19.11.26

Richard Bentley (1662–1742): Ἡ Νεότερη Κριτικὴ Κειμένων

Richard Bentley (1662–1742) — Ἡ Γένεση τῆς Νεότερης Κριτικῆς τῶν Κλασσικῶν Κειμένων
Συμβολικὴ ἀπεικόνιση: Ὁ ἄγγλος φιλόλογος Richard Bentley (1662–1742) καὶ ἡ κριτικὴ τῶν κλασσικῶν κειμένων (ἐλεύθερη προσαρμογή).

RICHARD BENTLEY (1662–1742)

Ἡ Γένεση τῆς Νεότερης Κριτικῆς τῶν Κλασσικῶν Κειμένων

Ἡ ἐμφάνιση τοῦ Richard Bentley στὰ τέλη τοῦ 17ου αἰῶνα δὲν συνιστᾷ ἀπομονωμένο φαινόμενο οὔτε σηματοδοτεῖ τὴν ἀφετηρία τῆς νεότερης κειμενικῆς κριτικῆς. Ἡ φιλολογικὴ του μέθοδος ἐντάσσεται σὲ μακρὰ παράδοση ἔρευνας, ἡ ὁποία διαμορφώθηκε κατὰ τὴν Ἰταλικὴ Ἀναγέννηση, ἐμπλουτίστηκε κατὰ τὸν 16ο αἰῶνα καὶ ἀπέκτησε εὐρύτερη εὐρωπαϊκὴ διάσταση κατὰ τὸν 17ο. Ἡ ἀναζήτηση χειρογράφων, ἡ σύγκριση διαφορετικῶν γραφῶν, ἡ γλωσσικὴ καὶ ἱστορικὴ ἐξέταση τῶν κειμένων, ἡ ἀμφισβήτηση τῆς γνησιότητας καὶ ἡ εἰκαστικὴ ἀποκατάσταση φθαρμένων χωρίων εἶχαν ἤδη ἀποτελέσει ἀντικείμενα συστηματικῆς φιλολογικῆς ἐνασχόλησης. Ἡ συμβολὴ τοῦ Bentley ἔγκειται, συνεπῶς, ὄχι στὴν ἐπιλογὴ ἄγνωστων μέχρι τότε ἐρευνητικῶν πρακτικῶν, ἀλλὰ στὴν ἔνταση, τὴν ἐμβέλεια καὶ τὴν ἐνιαία ἐφαρμογή τους.1



17.11.26

Δός μοι ποῦ στῶ ἢ πᾷ βῶ; Ἡ παράδοση τοῦ ἀποφθέγματος

Δός μοι ποῦ στῶ ἢ πᾷ βῶ;

Οἱ μαρτυρίες καὶ ἡ κειμενικὴ παράδοση τοῦ ἀποφθέγματος τοῦ Ἀρχιμήδους

Ψηφιακὴ ἀναπαράσταση τοῦ Ἀρχιμήδη καὶ τῶν μηχανικῶν διατάξεων ποὺ συνδέονται μὲ τὸ περίφημο ἀπόφθεγμά του
Ψηφιακὴ ἀναπαράσταση τῆς μηχανικῆς παραδόσεως τοῦ ἀρχιμήδειου ἀποφθέγματος.

Α. Εἰσαγωγή: Ἕνα ἀπόφθεγμα, τρεῖς βασικὲς μαρτυρίες

Ἐλάχιστα ἀποφθέγματα τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς ἐπιστήμης γνώρισαν τόσο εὐρεῖα διάδοση ὅσο τὸ περίφημο ἀρχιμήδειο κάλεσμα γιὰ τὴν ἀναζήτηση ἑνὸς σταθεροῦ σημείου στηρίξεως, ἀπὸ τὸ ὁποῖο θὰ μποροῦσε νὰ κινηθεῖ ὁλόκληρη ἡ γῆ. Στὴ νεότερη παράδοση, ἡ φράση «δός μοι ποῦ στῶ καὶ κινῶ τὴν γῆν» ἔχει παγιωθεῖ ὡς αὐθεντικὸ καὶ αὐτολεξεὶ διασωθὲν ἀπόφθεγμα τοῦ Συρακοσίου μαθηματικοῦ καὶ μηχανικοῦ.



