τέταρτο και τελευταίο στάδιο ανάλυσης του θέματός μας. Είναι στον Χείλωνα το Λακεδαιμόνιο, έναν από τους επτά σοφούς της αρχαιότητας, που αποδίδεται το ρητό «γνῶθι σαὐτόν», ενώ στον Πίνδαρο η ρήση «Γένοιο οἷος ἐσσὶ µαθών» (=Μάθε αυτό που είσαι και γίνε το). Όσο για την αυτοκριτκή, αρκεί να δούμε τον Οιδίποδα τύραννο του Σοφοκλή, όπου ο ήρωας μπήγει στα μάτια του τις περόνες από τα ρούχα της μητέρας και ομόκλινής του εν ταυτώ Ιοκάστης, μη στέργοντας να έχει πλέον το φως. «Αν έβλεπα, δεν ξέρω με τι μάτια,/ πηγαίνοντας στον Άδη, το γονιό μου/ θ’ αντίκρυζα και τη δυστυχισμένη/ μάνα μου […]». Το carpe diem ας μην ξεχνάμε συνεχίζοντας πως είναι φράση του Ρωμαίου ποιητή Ορατίου (1ος αιων. π.Χ.). Ας δώσουμε επ’ αυτού, ότι, δηλαδή ο άνθρωπος πρέπει να ζει για τη στιγμή και το παρόν, την άποψη του στωικού φιλοσόφου Σενέκα, ο οποίος λέει χαρακτηριστικά: «Το παρελθόν δεν με αφορά πια, το μέλλον δεν με αφορά ακόμη», για να συμπληρώσει στα Γράμματα προς το Λουκίλιο πως στο πέρας κάθε μέρας πρέπει να λες «έζησα, διένυσα την καριέρα που μου ανέθεσε η τύχη», έτσι ο «καθένας ξυπνά κάθε μέρα νιώθοντάς το ότι ζει ως μια ανέλπιση ευεργεσία», με αποτέλεσμα να φτάνει στην ψυχική ηρεμία. Νευρωτικοί χαρακτήρες στην αρχαία ελληνική λογοτεχνία; Μα φυσικά. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Μήδεια του Ευριπίδη. Η ηρωίδα για να εκδικηθεί την απιστία του άντρα της, που πήρε για ομόκλινη παράλληλα τη βασιλοπούλα της Κορίνθου, αποφασίζει να σκοτώσει εκείνη, τον πατέρα της και βασιλιά της Κορίνθου, Κρέοντα, καθώς και τα δυο παιδιά της. Πριν μπήξει το μαχαίρι στα παιδιά της βρίσκεται σε εσωτερική σύγκρουση: «Εμπρός, καρδιά μου, ετοιμάσου! Γιατί αργώ; Καιρός πια να πράξω τα φριχτά κακά που επιβάλλει η ανάγκη. Έλα, ταλαίπωρο χέρι, πάρε το σπαθί».

Αυτές είναι ενδεικτικά ορισμένες περιοχές όπου διαφαίνεται η γειτνίαση φιλολογίας και ψυχολογίας. Υπάρχουν, όπως είναι φυσικό, πολλές ακόμη τέτοιες περιοχές. Ας κλείσουμε την προσέγγισή μας με φιλοσοφίες της ζωής. Ο Γερμανός φιλοσόφος Heidegger (20ος αιων.) υποστήριζε ότι ο άνθρωπος είναι ένα όν που είναι, όπως κάθε άλλο πράγμα στον κόσμο, αυτό που είναι, αλλά παράλληλα έχει τη δυνατότητα να γίνει κάτι που δεν είναι ακόμη, να υπερβεί το τωρινό είναι. Μήπως αυτός δεν είναι ο μόχθος ολάκερης της ζωής μας; Να γνωρίσουμε τον κρυμμένο θησαυρό μας και να τον φέρουμε στο προσκήνιο, σε μία αέναη σφυρηλάτηση του χαρακτήρα. Για να γίνουμε, όπως λέει στην Γκέμμα ο Λιαντίνης, από Ούτις, δηλαδή, Κανένας, Κάποιος, όπως έκανε εν τέλει ο Οδυσσέας, στην Κυκλώπεια που καλούμαστε όλοι να διανύσουμε σ' αυτή τη ζωή.
  
ΓΕΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Hadot P., Qu’est-ce que la philosophie antique? (2006), Paris, éd. Gallimard, 1995
Καλαχάνης Κ., «Η Ιπποκρατική θεωρία περί χυμών», Πεμπτουσία, 5 Μαρτίου 2013 (https://www.pemptousia.gr/2013/03/i-ippokratiki-theoria-peri-ton-chimon/: ανακτήθηκε 04/07/2018)
Πελεγρίνης Θ., Εισαγωγή στην φιλοσοφία, Αθήνα, εκδ. Πεδίο, 2010
ΛΕΞΙΚΑ
Λεξικό Liddell Scott Jones, όπως υπάρχει στην Πύλη της Ελληνικής γλώσσας
Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας Γ.Μπαμπινιώτη, ανατύπωση του 2006
ΜΕΤΑΦΡΑΣΕΙΣ
Για τις μεταφρέσεις αποσπασμάτων του Οιδίποδα τυράννου και της Μήδειας χρησιμοποιήθηκαν οι εκδ.Κάκτος (μτφρ: Τάσου Ρούσσου) και Πάπυρος (μτφρ: Αθαν. Χ. Παπαχαρίση) αντίστοιχα.