3.11.26

Πλεῖον καὶ ὧδε στο Λουκ. 11,31-32: Φιλολογική ανάλυση

Η Βασίλισσα του Νότου ενώπιον του Σολομώντος (regina_austri_salomon)
regina_austri_salomon

Τὸ οὐδέτερο συγκριτικὸ «πλεῖον» καὶ ἡ λειτουργία τοῦ «ὧδε»

στὸ Λουκ. 11,31-32: Φιλολογικὴ καὶ ἑρμηνευτικὴ προσέγγισις

Περίληψη

Στὴν ἑνότητα Λουκ. 11,29-32, ἡ ἀναφορὰ στὴ βασίλισσα τοῦ Νότου καὶ στοὺς Νινευῖτες συγκροτεῖ μία διπλῆ μαρτυρία ἐναντίον τῆς γενεᾶς ποὺ ἀρνεῖται νὰ ἀνταποκριθῇ στὸ κήρυγμα τοῦ Ἰησοῦ. Ἡ ἐπαναλαμβανόμενη διατύπωσις «καὶ ἰδοὺ πλεῖον Σολομῶνος ὧδε» (στ. 31) καὶ «καὶ ἰδοὺ πλεῖον Ἰωνᾶ ὧδε» (στ. 32) παρουσιάζει ἰδιαίτερο φιλολογικὸ καὶ ἑρμηνευτικὸ ἐνδιαφέρον, καθὼς συνδυάζει τὸ οὐδέτερο συγκριτικὸ «πλεῖον» μὲ τὸ δεικτικὸ ἐπίρρημα «ὧδε». Ἡ παροῦσα μελέτη ἐξετάζει τὴ συντακτικὴ καὶ σημασιολογικὴ λειτουργία αὐτοῦ τοῦ συνδυασμοῦ στὸ ἄμεσο λογοτεχνικὸ καὶ θεολογικὸ συμφραζόμενο τοῦ τρίτου Εὐαγγελίου. Παράλληλα, διερευνᾷ τὴν πρόσληψιν τῆς διατυπώσεως ἀπὸ τὴν πατερικὴ παράδοση, ἀναδεικνύοντας τόσο τὴ χριστολογικὴ ἀντιπαραβολὴ τοῦ Ἱεροῦ Χρυσοστόμου ὅσο καὶ τὸ ἑρμηνευτικὸ ἐρώτημα τοῦ κατεναϊκοῦ ἀποσπάσματος ποὺ ἀποδίδεται στὸν Κύριλλο Ἀλεξανδρείας περὶ τῆς ἐπιλογῆς τοῦ «ὧδε» ἀντὶ τοῦ «ἐν ἐμοί». Ὑποστηρίζεται ὅτι ἡ σύνδεσις τοῦ οὐδετέρου συγκριτικοῦ μὲ τὸ δεικτικὸ ἐπίρρημα μεταφέρει τὸ κέντρο τῆς εὐθύνης ἀπὸ τὰ ἱστορικὰ προηγούμενα στὴν παροῦσα ἀποκαλυπτικὴ παρουσία.

Λέξεις-κλειδιά: Λουκ. 11,31-32, πλεῖον, ὧδε, βασίλισσα τοῦ Νότου, Νινευῖτες, πατερικὴ ἑρμηνεία, χριστολογία, κρίσις.



28.10.26

Ηράκλειτος και Πορφύριος: Από την ξηρή ψυχή στη γένεση


heraclitus_et_porphyrius_anima_sicca_anima_humida_metaphysica_generationis



Προοίμιο: Όταν η φωτιά της ψυχής συναντά τα νερά της ύλης

Αν ρωτούσε κανείς έναν αρχαίο Έλληνα πώς λειτουργεί η σκέψη, πώς γεννιέται η σοφία ή πώς χάνεται ο άνθρωπος μέσα στα πάθη του, η απάντηση συχνά θα φαινόταν παράξενη στη δική μας εποχή: θα μιλούσε για φωτιά, ατμό, ξηρότητα και νερό.

Στο επίκεντρο αυτής της παράξενης, για τα σημερινά δεδομένα, φυσικής ψυχολογίας βρίσκεται η διάσημη φράση του Ηρακλείτου ότι η «ξηρή ψυχή» είναι η σοφότερη, ενώ η ύγρανσή της οδηγεί στον πνευματικό θάνατο[1]. Τι σήμαινε όμως πραγματικά για τον Εφέσιο φιλόσοφο το γεγονός ότι ο μεθυσμένος έχει «υγρή ψυχή»; Και πώς αυτή η αρχαία εικόνα ταξίδεψε μέσα στους αιώνες, για να μεταμορφωθεί στα χέρια των μεταγενέστερων Νεοπλατωνικών φιλοσόφων —όπως ο Πορφύριος— σε ένα εργαλείο που εξηγεί γιατί η ψυχή «ελκύεται» από την ηδονή και εγκλωβίζεται στα δίχτυα της υλικής γένεσης;


