Κόριννα: Ὁ ποιητικὸς ἀγὼν Κιθαιρῶνος καὶ Ἑλικῶνος

Κόριννα: Ὁ ποιητικὸς ἀγὼν τοῦ Κιθαιρῶνος καὶ τοῦ Ἑλικῶνος

Μυθολογία, φύση καὶ ποιητικὴ δημιουργία στὸ PMG 654

Ὁ «Φιλόλογος Ἑρμῆς» ἐγκαινιάζει τὴ νέα του περίοδο μὲ τὴν αὐστηρὴ ἀπαίτηση τῆς φιλολογικῆς ἐγκυρότητας. Στὸ ἐπίκεντρο τῆς παρούσας μελέτης βρίσκεται τὸ ἀπόσπασμα PMG 654 (P. Berol. 13284), ἕνα ἀπὸ τὰ πλέον γοητευτικὰ καὶ συνάμα δυσχερῆ παπυρικὰ εὑρήματα τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς λυρικῆς ποίησης.

Διαβάστε Περισσότερα

Πλεῖον καὶ ὧδε στο Λουκ. 11,31-32: Φιλολογική ανάλυση

regina_austri_salomon

Τὸ οὐδέτερο συγκριτικὸ «πλεῖον» καὶ ἡ λειτουργία τοῦ «ὧδε»

στὸ Λουκ. 11,31-32: Φιλολογικὴ καὶ ἑρμηνευτικὴ προσέγγισις

Περίληψη

Στὴν ἑνότητα Λουκ. 11,29-32, ἡ ἀναφορὰ στὴ βασίλισσα τοῦ Νότου καὶ στοὺς Νινευῖτες συγκροτεῖ μία διπλῆ μαρτυρία ἐναντίον τῆς γενεᾶς ποὺ ἀρνεῖται νὰ ἀνταποκριθῇ στὸ κήρυγμα τοῦ Ἰησοῦ. Ἡ ἐπαναλαμβανόμενη διατύπωσις «καὶ ἰδοὺ πλεῖον Σολομῶνος ὧδε» (στ. 31) καὶ «καὶ ἰδοὺ πλεῖον Ἰωνᾶ ὧδε» (στ. 32) παρουσιάζει ἰδιαίτερο φιλολογικὸ καὶ ἑρμηνευτικὸ ἐνδιαφέρον, καθὼς συνδυάζει τὸ οὐδέτερο συγκριτικὸ «πλεῖον» μὲ τὸ δεικτικὸ ἐπίρρημα «ὧδε». Ἡ παροῦσα μελέτη ἐξετάζει τὴ συντακτικὴ καὶ σημασιολογικὴ λειτουργία αὐτοῦ τοῦ συνδυασμοῦ στὸ ἄμεσο λογοτεχνικὸ καὶ θεολογικὸ συμφραζόμενο τοῦ τρίτου Εὐαγγελίου. Παράλληλα, διερευνᾷ τὴν πρόσληψιν τῆς διατυπώσεως ἀπὸ τὴν πατερικὴ παράδοση, ἀναδεικνύοντας τόσο τὴ χριστολογικὴ ἀντιπαραβολὴ τοῦ Ἱεροῦ Χρυσοστόμου ὅσο καὶ τὸ ἑρμηνευτικὸ ἐρώτημα τοῦ κατεναϊκοῦ ἀποσπάσματος ποὺ ἀποδίδεται στὸν Κύριλλο Ἀλεξανδρείας περὶ τῆς ἐπιλογῆς τοῦ «ὧδε» ἀντὶ τοῦ «ἐν ἐμοί». Ὑποστηρίζεται ὅτι ἡ σύνδεσις τοῦ οὐδετέρου συγκριτικοῦ μὲ τὸ δεικτικὸ ἐπίρρημα μεταφέρει τὸ κέντρο τῆς εὐθύνης ἀπὸ τὰ ἱστορικὰ προηγούμενα στὴν παροῦσα ἀποκαλυπτικὴ παρουσία.

Λέξεις-κλειδιά: Λουκ. 11,31-32, πλεῖον, ὧδε, βασίλισσα τοῦ Νότου, Νινευῖτες, πατερικὴ ἑρμηνεία, χριστολογία, κρίσις.