16.11.26

Ο Βησσαρίων και η υπεράσπιση του Πλάτωνος | Αναγέννηση

Ὁ καρδινάλιος Βησσαρίων καὶ ἡ πνευματικὴ διαμάχη τοῦ 15ου αἰῶνος

Ὁ καρδινάλιος Βησσαρίων (1403–1472), ὑπερασπιστὴς τῆς πλατωνικῆς φιλοσοφίας κατὰ τὴν Ἀναγέννηση.

Ὁ Βησσαρίων καὶ ὁ συκοφάντης τοῦ Πλάτωνος

Φιλοσοφία, χριστιανικὴ θεολογία καὶ φιλολογικὴ κριτικὴ στὴν πνευματικὴ διαμάχη τοῦ 15ου αἰῶνος


Εἰσαγωγή

Στα μέσα του 15ου αἰῶνος, ενώ η Κωνσταντινούπολη βρισκόταν αντιμέτωπη με την οθωμανική απειλή και η ιταλική χερσόνησος υποδεχόταν ολοένα περισσότερα χειρόγραφα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας, ένα θεμελιώδες ερώτημα δίχασε τους λογίους της Αναγεννήσεως: μπορούσε ο Πλάτων να αναγνωριστεί ως πρόδρομος της χριστιανικής αλήθειας ή αποτελούσε έναν επικίνδυνο ειδωλολάτρη, του οποίου η διδασκαλία υπονόμευε τα θεμέλια της Εκκλησίας και της πολιτείας; Η σύγκρουση που αναπτύχθηκε γύρω από αυτό το ζήτημα δεν περιορίστηκε σε μια ακαδημαϊκή αντιπαράθεση μεταξύ φιλοσοφικών σχολών. Εξελίχθηκε σε ευρύτερη πνευματική αναμέτρηση, στην οποία διακυβεύονταν η αξιολόγηση της αρχαίας ελληνικής κληρονομιάς, η σχέση της αρχαίας φιλοσοφίας με τη χριστιανική θεολογία και, κυρίως, η αξιοπιστία της φιλολογικής διαμεσολαβήσεως.



15.11.26

Θουκυδίδου Ἐπιτάφιος (37–41): Διαδραστικὸ Κουίζ Λυκείου

Θουκυδίδου Ἐπιτάφιος

Ἀγαπητοὶ συναδέλφοι καὶ μαθητές, στὸ παρὸν ἄρθρο παρουσιάζεται ἕνα πλήρως πρωτότυπο καὶ διαδραστικό κουὶς Ἀρχαίων Ἑλληνικῶν, σχεδιασμένο εἰδικὰ γιὰ μαθητές Λυκείου. Το υλικό βασίζεται ἀποκλειστικὰ στὰ κεφάλαια 37–41 τοῦ Θουκυδίδου Ἐπιταφίου καὶ περιλαμβάνει ἀκριβῶς 27 ἐρωτήσεις πολλαπλῆς ἐπιλογῆς κατανεμημένες σὲ Κατανόηση (9), Γραμματική (7), Σύνταξη (8) καὶ Ἐτυμολογία (3).

Τὸ κουὶς διαθέτει αὐτόματη βαθμολογία, ἀναλυτικὴ ἀξιολόγηση ἀνὰ κατηγορία, κρυφὲς λύσεις μὲ ἐπεξηγήσεις καὶ δυνατότητα ἐπανάληψης χωρὶς ἀνανέωση σελίδας, προσφέροντας ἕνα ἐξαιρετικὸ ἐργαλείο ἐμβάθυνσης στὸ κείμενο ἀναφοράς.

Pericles Epitaphios Educational Quiz Header
Athenes_Dimokratia

Συνεχίστε παρακάτω για νὰ ἀνακαλύψετε τὸ πλήρες διαδραστικό κουὶς καὶ νὰ δοκιμάσετε τὶς γνώσεις σας στὸ ἀρχαῖο κείμενο...



