17.11.26

Δός μοι ποῦ στῶ ἢ πᾷ βῶ; Ἡ παράδοση τοῦ ἀποφθέγματος

Δός μοι ποῦ στῶ ἢ πᾷ βῶ;

Οἱ μαρτυρίες καὶ ἡ κειμενικὴ παράδοση τοῦ ἀποφθέγματος τοῦ Ἀρχιμήδους

Ψηφιακὴ ἀναπαράσταση τοῦ Ἀρχιμήδη καὶ τῶν μηχανικῶν διατάξεων ποὺ συνδέονται μὲ τὸ περίφημο ἀπόφθεγμά του
Ψηφιακὴ ἀναπαράσταση τῆς μηχανικῆς παραδόσεως τοῦ ἀρχιμήδειου ἀποφθέγματος.

Α. Εἰσαγωγή: Ἕνα ἀπόφθεγμα, τρεῖς βασικὲς μαρτυρίες

Ἐλάχιστα ἀποφθέγματα τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς ἐπιστήμης γνώρισαν τόσο εὐρεῖα διάδοση ὅσο τὸ περίφημο ἀρχιμήδειο κάλεσμα γιὰ τὴν ἀναζήτηση ἑνὸς σταθεροῦ σημείου στηρίξεως, ἀπὸ τὸ ὁποῖο θὰ μποροῦσε νὰ κινηθεῖ ὁλόκληρη ἡ γῆ. Στὴ νεότερη παράδοση, ἡ φράση «δός μοι ποῦ στῶ καὶ κινῶ τὴν γῆν» ἔχει παγιωθεῖ ὡς αὐθεντικὸ καὶ αὐτολεξεὶ διασωθὲν ἀπόφθεγμα τοῦ Συρακοσίου μαθηματικοῦ καὶ μηχανικοῦ.



16.11.26

Ο Βησσαρίων και η υπεράσπιση του Πλάτωνος | Αναγέννηση

Ὁ καρδινάλιος Βησσαρίων καὶ ἡ πνευματικὴ διαμάχη τοῦ 15ου αἰῶνος

Ὁ καρδινάλιος Βησσαρίων (1403–1472), ὑπερασπιστὴς τῆς πλατωνικῆς φιλοσοφίας κατὰ τὴν Ἀναγέννηση.

Ὁ Βησσαρίων καὶ ὁ συκοφάντης τοῦ Πλάτωνος

Φιλοσοφία, χριστιανικὴ θεολογία καὶ φιλολογικὴ κριτικὴ στὴν πνευματικὴ διαμάχη τοῦ 15ου αἰῶνος


Εἰσαγωγή

Στα μέσα του 15ου αἰῶνος, ενώ η Κωνσταντινούπολη βρισκόταν αντιμέτωπη με την οθωμανική απειλή και η ιταλική χερσόνησος υποδεχόταν ολοένα περισσότερα χειρόγραφα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας, ένα θεμελιώδες ερώτημα δίχασε τους λογίους της Αναγεννήσεως: μπορούσε ο Πλάτων να αναγνωριστεί ως πρόδρομος της χριστιανικής αλήθειας ή αποτελούσε έναν επικίνδυνο ειδωλολάτρη, του οποίου η διδασκαλία υπονόμευε τα θεμέλια της Εκκλησίας και της πολιτείας; Η σύγκρουση που αναπτύχθηκε γύρω από αυτό το ζήτημα δεν περιορίστηκε σε μια ακαδημαϊκή αντιπαράθεση μεταξύ φιλοσοφικών σχολών. Εξελίχθηκε σε ευρύτερη πνευματική αναμέτρηση, στην οποία διακυβεύονταν η αξιολόγηση της αρχαίας ελληνικής κληρονομιάς, η σχέση της αρχαίας φιλοσοφίας με τη χριστιανική θεολογία και, κυρίως, η αξιοπιστία της φιλολογικής διαμεσολαβήσεως.