Διαβάστε Περισσότερα

Ισαάκ και Ιφιγένεια: Η ανθρώπινη θυσία στη Βίβλο και τον μύθο

Η θυσία του Αβραάμ και η θυσία της Ιφιγένειας

Συγκριτική θεολογική, μυθολογική και φιλοσοφική προσέγγιση της ανθρώπινης θυσίας

Isaac_et_Iphigenia_Human_Sacrifice_Biblical_and_Greek_Myth

1. Εισαγωγή

Η θυσία αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα θρησκευτικά, κοινωνικά και πολιτισμικά φαινόμενα στην ιστορία των ανθρώπινων κοινωνιών. Ως τελετουργική πράξη, συνδέεται με την επικοινωνία του ανθρώπου με το θείο, την έκφραση της πίστης, την αναζήτηση της θεϊκής εύνοιας, την εξιλέωση και την αποκατάσταση μιας διαταραγμένης σχέσης ανάμεσα στον άνθρωπο και το υπερβατικό. Στους αρχαίους πολιτισμούς, η θυσία κατείχε κεντρική θέση στη θρησκευτική ζωή, αν και οι μορφές, οι σκοποί και οι συμβολισμοί της διαφοροποιούνταν ανάλογα με τις εκάστοτε θρησκευτικές αντιλήψεις και κοινωνικές συνθήκες. Η σχέση ανάμεσα στη θυσία, τη θρησκευτική πίστη, τη θεϊκή βούληση και την αξία της ανθρώπινης ζωής αναδεικνύει ένα διαχρονικό πρόβλημα: τα όρια της ανθρώπινης υπακοής απέναντι στο θείο και τη σύγκρουση ανάμεσα στις θρησκευτικές επιταγές και τις θεμελιώδεις ηθικές αξίες.

Διαβάστε Περισσότερα

Ο μύθος του Κρόνου: Η ενηλικίωση του ανθρώπου

ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΓΕΩΡ. ΚΑΤΣΟΥΛΗΣ
Πτυχιοῦχος Κλασσικῆς Φιλολογίας Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν
Μεταπτυχιακός τοῦ Τομέα Ἐπιστημῶν τῆς Ἀγωγῆς, 

«Ἐφηρμοσμένη Παιδαγωγική», Διδακτική - Προγράμματα Σπουδῶν, Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν
Ὑπ. Δρ. Κλασσικῆς Φιλολογίας Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν

Ο μύθος του Κρόνου και η πολιτική ενηλικίωση: 

Δοκίμιο φιλοσοφικής και παιδαγωγικής ερμηνείας του πλατωνικού Πολιτικού (268d–275d)

humanitas_et_libertas_aeterna

I. Προοίμιο: Η ανάγκη του μύθου στον τόπο της κρίσης

Υπάρχουν στιγμές στη διαλεκτική πορεία όπου ο αυστηρός λόγος (ὁ ὀρθὸς λόγος) φτάνει στα όρια της δικής του αφηρημένης γεωμετρίας και κινδυνεύει να χάσει την επαφή του με το ζωντανό σώμα της πράξης. Ο Πλάτων, στον Πολιτικό (268d–e), δεν καταφεύγει στον μύθο εξαιτίας λογικής ανεπάρκειας, αλλά επίτηδες: «σχεδὸν παιδιὰν ἐγκερασαμένους... συχνῷ γὰρ μέρει δεῖ μεγάλου μύθου προσχρήσασθαι». Η «παιδιά» αυτή είναι το ρωγμώδες άνοιγμα της φαντασίας που επιτρέπει στον νου να εποπτεύσει συνολικά αυτό που η κατακερματισμένη διαίρεση αδυνατεί να συλλάβει.

