Τεστ Προετοιμασίας Πανελλαδικού Επιπέδου: Η Σχολική Ύλη και ο Σωκράτης

ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΓΕΩΡ. ΚΑΤΣΟΥΛΗΣ
Πτυχιοῦχος Κλασσικῆς Φιλολογίας Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν
Μεταπτυχιακός τοῦ Τομέα Ἐπιστημῶν τῆς Ἀγωγῆς, 

«Ἐφηρμοσμένη Παιδαγωγική», Διδακτική - Προγράμματα Σπουδῶν, Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν
Ὑπ. Δρ. Κλασσικῆς Φιλολογίας Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν

test_historic_et_philosophia_gradus_difficilis

Σύντομη Εισαγωγή

Το παρόν διαδραστικό εργαλείο αξιολόγησης σχεδιάστηκε για να ελέγξει την αφομοίωση της σύνθετης ύλης που περιλαμβάνει τόσο τα κρίσιμα ιστορικά σημεία του νέου σχολικού εγχειριδίου όσο και τις ειδικότερες πτυχές γύρω από τη φιλοσοφική και πολιτική στάση του Σωκράτη. Μέσα από τις ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής που ακολουθούν, έχετε την ευκαιρία να δοκιμάσετε τις γνώσεις σας, να λάβετε άμεση αυτόματη βαθμολογία με το πάτημα του αντίστοιχου κουμπιού και να μελετήσετε τις συνοπτικές απαντήσεις για την πληρέστερη προετοιμασία σας.

Περιλαμβάνει συνολικά 25 απαιτητικές ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής (17 από το νέο σχολικό εγχειρίδιο και 8 από το ειδικό άρθρο για τον Σωκράτη).

Προσοχή: Πριν επιχειρήσετε να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις αυξημένης δυσκολίας, είναι απαραίτητο να έχετε μελετήσει προσεκτικά τόσο τη σχολική σας ύλη όσο και το ειδικό άρθρο με τίτλο: «Ο Σωκράτης πέρα από τα σχολικά εγχειρίδια: Ιστορικές Μαρτυρίες, Πολιτικές Συγκρούσεις και η Φιλοσοφική Στάση». Οι ερωτήσεις απαιτούν κριτική σκέψη και ανάλυση εξεταστικού επιπέδου (Πανελλήνιες).

Κουίζ Ανώτατης Δυσκολίας: Σωκράτης και Ιστορική - Φιλοσοφική Διαδρομή

Απαντήστε και στις 25 ερωτήσεις. Απαιτούμενο ποσοστό επιτυχίας: 85%.

Μέρος Α΄: Νέο Σχολικό Εγχειρίδιο (Ερωτήσεις 1-17)

1. Πώς αντιμετωπίζει ο Σωκράτης στην *Ἀπολογία* τον δελφικό χρησμό ως προς τη μεθοδολογική του αφετηρία;

Α) Ως μια θεϊκή αποκάλυψη που του μεταβίβασε αυτόματα αυτούσια γνώση χωρίς την ανάγκη διαλογικής έρευνας. Β) Ως ένα αainιγματικό μήνυμα που έχρηζε αποσαφήνισης μέσω της εμπeirικής εξέτασης όσων εθεωρούντο σοφοί. Γ) Ως μια μεταφορική διαπίστωση της ανθρώπινης ατέλειας που τον ώθησε σε οριστική απόσυρση από τα κοινά.

2. Ποια είναι η βαθύτερη διαφοροποίηση ανάμεσα στη σωκρατική ειρωνεία και την αντίστοιχη σοφιστική τακτική;

Α) Η σοφιστική αμφισβήτηση αποσκοπούσε στην κατάδειξη της σχετικότητας των πάντων, ενώ ο Σωκράτης στην ανεύρεση της οικουμενικής αλήθειας. Β) Η σοφιστική χρησιμοποιούσε τον μακρολογία για πειθώ, ενώ η σωκρατική ειρωνεία ήταν ένα σχήμα λόγου χωρίς φιλοσοφικό περιεχόμενο. Γ) Η σωκρατική ειρωνεία απέρριπτε συλλήβδην κάθε έννοια ορισμού, συγκλίνοντας με τον μεθοδολογικό σκεπτικισμό των σοφιστών.