13.11.26

Ἡ ἐπιστροφὴ στὸν ζῶντα λόγο: παιδεία καὶ τεχνητὴ νοημοσύνη

Ἡ ἐπιστροφὴ στὸν ζῶντα λόγο: Τὸ τέλος τῆς γραπτῆς κυριαρχίας στὴν ἐκπαίδευση;

Ἡ σύγχρονη ἐκπαίδευση, κληρονόμος μιᾶς μακρᾶς παραδόσεως ποὺ συνέδεσε τὴν πνευματικὴ πρόοδο μὲ τὴ διάδοση καὶ τὴν κυριαρχία τοῦ γραπτοῦ λόγου, βρίσκεται ἀντιμέτωπη μὲ μία κρίσιμη μεταβολὴ τῆς ταυτότητος καὶ τῶν σκοπῶν της. Ἡ ἐπέκταση τῆς ψηφιακῆς τεχνολογίας, τῶν τεχνητῶν βοηθημάτων καὶ τῶν ἀλγοριθμικῶν συστημάτων δὲν μεταβάλλει ἁπλῶς τὰ παραδοσιακὰ μέσα διδασκαλίας· θέτει ἐκ νέου τὸ ἐρώτημα γιὰ τὴ φύση τῆς μαθησιακῆς διαδικασίας καὶ τὸν τρόπο μὲ τὸν ὁποῖο ὁ ἄνθρωπος οἰκειώνεται τὴ γνώση. Ἐνῶ τὰ σχολεῖα καὶ τὰ πανεπιστήμια ἀξιοποιοῦν ὁλοένα καὶ περισσότερο ψηφιακὲς πλατφόρμες, διαδραστικοὺς πίνακες καὶ ἄφθονες πηγὲς πληροφοριῶν, ἐπανέρχεται ἐπιτακτικὰ ἕνα θεμελιῶδες παιδαγωγικὸ ἐρώτημα: μήπως ἡ εὐκολία τῆς προσβάσεως στὴ γνώση ἀπομακρύνει τὸν μαθητευόμενο ἀπὸ τὴν ἐπίπονη, προσωπικὴ κατάκτησή της;



Ἀπὸ τὸν «Μεγάλο Ἀδελφό» στὴν ἐθελούσια ψηφιακὴ ὑποταγή

Ἀπὸ τὸν Μεγάλο Ἀδελφὸ στὴν ἐθελούσια ὑποταγή: Ἡ ἀόρατη ψηφιακὴ φυλακή

Ἡ μετάβαση ἀπὸ τὴν ἐπιτήρηση στὴ χειραγώγηση καὶ ἀπὸ τὴν ἐξωτερικὴ ἐπιβολὴ στὴν ἐσωτερικευμένη ἐξάρτηση ἀποτελεῖ τὸ κεντρικὸ διακύβευμα τῆς σύγχρονης ψηφιακῆς ἐποχῆς, ὅπου ὁ ἄνθρωπος κινδυνεύει νὰ παραδώσει οἰκειοθελῶς τὴν ἐλευθερία του στὴν τεχνολογία.



7.11.26

Σχολικὴ πειθαρχία, εὐθύνη καὶ παιδαγωγικὴ αὐτονομία

Ἡ σχολικὴ κοινότητα ὡς χώρος παιδαγωγικῆς εὐθύνης, δικαιοσύνης καὶ διαμορφώσεως χαρακτήρος

Ἀπὸ τὴν ἐπιβολὴ τῶν κανόνων στὴν παιδαγωγικὴ αὐτονομία: Τὸ σχολεῖο ὡς κοινότητα εὐθύνης, δικαιοσύνης καὶ διαμορφώσεως χαρακτήρος

Τοῦ Νικολάου Γεωρ. Κατσούλη

Φιλολόγου (M.Sc., Υποψηφίου Διδάκτορος Ε.Κ.Π.Α.)

Εἰσαγωγή: Ἡ κρίση τῆς σχολικῆς πειθαρχίας ἢ ἡ κρίση τῆς παιδαγωγικῆς σχέσεως;

Στὴ δημόσια συζήτηση ἐπανέρχονται συχνὰ περιστατικὰ ὀξείας ῥήξεως ἐντὸς τῶν σχολικῶν μονάδων: λεκτικὲς καὶ σωματικὲς ἐπιθέσεις μαθητῶν πρὸς ἐκπαιδευτικούς, χυδαία ἀμφισβήτηση τῆς θεσμικῆς ἐξουσίας τῆς ἕδρας, ἀλλὰ καὶ βίαιες, παρορμητικὲς ἀντιδράσεις ἐκπαιδευτικῶν. Ἡ κοινὴ γνώμη, ἐγκλωβισμένη σὲ ἕναν ἄγονο καὶ ἰδεολογικὰ φορτισμένο διπολισμό, σπεύδει νὰ περιχαρακωθεῖ πίσω ἀπὸ δύο ἰσοπεδωτικὲς παραδοχές. Ἀπὸ τὴ μία πλευρά, ἡ «κουλτούρα τῆς ἀνοχῆς» δικαιολογεῖ κάθε παραβατικὴ συμπεριφορὰ ὡς ἁπλῆ «ἐφηβικὴ ἔκφραση» ἢ «συναισθηματικὸ τραῦμα», ἀποστερώντας ἀπὸ τὸν νέο τὴν ἰδιότητα τοῦ ὑπευθύνου δρῶντος ὑποκειμένου. Ἀπὸ τὴν ἄλλη πλευρά, τὸ αἴτημα τῆς «σιδηρᾶς πειθαρχίας» προσβλέπει στὴν ἐπαναφορὰ τῆς τιμωρητικῆς αὐστηρότητος, θεωρώντας ὅτι ὁ φόβος καὶ ἡ καταστολὴ μποροῦν νὰ οἰκοδομήσουν ἦθος.