Διαβάστε Περισσότερα

Λυσίου Ὑπὲρ Μαντιθέου: «Ἐκ τῶν ἔργων σκοπεῖν» (Ανάλυση για τη Β΄ Λυκείου)

ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΓΕΩΡ. ΚΑΤΣΟΥΛΗΣ
Πτυχιοῦχος Κλασσικῆς Φιλολογίας Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν
Μεταπτυχιακός τοῦ Τομέα Ἐπιστημῶν τῆς Ἀγωγῆς, 

«Ἐφηρμοσμένη Παιδαγωγική», Διδακτική - Προγράμματα Σπουδῶν, Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν
Ὑπ. Δρ. Κλασσικῆς Φιλολογίας Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν

LYSIAS_ORATIO_PRO_MANTITHEO_DE_IUDICIO_OPERUM_AD_GYMNASIUM

Τῶν τοίνυν ἄλλων στρατειῶν καὶ φρουρῶν οὐδεμιᾶς ἀπελείφθην πώποτε, ἀλλὰ πάντα τὸν χρόνον διατετέλεκα μετὰ τῶν πρώτων μὲν τὰς ἐξόδους ποιούμενος, μετὰ τῶν τελευταίων δὲ ἀναχωρῶν. καίτοι χρὴ τοὺς φιλοτίμως καὶ κοσμίως πολιτευομένους ἐκ τῶν τοιούτων σκοπεῖν, ἀλλ᾽ οὐκ εἴ τις κομᾷ, διὰ τοῦτο μισεῖν· τὰ μὲν γὰρ τοιαῦτα ἐπιτηδεύματα οὔτε τοὺς ἰδιώτας οὔτε τὸ κοινὸν τῆς πόλεως βλάπτει, ἐκ δὲ τῶν κινδυνεύειν ἐθελόντων πρὸς τοὺς πολεμίους ἅπαντες ὑμεῖς ὠφελεῖσθε. ὥστε οὐκ ἄξιον ἀπ᾽ ὄψεως, ὦ βουλή, οὔτε φιλεῖν οὔτε μισεῖν οὐδένα, ἀλλ᾽ ἐκ τῶν ἔργων σκοπεῖν· πολλοὶ μὲν γὰρ μικρὸν διαλεγόμενοι καὶ κοσμίως ἀμπεχόμενοι μεγάλων κακῶν αἴτιοι γεγόνασιν, ἕτεροι δὲ τῶν τοιούτων ἀμελοῦντες πολλὰ κἀγαθὰ ὑμᾶς εἰσιν εἰργασμένοι.

Διαβάστε Περισσότερα

Σεμινάριο Οδύσσεια και Ιλιάδα για Ενήλικες

Τα δύο έπη του πρώτου και σημαντικότερου ποιητή της ανθρωπότητας, του Ομήρου, Οδύσσεια και Ιλιάδα, είναι γεμάτα διαχρονική σοφία.

Διαβάστε Περισσότερα

Οι 9 Μούσες της αρχαιότητας

Ποιες ήταν οι εννέα μούσες της αρχαιότητας;

Σύμφωνα με την αρχαία παράδοση, όλες οι τέχνες αντιπροσωπεύονται από τις εννέα Μούσες της αρχαιότητας. Πρόκειται για τις ταλαντούχες κόρες του παντοκράτορα Δία και της Τιτανίδας Μνημοσύνης, η σχέση των οποίων διήρκησε για εννέα χρόνια, κατά τα οποία ήρθαν σε επαφή μόνο τα εννέα βράδια. Αν κι η χρονική διάρκεια της σχέσης αυτής βρίσκεται υπό αμφισβήτηση, το βέβαιο είναι πως σκοπός του Δία ήταν να αποκτήσει τον πολυπόθητο διάδοχο του, ωστόσο κατάφερε μονάχα να αποκτήσει εννέα κόρες, ιδιαίτερα προικισμένες πνευματικά και ταλαντούχες. Κατ’ άλλους, οι μούσες προέρχονται από το γάμο του Ουρανού με τη Γαία. Πάντως, αν κι υπάρχει αμφισβήτηση ως προς του γονείς από τους οποίους προέρχονται, ο Ησίοδος φαίνεται να είναι απόλυτα σίγουρος για το σκοπό τον οποίο εξυπηρετεί η γέννηση των εννέα κοριτσιών. Κατά το σπουδαίο επικό ποιητή, οι εννέα κόρες ήλθαν στον κόσμο προκειμένου να απαλύνουν τα ανθρώπινα βάσανα και τους πόνους. Η μητέρα τους ανέθεσε στο θεό Απόλλωνα να τις διδάξει, ενώ τα «μαθήματα» φαίνεται να πραγματοποιούνταν στο βοιωτικό βουνό, Ελικώνα.