Θουκυδίδης Επιτάφιος Κεφ. 37-41: Φιλολογική Ανάλυση

Θουκυδίδης Περικλέους Επιτάφιος κεφ. 37-41: Γλωσσική & Ερμηνευτική Ανάλυση
ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ ΕΡΜΗΣ • ΨΗΦΙΑΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ
«τῆς Ἑλλάδος παίδευσις» — Αρχαία Ελληνική Γραμματεία & Ιστορική Ερμηνεία
Bust of Pericles, Roman copy of a Greek original
Περικλῆς

Θουκυδίδης – Περικλέους Ἐπιτάφιος: Τὰ κεφάλαια 37–41. Ἀπὸ τὴ γλωσσικὴ κατανόηση στὴν πολιτικὴ ἑρμηνεία

Εἰσαγωγή: Γιατί τὰ κεφάλαια 37–41 εἶναι ὁ πυρῆνας τοῦ Ἐπιταφίου;

Στὴ δομὴ τοῦ Ἐπιταφίου τοῦ Θουκυδίδη, ἡ μετάβαση ἀπὸ τὰ κεφάλαια 35–36 στὰ κεφάλαια 37–41 σηματοδοτεῖ μία κομβικὴ στροφή: ἀπὸ τὸν ἔπαινο τῶν προγόνων καὶ τὴ γενικὴ ἱστορικὴ προπαρασκευὴ περνᾶμε στὴν καρδιὰ τῆς ἀθηναϊκῆς πολιτείας. Οἱ προηγούμενες γενιὲς ἔχτισαν τὰ θεμέλια, ἀλλὰ οἱ πεσόντες τοῦ Πελοποννησιακοῦ Πολέμου θυσιάστηκαν γιὰ μία συγκεκριμένη πολιτεία, γιὰ έναν ζωντανό οργανισμό που ο Περικλῆς παρουσιάζει συστηματικά και πολυδιάστατα, διακρίνοντας προσεκτικά τη ρητορική αυτοπαρουσίαση από την αντικειμενική ιστορική πραγματικότητα.

Τὰ κεφάλαια 37–41 δὲν ἀποτελοῦν πέντε ἀνεξάρτητες περιγραφές, ἀλλὰ συγκροτοῦν μία ἐνιαία ρητορικὴ καὶ ἐρμηνευτικὴ πορεία. Ὁ ρήτορας οἰκοδομεῖ σταδιακὰ τὴν εἰκόνα τῆς Ἀθήνας: ξεκινᾶ ἀπὸ τὴ δομὴ τοῦ πολιτεύματος καὶ τὴ συμμετοχή τῶν πολλών (κεφ. 37), συνεχίζει μὲ τὸν καθημερινὸ βίο, τις δημόσιες εορτές καὶ τις καλαίσθητες ιδιωτικές διαμορφώσεις (κεφ. 38), προχωρά στη στρατιωτική συμπεριφορά, στην ανοικτότητα της πόλης και στην ελεύθερη αυτοπεποίθηση έναντι της επίπονης σπαρτιατικής αγωγής (κεφ. 39), αναλύει διεξοδικὰ την πολιτική, οικονομική και ηθική φυσιογνωμία των πολιτών, δίνοντας έμφαση στην ευεργεσία και στη σύνδεση λόγου και πράξης (κεφ. 40) και καταλήγει στην κορυφαία ρητορική αξίωση: τὴν ἀναγόρευση τῆς Ἀθήνας ὡς «τῆς Ἑλλάδος παιδεύσεως» (κεφ. 41).

Βασικὸ ἐρμηνευτικὸ ἐρώτημα: Ποιά εἶναι ἡ πόλη γιὰ τὴν ὁποία ἄξιζε νὰ θυσιαστοῦν οἱ νεκροὶ τοῦ Ἐπιταφίου; Ἡ απάντηση αναδεικνύεται μέσα από το μοναδικό πλέγμα θεσμών, αξιών και τρόπου ζωής που διαμορφώνει η αθηναϊκή δημοκρατία.



Θουκυδίδης – Περικλέους Ἐπιτάφιος: Ἑρμηνεία λόγου

Θουκυδίδης – Περικλέους Ἐπιτάφιος: Ἀπὸ τὴν ἱστορικὴ γνώση στὴν κατανόηση τοῦ λόγου

Ἀναπαράσταση κλασικοῦ φιλολογικοῦ ἐργαστηρίου μελέτης τοῦ Θουκυδίδη.