24.10.26

Ο ΠΛΑΤΩΝΙΚΟΣ «ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ»: ΟΔΗΓΟΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ


Ο Πλάτων, ο Πρωταγόρας και η πολιτική αρετή
Συνθετικός οδηγός μελέτης μέσα από τις δημοσιεύσεις του «Φιλολόγου Ερμή»


Plato_Protagoras_Virtus_et_educatio_Socrates_Philosophia_Graeca_

Dialogi_Platonis_Studia_classica_Philosophia_et_veritas



Εισαγωγή: Από την ανάγνωση στη συγκριτική μελέτη

Ο πλατωνικός Πρωταγόρας προσφέρει την ευκαιρία να εξεταστούν ορισμένα από τα σημαντικότερα ζητήματα της αρχαίας φιλοσοφίας: ο σκοπός της παιδείας, η φύση της αρετής, η δυνατότητα διδασκαλίας της, η λειτουργία της κοινωνίας και η σχέση ανάμεσα στη γνώση και στην ηθική συμπεριφορά.

Οι δημοσιεύσεις του «Φιλολόγου Ερμή» προσεγγίζουν αυτά τα ζητήματα από διαφορετικές οπτικές. Άλλες εστιάζουν στην επιχειρηματολογία του Πρωταγόρα, άλλες στη λειτουργία του μύθου και του λόγου, ενώ άλλες εξετάζουν τη σωκρατική μέθοδο και τη φιλοσοφική αναζήτηση της γνώσης.

Η παρούσα επιτομή οργανώνει τις σχετικές αναρτήσεις σε μια κοινή διαδρομή μελέτης. Σκοπός της δεν είναι να αντικαταστήσει την αναλυτική ανάγνωση των άρθρων, αλλά να λειτουργήσει ως αφετηρία, οδηγός και σημείο σύγκρισης. Ο μαθητής καλείται να μεταβαίνει στις πρωτότυπες δημοσιεύσεις, να εντοπίζει τα επιχειρήματα, να εξετάζει τις διαφορές και να διαμορφώνει συμπεράσματα με βάση τα κείμενα.


Ο Πλάτων και η Προγενέστερη Φιλοσοφική Παράδοση: Από τους Πυθαγορείους στη Θεωρία των Ιδεών



Ο ΠΛΑΤΩΝ ΚΑΙ Η ΠΡΟΓΕΝΕΣΤΕΡΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΠΥΘΑΓΟΡΕΙΟΥΣ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ

Platon-Pythagoreioi-Theoria-Ideon




ΜΕΡΟΣ Α΄: 
ΕΙΣΑΓΩΓΗ — Ο ΠΛΑΤΩΝ ΚΑΙ Η ΠΡΟΓΕΝΕΣΤΕΡΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ


1. Η γένεση της πλατωνικής φιλοσοφίας

Η φιλοσοφία του Πλάτωνα αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους σταθμούς στην ιστορία της αρχαίας ελληνικής σκέψης. Με το έργο του, ο προβληματισμός των προσωκρατικών φιλοσόφων σχετικά με την αρχή, τη φύση και την τάξη του κόσμου συνδέεται με τα ερωτήματα για τη γνώση, την αλήθεια, την ψυχή, την αρετή και το Αγαθό.

Ο Πλάτων δεν αναπτύσσει τη σκέψη του ανεξάρτητα από την πνευματική παράδοση που προηγήθηκε. Αντίθετα, συνομιλεί με τα φιλοσοφικά προβλήματα που είχαν ήδη θέσει οι προγενέστεροι στοχαστές, επανεξετάζει τις απαντήσεις τους και επιχειρεί να συγκροτήσει μια ευρύτερη ερμηνεία της πραγματικότητας.


19.10.26

Η κρυπτικότητα στην ισοκρατική ρητορική: λόγος και παιδεία

ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΓΕΩΡ. ΚΑΤΣΟΥΛΗΣ
Πτυχιοῦχος Κλασσικῆς Φιλολογίας Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν
Μεταπτυχιακός τοῦ Τομέα Ἐπιστημῶν τῆς Ἀγωγῆς,
«Ἐφηρμοσμένη Παιδαγωγική», Διδακτική - Προγράμματα Σπουδῶν, Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν
Ὑπ. Δρ. Κλασσικῆς Φιλολογίας Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν


Η ΚΡΥΠΤΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΙΣΟΚΡΑΤΙΚΗΣ ΡΗΤΟΡΙΚΗΣ: 
ΠΡΟΛΟΓΟΙ, ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ, ΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΜΜΕΣΗΣ ΣΗΜΑΣΙΟΔΟΤΗΣΗΣ

isokratis-ritoriki-emmesos-logos-paideia



ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Το παρόν άρθρο προτείνει ένα συνθετικό ερμηνευτικό μοντέλο για τη μελέτη της ισοκρατικής ρητορικής, εστιάζοντας στη σχέση ανάμεσα στην εισαγωγική διάταξη, τη θεματική οργάνωση, την πολιτική επιχειρηματολογία και την παιδευτική διαμόρφωση της αναγνωστικής κρίσης. Βασική υπόθεση είναι ότι οι λόγοι του Ισοκράτη δεν εξαντλούνται στην υποστήριξη περιστασιακών πολιτικών θέσεων ούτε στην υφολογική τους επεξεργασία. Η διάταξη των επιχειρημάτων, η επιλογή ιστορικών παραδειγμάτων και η συγγραφική αυτοπαρουσίαση συμβάλλουν στη διαμόρφωση των αξιολογικών κριτηρίων με τα οποία ο αποδέκτης καλείται να κρίνει τις προτεινόμενες μορφές πολιτικής δράσης.