Καθεμία από τις κόρες ήταν προικισμένη με μία ιδιαίτερη χάρη. Οι χάρες αυτές ήταν αρκετά λατρευτές στην αρχαιότητα, ενώ ακόμα και σήμερα παραμένουν, όχι μόνο γνωστές, αλλά δημοφιλέστατες. Πρόκειται, μεταξύ άλλων, για τις αναζωογονητικές και συχνά θεραπευτικές τέχνες της μουσικής, της ποίησης, του χορού, του θεάτρου και της αστρονομίας.

Πιο συγκεκριμένα, οι εννέα Μούσες, καθώς κι η τέχνη που καθεμία από αυτές αντιπροσωπεύει είναι οι εξής:

Πρώτα, αναφέρεται η Καλλιόπη (<κάλος + όπη = η όμορφη στην όψη). Αυτή η Μούσα έχει παγιωθεί ως η πιο μεγάλη αλλά κι η σπουδαιότερη από όλες, καθώς θεωρείται προστάτιδα της επικής ποιήσεως, της τέχνης που ασκούσε κι ο σημαντικότερος, ίσως, από όλους τους ποιητές ανά τους αιώνες, ο Όμηρος. Αντιπροσωπεύει, ως επί τω πλείστο, την ευγλωττία, τη δυνατότητα, δηλαδή, να μιλάει κανείς άρτια και ως πρέπει. Η ανωτερότητα της φανερώνεται κι από το γεγονός πως θεωρείται συνοδός βασιλέων κι αρχόντων, ώστε να προσδώσει στο λόγο τους το αίσθημα της υποταγής του πολίτη. Συνηθίζεται να αναπαρίσταται έχοντας ανά χείρας πινάκιο, γραφίδα, και, πράγμα αξιοσημείωτο, έχοντας τα ομηρικά έπη στα γόνατα της. Απεικονίζεται νέα κι αρκετά όμορφη, με χρυσό στεφάνι στα μαλλιά, με δάφνες και κισσούς.

Έπειτα, έρχεται η Κλειώ (<κλέος= δόξα). Η σπουδαία αυτή Μούσα κατείχε την τέχνη της ιστορίας κι έμεινε γνωστή για την κλεψύδρα με την οποία την βλέπουμε συχνά να εικονίζεται, ενώ κρατούσε επίσης περγαμηνή. Ακόμα, θεωρείται πως εκτός από την ιστορία, ανακάλυψε και την κιθάρα. Το κεφάλι της κοσμούσε στεφάνι από δάφνες, ενώ ντυνόταν με έντονα κόκκινα ενδύματα. Πολλές φορές, την παρουσία της συμπληρώνει ένα σεντούκι να κείτεται στα πόδια της, σύμβολο της Ιστορίας.

Στη συνέχεια, γίνεται λόγος για την Πολύμνια (< πολύς + ύμνος = αυτή που υμνεί πολλούς ανθρώπους, ή <πολύς + μνήμη = αυτή που μνημονεύει πολλούς). Αυτή είναι η Μούσα της μίμησης, της γνωστής μας παντομίμας. Από αυτή, σύμφωνα με τα αρχαία σχόλια, ήταν εμπνευσμένοι οι τιμητικοί ύμνοι προς τους θεούς. Επίσης, θεωρείται προστάτιδα της μίμησης στο θέατρο, της ιστορίας, της γεωμετρίας κ.α. Παρουσιάζεται συνήθως με σκεπτικό βλέμμα, να κοιτά προς τον ουρανό, φορώντας στεφάνι από δάφνη σε συνδυασμό με μανδύες και πέπλα.

Επόμενη στη σειρά η Μούσα Τερψιχόρη (<τέρπω + χορός= αυτή που ευχαριστεί αλλά κι ευχαριστιέται μέσω του χορού). Ενώ ξεκίνησε ως η Μούσα του χορού, τον οποίο κι επινόησε, φαίνεται τελικά να τιμάται περισσότερο ως Μούσα της λυρικής ποιήσεως. Εικονογραφείται καθιστή, να κρατά μια λύρα, αν κι αρκετά συχνά συναντάται να χορεύει, κρατώντας άρπα, σχεδόν αιωρούμενη πάνω από το έδαφος.