3. Ποια είναι η ακριβής λειτουργία του «elenchos» (ελέγχου) στη διαλεκτική πορεία;

Α) Η επιβολή αξιωματικών θέσεων μέσω της ρητορικής αυθεντίας του δασκάλου προς τον μαθητή. Β) Η συστηματική αποκάλυψη της εσωτερικής αντίφασης των λεγομένων του συνομιλητή με στόχο την απαλλαγή από την ψευδεπίγραφη γνώση. Γ) Η τυπική καταγραφή των εννοιών σε κατηγορίες προκειμένου να δημιουργηθεί ένα κ κλειστό αξιωματικό σύστημα.

4. Ποια οντολογική παραδοχή θεμελιώνει τη μαιευτική μέθοδο του Σωκράτη;

Α) Η πεποίθηση ότι η ανθρώπνη ψυχή διαθέτει λανθάνουσα γνώση την οποία ο διάλογος συμβάλλει να αναδυθεί. Β) Η αρχή ότι η νόηση διαμορφώνεται αποκλειστικά από την εμπειρική καταγραφή των αισθητηριακών δεδομένων. Γ) Η θέση ότι η αλήθεια είναι εξωγενής και μεταμοσχεύεται μονομερώς από τον δάσκαλο στον μαθητή.

5. Τι σηματοδοτεί ιστορικά η φράση ότι ο Σωκράτης «κατέβασε τη φιλοσοφία από τα άστρα στη γη»;

Α) Την εγκατάλειψη της μεταφυσικής θεωρίας υπέρ της αποκλειστικής μελέτης των φυσικών φαινομένων της γης. Β) Την απομάκρυνση από την κοσμολογία και τη στροφή της έρευνας στον άνθρωπο, την ηθική και την πολιτική. Γ) Την οριστική διακοπή κάθε θεωρητικής αναζήτησης και την αφοσίωση στην πρακτική τεχνολογία.

6. Ποιος είναι ο μεθοδολογικός στόχος των «ἐπακτικῶν λόγων» (επαγωγικών λόγων);

Α) Η εξαγωγή καθολικών και σταθερών ορισμών ξεκινώντας από την ανάλληψη επιμέρους, ειδικών παραδειγμάτων. Β) Η διατύπωση γενικών θεωρητικών υποθέσεων που στη συνέχεια επαληθεύονται με μαθηματικούς υπολογισμούς. Γ) Η πρόκληση συναισθηματικής φόρτισης στο ακροατήριο μέσω της αλληγορικής αφήγησης.

7. Ποια ήταν η ακριβής νομική διατύπωση της κατηγορίας περί «δαιμονίων» κατά του Σωκράτη;

Α) Ότι επιχείρησε να αντικαταστήσει το σύνολο του αθηναϊκού πανθέου με μια μονοθεϊσμική λατρεία. Β) Ότι δεν αναγνώριζε τους θεούς της πόλης και εισηγούταν καινούργια, μη θεσμοθετημένα θεία σημεία. Γ) Ότι χρησιμοποιούσε μαγικές τελετές και ξόρκια για να επηρεάζει τις δικαστικές αποφάσεις.

8. Πώς εκπροσωπούσαν κοινωνικά οι τρεις κατήγοροι (Μέλητος, Άνυτος, Λύκων) την αθηναϊκή κοινωνία;

Α) Ο Μέλητος τους ποιητές, ο Άνυτος τους χειροτέχνες/πολιτικούς και ο Λύκων τους ρήτορες. Β) Ο Μέλητος τους ιερείς, ο Άνυτος τους εμπόρους και ο Λύκων τους στρατιωτικούς στρατηγούς. Γ) Ο Μέλητος τους σοφιστές, ο Άνυτος τους γαιοκτήμονες και ο Λύκων τους δικαστές της Ηλιαίας.

9. Για ποιον λόγο η κατηγορία της αθεΐας ήταν δυσχερές να τεκμηριωθεί νομικά στο δικαστήριο;

Α) Επειδή ο νόμος απαγόρευε απόλυτα την ποινική δίωξη ατόμων άνω των εβδομήντα ετών. Β) Επειδή ο Σωκράτης κατείχε τιμητικό ιερατικό αξίωμα στην Ακρόπολη. Γ) Επειδή η αθηναϊκή θρησκεία στερούνταν κεντρικού τυποποιημένου δόγματος και ο ίδιος συμμετείχε στις δημόσιες λατρείες.