Κόριννα: Ὁ ποιητικὸς ἀγὼν Κιθαιρῶνος καὶ Ἑλικῶνος

Ο Κιθαιρών και ο Ελικώνας, τα δύο βουνά της Βοιωτίας στον ποιητικό αγώνα της Κορίννας, PMG 654

Κόριννα: Ὁ ποιητικὸς ἀγὼν τοῦ Κιθαιρῶνος καὶ τοῦ Ἑλικῶνος

Μυθολογία, φύση καὶ ποιητικὴ δημιουργία στὸ PMG 654

Ὁ «Φιλόλογος Ἑρμῆς» ἐγκαινιάζει τὴ νέα του περίοδο μὲ τὴν αὐστηρὴ ἀπαίτηση τῆς φιλολογικῆς ἐγκυρότητας. Στὸ ἐπίκεντρο τῆς παρούσας μελέτης βρίσκεται τὸ ἀπόσπασμα PMG 654 (P. Berol. 13284), ἕνα ἀπὸ τὰ πλέον γοητευτικὰ καὶ συνάμα δυσχερῆ παπυρικὰ εὑρήματα τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς λυρικῆς ποίησης.



3.11.26

ΤΟ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ ΔΕΝ ΔΕΧΕΤΑΙ ΤΙΜΗ

Αρχαία ελιά σε ελληνικό τοπίο – το ελαιόλαδο ως δώρο ζωής και όχι ως εμπόρευμα
OLEA_NON_AD_PRETIUM_SED_AD_VITAM

Ἡ μεγάλη ἄρνηση τῆς ἐμπορικῆς ἐλαιοκομίας καὶ ἡ ἐπιστροφὴ στὴν οἰκονομία τῆς ζωῆς

«Τὸ ἐλαιόλαδο δὲν εἶναι κάτι ποὺ πρέπει νὰ πουληθεῖ ἀκριβότερα. Εἶναι κάτι ποὺ δὲν ἔπρεπε νὰ παραχθεῖ μὲ σκοπὸ νὰ πουληθεῖ.»

Ⅰ. Ἡ ἀρχικὴ ἠθικὴ καταγγελία: ἡ ἀρχέγονη προδοσία

Στέκει ὁ γέροντας κορμὸς στὶς πλαγιὲς τῆς ἑλληνικῆς γῆς, χαραγμένος ἀπὸ τοὺς αἰῶνες, σπειροειδὴς καὶ ἐγκοιλόσπερμος, φέροντας πάνω στὴ φλοιώδη σάρκα τοῦ σώματός του τὴν ἱστορία τῶν ἀνθρώπων. Δὲν πρόκειται γιὰ ἁπλῆ φυτικὴ βιομάζα, οὔτε γιὰ μηχανισμὸ μετατροπῆς ἡλιακῆς ἐνέργειας σὲ ὀργανικὰ ὀξέα. Ἡ ἐλιὰ εἶναι μιὰ πυκνὴ οὐσία μνήμης, ἕνας αὐτεξούσιος ὀντολογικὸς θύλακας, ὅπου ὁ χρόνος δὲν κυλάει γραμμικὰ ἀλλὰ συσπειρώνεται σὲ δακτυλίους ὑπομονῆς. Ἡ ῥίζα της, βυθισμένη σὲ βράχους καὶ ἀσβεστόλιθους, δὲν ἀναζητάει ἁπλῶς ὑγρασία· ἀναζητᾷ τὸ νῆμα τῆς πρώτης Δημιουργίας. Καὶ ὅμως, σὲ αὐτὸ τὸ δέντρο, τὸ προαιώνιο καὶ ἀτάραχο, ὁ σύγχρονος ἄνθρωπος ἐπέβαλε τὴν ἔσχατη ὕβρη: τὸ ἀνακήρυξε παραγωγικὸ ἄτομο τοῦ κεφαλαίου.