Άλλη μία σπουδαία Μούσα, η Ερατώ (<έρως, εραστής). Θεωρείται ότι αντιπροσωπεύει τον υμεναίο γάμο και είναι, κατά συνέπεια, Μούσα της ερωτικής ποιήσεως. Η Ερατώ, επίσης, συνηθίζεται να εικονίζεται καθιστή, έχοντας μια λύρα ανά χείρας, με στεφάνι φτιαγμένο από ρόδα στο κεφάλι. Αρκετά συχνά φαίνεται να κρατά και το τόξο του θεού Έρωτα στα χέρια της.

Συνεχίζοντας, η Ευτέρπη (<ευ+τέρπω = αυτή που ευχαριστεί, τέρπει). Αυτή είναι η Μούσα της μουσικής, αλλά και της διαλεκτικής, αρχικά, κι έπειτα η Μούσα της λυρικής ποίησης, συγκεκριμένα. Θεωρείται ακόλουθος του θεού Διονύσου, ενώ παριστάνεται να κρατά διπλό αυλό και να πλαισιώνεται από διάφορα άλλα μουσικά όργανα.

Προχωρώντας παρακάτω, συναντάμε τη Θάλεια (<θάλλω = ανθίζω, ακμάζω). Είναι η Μούσα της βουκολικής ποίησης, αλλά και της κωμωδίας, της οποία λεγόταν ότι έγινε η δημιουργός. Επίσης, λέγεται πως χάρη σε εκείνη γνωρίσαμε την τέχνη της αρχιτεκτονικής, αλλά και της γεωργίας. Αυτή, συνήθως, παρουσιάζεται να κρατά στο δεξί χέρι μια θεατρική μάσκα και στο αριστερό ράβδο, ενώ το κεφάλι της στεφανώνει ένας κισσός. Αξίζει να αναφερθεί πως η μούσα αυτή αναπαρίσταται πάντοτε ως μια νέα κοπέλα, διαρκώς χαμογελαστή, φορώντας ρούχα σε πράσινες αποχρώσεις.

Προ τελευταία, η Μελπομένη (<μέπλω + μένος = αυτή που μελοποιεί τη μανία, συμφορά). Θεωρείται Μούσα κι ευρέτρια της τραγωδίας, γι' αυτό και συχνά παρουσιάζεται με θυμωμένη όψη, να κρατάει μια μάσκα τραγωδίας, σκήπτρο ή ακόμα και ρόπαλο, σε συνδυασμό με ένα μαχαίρι, ενώ άλλοτε αναπαρίσταται  δίπλα στο θεό Διόνυσο. Ωστόσο, τιμάται κι ως μούσα της ρητορικής και της μελωδίας.

Για το τέλος, η Ουρανία (<ουρανός). Γνωστή ως η Μούσα της αστρονομίας, την οποία σύμφωνα με κάποιες εκδοχές εφηύρε η ίδια, και, κατά συνέπεια, της αστρολογίας, ενώ θεωρείται και προστάτιδα των ουράνιων σωμάτων. Εκείνη σκιαγραφείται να κρατά συνήθως στο δεξί χέρι ένα διαβήτη και στο άλλο μια ουράνια σφαίρα. Συνήθως παρουσιάζεται να φορά στο κεφάλι στεφάνι από αστέρια, ενώ είναι στενά συνδεδεμένη με το θεό Διόνυσο.

Αυτές είναι οι Μούσες της αρχαιότητας, και τα βασικά τους χαρακτηριστικά όπως μας έχουν παραδοθεί από την αρχαία γραμματεία και μελέτη. Αποτέλεσαν βασική πηγή έμπνευσης για τους καλλιτέχνες παντός είδους της αρχαιότητας και λατρεύτηκαν σε μεγάλο βαθμό. Τα σπουδαιότερα πνεύματα των αρχαίων χρόνων, μεταξύ των οποίων ο Όμηρος, ο Απολλώνιος Ρόδιος, ο Ησίοδος, ο Πλάτων και διάφοροι άλλοι, θεωρούν αδύνατο να εκπονήσουν οποιοδήποτε έργο τους, αν δεν συνδράμουν οι πολυπόθητες μούσες, χαρίζοντας τους έμπνευση.

Διαβάστε Περισσότερα