10. Ποια ήταν η κύρια πολιτική σκιά πίσω από την κατηγορία της διαφθοράς των νέων μετά το 403 π.Χ.;

Α) Η άμεση χρηματοδότηση των Περσών από τον κύκλο των μαθητών του. Β) Η στενή ιδεολογική και βιωματική σχέση πρώην μαθητών του (π.χ. Κριτίας, Αλκιβιάδης) με αντιδημοκρατικά και τυραννικά καθεστώτα. Γ) Η συμμετοχή του στην οργάνωση πραξικοπήματος κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου.

11. Ποια ήταν η ακριβής έκβαση της πρώτης ψηφοφορίας στην Ηλιαία επί της ενοχής;

Α) Καταδίκη με μικρή οριακή πλειοψηφία (281 κατά έναντι 220 υπέρ). Β) Καταδίκη με τεράστια πλειοψηφία άνω του 80% των δικαστών. Γ) Αθώωση στην πρώτη φάση και καταδίκη αποκλειστικά στη δεύτερη ψηφοφορία.

12. Ποια στάση τήρησε ο Σωκράτης στη διαδικασία της αντιτίμησης (πρότασης ποινής);

Α) Ζήτησε να του επιβληθεί ελαφρά χρηματική ποινή με την εγγύηση των μαθητών του. Β) Αποδέχτηκε την αυτοεξορία στα Μέγαρα ως μια δίκαιη λύση συμβιβασμού. Γ) Αρνήθηκε να αυτοενοχοποιηθεί και πρότεινε ειρωνικά τη δωρεάν σίτισή του στο Πρυτανείο.

13. Πώς λειτούργησε η πρότασή του στην τελική διαμόρφωση της ποινής από τους δικαστές;

Α) Ερμηνεύθηκε ως ένδειξη περιφρόνησης, με αποτέλεσμα οι δικαστές να αυξήσουν την πλειοψηφία υπέρ της θανατικής ποινής σε περίπου 300 ψήφους. Β) Μαλάκωσε το δικαστήριο, οδηγώντας τους δικαστές σε μια συμβιβαστική απόφαση εξόριστος. Γ) Δεν επηρέασε καθόλου, διότι ο νόμος απέκλειε κάθε άλλη ποινή πλην του θανάτου.

14. Ποιος θεσμικός παράγοντας προκάλεσε την καθυστέρηση της εκτέλεσης της ποινής;

Α) Η τέλεση των ετήσιων δηλίων και η απουσία του ιερού πλοίου στη Δήλο. Β) Η προσωρινή αναστολή των ποινών λόγω της επίσημης επίσκεψης Σπαρτιατών πρέσβεων. Γ) Η υποβολή αίτησης χάριτος προς την Εκκλησία του Δήμου από τους μαθητές του.

15. Ποιο είναι το θεμελιώδες επιχείρηγμα στον *Κρίτωνα* κατά της απόδρασης;

Α) Ο φόβος της τιμωρίας από τα γειτονικά κράτη που θα τον υποδέχονταν. Β) Η αρχή ότι η φυγή ισοδυναμεί με ανατροπή των νόμων και αθέτηση του άγραφου συμβολαίου με την πόλη. Γ) Η πεποίθηση ότι το δηλητήριο δεν θα λειτουργούσε αν άλλαζε τόπο διαμονής.

16. Ποιος ήταν ο χαρακτήρας της εσωτερικής «φωνής» (δαιμόνιον) του Σωκράτη;

Α) Ένας προστατευτικός, αποκλειστικά αποτρεπτικός θεϊκός μηχανισμός που τον σταματούσε από ακατάλληλες πράξεις. Β) Ένας καθοδηγητικός πνευματικός οδηγός που του υπαγόρευε ποιες πολιτικές αποφάσεις να λάβει. Γ) Μια αλληγορική αναφορά στις ψυχολογικές του ανασφάλειες κατά τις δίκες.

17. Ποια είναι η βαθύτερη σημασία της τελευταίας φράσης του («χρωστάμε έναν πετεινό στον Ασκληπιό...»);

Α) Ένα πρακτικό μήνυμα προς τους συγγενείς του για οικονομικές εκκρεμότητες στην αγορά. Β) Μια συμβολική αναγνώριση ότι ο θάνατος αποτελεί λύτρωση και «θεραπεία» της ψυχής από τα δεσμά του σώματος. Γ) Μια αιχμηρή σάτιρα εναντίον των ιερών του ασκληπιείου.