25.8.26

Τεστ Προετοιμασίας Πανελλαδικού Επιπέδου: Η Σχολική Ύλη και ο Σωκράτης

ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΓΕΩΡ. ΚΑΤΣΟΥΛΗΣ
Πτυχιοῦχος Κλασσικῆς Φιλολογίας Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν
Μεταπτυχιακός τοῦ Τομέα Ἐπιστημῶν τῆς Ἀγωγῆς, 
«Ἐφηρμοσμένη Παιδαγωγική», Διδακτική - Προγράμματα Σπουδῶν, Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν
Ὑπ. Δρ. Κλασσικῆς Φιλολογίας Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν


test_historic_et_philosophia_gradus_difficilis


Σύντομη Εισαγωγή

Το παρόν διαδραστικό εργαλείο αξιολόγησης σχεδιάστηκε για να ελέγξει την αφομοίωση της σύνθετης ύλης που περιλαμβάνει τόσο τα κρίσιμα ιστορικά σημεία του νέου σχολικού εγχειριδίου όσο και τις ειδικότερες πτυχές γύρω από τη φιλοσοφική και πολιτική στάση του Σωκράτη. Μέσα από τις ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής που ακολουθούν, έχετε την ευκαιρία να δοκιμάσετε τις γνώσεις σας, να λάβετε άμεση αυτόματη βαθμολογία με το πάτημα του αντίστοιχου κουμπιού και να μελετήσετε τις συνοπτικές απαντήσεις για την πληρέστερη προετοιμασία σας.

Περιλαμβάνει συνολικά 25 απαιτητικές ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής (17 από το νέο σχολικό εγχειρίδιο και 8 από το ειδικό άρθρο για τον Σωκράτη).

Προσοχή: Πριν επιχειρήσετε να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις αυξημένης δυσκολίας, είναι απαραίτητο να έχετε μελετήσει προσεκτικά τόσο τη σχολική σας ύλη όσο και το ειδικό άρθρο με τίτλο: «Ο Σωκράτης πέρα από τα σχολικά εγχειρίδια: Ιστορικές Μαρτυρίες, Πολιτικές Συγκρούσεις και η Φιλοσοφική Στάση». Οι ερωτήσεις απαιτούν κριτική σκέψη και ανάλυση εξεταστικού επιπέδου (Πανελλήνιες).



Ο Σωκράτης πέρα από τα σχολικά εγχειρίδια

ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΓΕΩΡ. ΚΑΤΣΟΥΛΗΣ
Πτυχιοῦχος Κλασσικῆς Φιλολογίας Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν
Μεταπτυχιακός τοῦ Τομέα Ἐπιστημῶν τῆς Ἀγωγῆς, 
«Ἐφηρμοσμένη Παιδαγωγική», Διδακτική - Προγράμματα Σπουδῶν, Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν
Ὑπ. Δρ. Κλασσικῆς Φιλολογίας Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν


Ιστορικές Μαρτυρίες, Πολιτικές Συγκρούσεις και η Φιλοσοφική Στάση

tempus_belli_et_sapientia

Η μορφή του Σωκράτη δεσπόζει στην ιστορία της παγκόσμιας φιλοσοφίας ως το απόλυτο σύμβολο της πνευματικής ακεραιότητας, της αδιάκοπης αναζήτησης της αλήθειας και της ηθικής συνέπειας. Ωστόσο, η τρέχουσα σχολική ύλη, εστιασμένη αποκλειστικά στα κεντρικά φιλοσοφικά διαγράμματα και στους βασικούς ορισμούς, αφήνει συχνά στη σκιά το κρίσιμο ιστορικό, πολιτικό και κοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο έδρασε ο φιλόσοφος. Ο σκοπός αυτού του εκτενούς οδηγού είναι να φωτίσει πτυχές από το παλαιότερο διδακτικό υλικό —αξιοποιώντας μαρτυρίες, αρχαίες πηγές και ιστορικές λεπτομέρειες— οι οποίες παραλείπονται στα σύγχρονα εγχειρίδια. Με τον τρόπο αυτό, οι μαθητές αποκτούν μια πολυδιάστατη κατανόηση των συνθηκών που οδήγησαν στην κορυφαία σύγκρουση ανάμεσα στον ελεύθερο στοχαστή και την Αθηναϊκή Δημοκρατία του 399 π.Χ.