Θουκυδίδης – Περικλέους Ἐπιτάφιος: Ἀπὸ τὴν ἱστορικὴ γνώση στὴν κατανόηση τοῦ λόγου

Μάθημα: Ἀρχαῖα Ἑλληνικὰ Β΄ Λυκείου – Γενικὴ Παιδεία
Ἀντικείμενο: Εἰσαγωγὴ στὸν Περικλέους Ἐπιτάφιο καὶ ἑρμηνευτικὴ προσέγγιση τοῦ πρωτοτύπου


Εἰσαγωγικὸ σημείωμα — Ἀπὸ τὴν ἀπομνημόνευση στὴν κατανόηση

Ἡ μελέτη τοῦ Περικλέους Ἐπιταφίου δὲν ἐξαντλεῖται στὴν ἀπομνημόνευση βιογραφικῶν πληροφοριῶν, ἱστορικῶν γεγονότων καὶ τυποποιημένων ἑρμηνευτικῶν σχολίων. Ἡ γνώση τοῦ Θουκυδίδη, τῆς ἐποχῆς του, τῶν πολιτικῶν συνθηκῶν καὶ τῆς προσωπικότητας τοῦ Περικλῆ ἀποκτᾷ πραγματικὴ ἀξία ὅταν βοηθᾷ τὸν μαθητὴ νὰ κατανοήσει τὸν λόγο καὶ νὰ ἐρμηνεύσει τὸ πρωτότυπο κείμενο.

Τὸ ζητούμενο, ἑπομένως, δὲν εἶναι μόνο νὰ γνωρίζουμε τί λέει ὁ Ἐπιτάφιος, ἀλλὰ νὰ ἀνακαλύψουμε πῶς οργανώνεται ἡ σκέψη του, μὲ ποιά γλωσσικὰ μέσα διατυπώνεται καὶ ποιά πολιτικὴ καὶ ἀνθρώπινη ἀντίληψη ἀναδεικνύει.

Κεντρικὸ ἐρώτημα: Πῶς ἡ ἱστορικὴ γνώση μετατρέπεται σὲ βαθύτερη κατανόηση τοῦ ἐπιταφίου λόγου;

Γιὰ νὰ ἀπαντήσουμε, θὰ ἀκολουθήσουμε μία σταθερὴ μέθοδο:

  1. Τί πρέπει νὰ γνωρίζω;
  2. Τί σημαίνουν αὐτὰ ποὺ γνωρίζω;
  3. Μὲ τί συνδέονται;
  4. Πῶς καταλήγω σὲ τεκμηριωμένο συμπέρασμα;

Στὸ τελευταῖο μέρος θὰ ἐφαρμόσουμε τὴ μέθοδο στὸ πρωτότυπο, ὥστε ὁ μαθητὴς νὰ περάσει ἀπὸ τὴ θεωρητικὴ γνώση στὴν αὐτοτελῆ φιλολογικὴ ἐρμηνεία.

<span id="


Θουκυδίδης: Διαδραστικό Τεστ για τον Επιτάφιο

Ο Περικλῆς καὶ ἡ ἀρχαία Ἀθήνα
Perikles_Epitaphios_Ancient_Athens

Θουκυδίδης – Περικλέους Ἐπιτάφιος

Τὸ παρὸν διαδραστικὸ δοκίμιο ἐξετάζει τὶς γνώσεις καὶ τὴν ἐρμηνευτικὴ ἱκανότητα τοῦ μαθητῆ σχετικὰ μὲ τὸν Θουκυδίδη, τὸν Ἐπιτάφιο λόγο, τὴν προσωπικότητα τοῦ Περικλέους καὶ τὰ ζητήματα ποὺ συνδέονται μὲ τὴν ἱστορικὴ καὶ λογοτεχνικὴ πατρότητα τοῦ λόγου.

Οἱ ἐρωτήσεις δὲν περιορίζονται στὴν ἀνάκληση πληροφοριῶν. Ἀπαιτοῦν προσεκτικὴ ἀνάγνωση, συσχετισμὸ δεδομένων, διάκριση ἱστορικῆς μαρτυρίας καὶ ἐρμηνείας, καθὼς καὶ ἀξιολόγηση λεπτότερων φιλολογικῶν ζητημάτων.

Ὁδηγίες:
  • Τὸ τεστ περιλαμβάνει 30 ἐρωτήσεις πολλαπλῆς ἐπιλογῆς.
  • Κάθε ἐρώτηση ἔχει μία μόνον ὀρθὴ ἀπάντηση.
  • Οἱ ἐρωτήσεις παρουσιάζουν κλιμακούμενη δυσκολία.
  • Μετὰ τὴν ὑποβολὴ θὰ παρουσιασθεῖ ἡ βαθμολογία καὶ ἡ ἀναλυτικὴ διόρθωση.
  • Ἡ ὑποβολὴ ὁριστικοποιεῖ τὶς ἀπαντήσεις· γιὰ νέα προσπάθεια χρησιμοποίησε τὴν ἐπαναφορά.