Μέρος Β΄: Πρόσθετο Άρθρο & Ιστορικό Πλαίσιο (Ερωτήσεις 18-25)

18. Πώς παρουσιάζεται παραπλανητικά ο Σωκράτης στις *Νεφέλες* του Αριστοφάνη;

Α) Ως πιστός υπερασπιστής των δημοκρατικών θεσμών και της παραδοσιακής θρησκείας. Β) Ως φυσικός φιλόσοφος και σοφιστής που διευθύνει «φροντιστήριο» και διδάσκει τον «ήττωνα λόγον». Γ) Ως αυστηρός στρατιωτικός σύμβουλος των Σπαρτιατών στρατηγών.

19. Ποια είναι η θεμελιώδης εστίαση στα *Ἀπομνημονεύματα* του Ξενοφώντα σχετικά με τον Σωκράτη;

Α) Η ανάδειξή του ως πρακτικού, ηθικολογού δασκάλου της καθημερινής ευσεβείας και αρετής. Β) Η παρουσίασή του ως αποκλειστικού θεωρητικού της αφηρημένης μεταφυσικής οντολογίας. Γ) Η απόρριψη του χαρακτήρα του ως αντιδημοκρατικού ταραχοποιού.

20. Ποιο γεγονός πιστοποιεί τη στρατιωτική ανδρεία του Σωκράτη στην Ποτίδαια (432 π.Χ.);

Α) Η γενναία του στάση ως οπλίτης και η διάσωση του νεαρού Αλκιβιάδη στο πεδίο της μάχης. Β) Η αρχηγία της αθηναϊκής φρουράς κατά την κρίσιμη φάση της πολιορκίας. Γ) Η διαπραγμάτευση της συνθήκης ειρήνης με τους Πελοποννήσιους.

21. Ποια ήταν η στάση του Σωκράτη στη Δίκη των Στρατηγών στις Αργινούσες (406 π.Χ.);

Α) Ως πρύτανις, αρνήθηκε πεισματικά να υποβάλει σε παράνομη ομαδική ψηφοφορία τη θανάτωσή τους. Β) Πρωτοστάτησε στην καταδίκη τους υποστηρίζοντας ότι παραβίασαν τους ναυτικούς νόμους. Γ) Απείχε εντελώς από τα καθήκοντά του στη Βουλή για να μην πάρει θέση.

22. Πώς αντέδρασε ο Σωκράτης επί τυραννίας των Τριάκοντα (404/403 π.Χ.);

Α) Συνεργάστηκε με το καθεστώς για να προστατεύσει τους μαθητές του από τις διώξεις. Β) Αψήφησε τις διαταγές τους αρνούμενος να συμμετάσχει στην παράνομη σύλληψη του Λέοντα του Σαλαμίνιου. Γ) Διέφυγε εξόριστος στα Μέγαρα οργανώνοντας την αντικαθεστωτική αντίσταση.

23. Τι αποδεικνύει η στάση του Σωκράτη στις Αργινούσες και επί Τριάκοντα συνολικά;

Α) Την αταλάντευτη προσήλωσή του στην ουσιαστική νομιμότητα και δικαιοσύνη ανεξάρτητα από πολιτικό κόστος. Β) Την προσπάθειά του να ελέγξει τους πολιτικούς μηχανισμούς και των δύο παρατάξεων. Γ) Την τυφλή υπακοή του σε όποιον κατείχε την κρατική εξουσία.

24. Ποια είναι η αξία των πρώιμων («σωκρατικών») διαλόγων του Πλάτωνα ως ιστορικής πηγής;

Α) Αποτελούν τα εγκυρότερα κείμενα για την προσέγγιση της μεθόδου και του πνεύματος του ιστορικού Σωκράτη. Β) Γράφτηκαν αποκλειστικά ως θεατρικά έργα με σκοπό τη διασκέδαση του κοινού στα Διονύσια. Γ) Αντικατοπτρίζουν αποκλειστικά τις ώριμες πολιτικές ιδέες του ίδιου του Πλάτωνα στη γέρικη ηλικία.

25. Ποιο είναι το βαθύτερο ιστορικό νόημα της καταδίκης του Σωκράτη από την αποκατεστημένη δημοκρατία;

Α) Η τραγική σύγκρουση της αυτόνομης, κριτικής συνείδησης του φιλοσόφου με μια πόλη-κράτος σε βαθιά κρίση. Β) Η τυπική εφαρμογή ενός ποινικού νόμου κατά της ελεύθερης οικονομικής δραστηριότητας. Γ) Η εκδίκηση των ολιγαρχικών κύκλων εναντίον ενός λαϊκού πολιτικού ηγέτη.