ΤΟ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ ΔΕΝ ΔΕΧΕΤΑΙ ΤΙΜΗ

OLEA_NON_AD_PRETIUM_SED_AD_VITAM

Ἡ μεγάλη ἄρνηση τῆς ἐμπορικῆς ἐλαιοκομίας καὶ ἡ ἐπιστροφὴ στὴν οἰκονομία τῆς ζωῆς

«Τὸ ἐλαιόλαδο δὲν εἶναι κάτι ποὺ πρέπει νὰ πουληθεῖ ἀκριβότερα. Εἶναι κάτι ποὺ δὲν ἔπρεπε νὰ παραχθεῖ μὲ σκοπὸ νὰ πουληθεῖ.»

Ⅰ. Ἡ ἀρχικὴ ἠθικὴ καταγγελία: ἡ ἀρχέγονη προδοσία

Στέκει ὁ γέροντας κορμὸς στὶς πλαγιὲς τῆς ἑλληνικῆς γῆς, χαραγμένος ἀπὸ τοὺς αἰῶνες, σπειροειδὴς καὶ ἐγκοιλόσπερμος, φέροντας πάνω στὴ φλοιώδη σάρκα τοῦ σώματός του τὴν ἱστορία τῶν ἀνθρώπων. Δὲν πρόκειται γιὰ ἁπλῆ φυτικὴ βιομάζα, οὔτε γιὰ μηχανισμὸ μετατροπῆς ἡλιακῆς ἐνέργειας σὲ ὀργανικὰ ὀξέα. Ἡ ἐλιὰ εἶναι μιὰ πυκνὴ οὐσία μνήμης, ἕνας αὐτεξούσιος ὀντολογικὸς θύλακας, ὅπου ὁ χρόνος δὲν κυλάει γραμμικὰ ἀλλὰ συσπειρώνεται σὲ δακτυλίους ὑπομονῆς. Ἡ ῥίζα της, βυθισμένη σὲ βράχους καὶ ἀσβεστόλιθους, δὲν ἀναζητάει ἁπλῶς ὑγρασία· ἀναζητᾷ τὸ νῆμα τῆς πρώτης Δημιουργίας. Καὶ ὅμως, σὲ αὐτὸ τὸ δέντρο, τὸ προαιώνιο καὶ ἀτάραχο, ὁ σύγχρονος ἄνθρωπος ἐπέβαλε τὴν ἔσχατη ὕβρη: τὸ ἀνακήρυξε παραγωγικὸ ἄτομο τοῦ κεφαλαίου.

Διαβάστε Περισσότερα

Άγιοι Ανάργυροι Κοσμάς και Δαμιανός: Ιατρική και Αγάπη

Sancti Cosmas et Damianus — Medici Anargyri — Medicina caritate, scientia humanitate, cura sine mercede.

«Τί συμβαίνει ὅταν ὁ ἄνθρωπος ποὺ κατέχει τὴ θεραπευτικὴ γνώση ἀρνεῖται νὰ τὴν ἰδιοποιηθεῖ; Καὶ τί σημαίνει, τελικά, νὰ θεραπεύεις ἕναν ἄνθρωπο χωρὶς νὰ ἀπαιτεῖς τίποτε ἀπὸ τὴν ἀνάγκη του;»

Περίληψις: Ἡ παροῦσα μελέτη ἐπιχειρεῖ μία πολυεπίπεδη ἱστορική, φιλολογική, φιλοσοφική καὶ θεολογική προσέγγιση τῆς μορφῆς καὶ τῆς παρακαταθήκης τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων Κοσμᾶ καὶ Δαμιανοῦ. Ἀποφεύγοντας τὴν τυποποιημένη ἀγιολογική στερεοτυπία, τὸ κείμενο ἐξετάζει τὴν ἔννοια τοῦ «Ἀναργύρου» ὡς μία ἰδιαίτερη ἠθικὴ τομὴ στὸν τρόπο νοήσεως τῆς θεραπευτικῆς γνώσεως, σε διάλογο μὲ τὸ Ἱπποκρατικὸ ἦθος, τὴν κλασικὴ φιλοσοφία καὶ τὴ χριστιανικὴ ἠθικὴ παράδοση. Μέσα ἀπὸ τὴν κριτικὴ ἐξέταση τῆς σχέσεως ἐπιστήμης, οἰκονομίας καὶ ἀνθρωπίνης εὐαλωτότητος, ἀναδεικνύεται ἡ διαχρονικὴ ἐπικαιρότης τοῦ παραδείγματός τους στὴ σύγχρονη βιοηθικὴ καὶ ἀνθρωπιστικὴ σκέψη.

Διαβάστε Περισσότερα

Ηθική νομιμότητα της θυσίας σε Ισαάκ και Ιφιγένεια

Η θυσία του Αβραάμ και η θυσία της Ιφιγένειας

Συγκριτική θεολογική, μυθολογική και φιλοσοφική προσέγγιση της ανθρώπινης θυσίας

1. Εισαγωγή — Το μεγάλο δίλημμα

Η ιδέα της θυσίας —το να προσφέρεις δηλαδή μια αθώα ανθρώπινη ζωή για χάρη μιας θεϊκής εντολής ή ενός «ανώτερου σκοπού»— είναι ένα από τα πιο ταρακτικά και οριακά θέματα στην ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού. Μας αναγκάζει να κοιτάξουμε κατάματα τη σχέση ανάμεσα στη θρησκευτική πίστη, την ηθική μας συνείδηση και την προσωπική μας ελευθερία.

Το θεμελιώδες ερώτημα που γεννιέται δεν αφορά απλώς το αν μια θυσία είναι «καλή» ή «κακή», αλλά συμπυκνώνεται σε κάτι πολύ πιο βαθύ:

Μπορεί ένας άνθρωπος να θεωρήσει ηθικά σωστή μια πράξη που καταστρέφει τη ζωή και την αξιοπρέπεια ενός αθώου, μόνο και μόνο επειδή πιστεύει ότι εκτελεί μια θεϊκή διαταγή ή υπηρετεί έναν ιερό σκοπό;

Το ερώτημα αυτό φέρνει σε ευθεία σύγκρουση την τυφλή υπακοή σε μια εξωτερική αυθεντία με την προσωπική μας ηθική ευθύνη. Για να το εξετάσουμε σωστά, πρέπει να αποφύγουμε δύο παγίδες: από τη μία, να μην καταδικάσουμε τα αρχαία κείμενα εύκολα και αναχρονιστικά με τα σημερινά μας μυαλά· από την άλλη, να μην δικαιολογήσουμε άκριτα πράξεις βίας επειδή ντύθηκαν το ένδυμα του «ιερού» ή της «εθνικής ανάγκης».

Σε αυτή τη μελέτη, θα βάλουμε δίπλα-δίπλα δύο κορυφαία παραδείγματα:

• Τη δοκιμασία του Αβραάμ στο όρος Μοριά, όπως μας την αφηγείται η Βίβλος στο βιβλίο της Γένεσης (κεφάλαιο 22).
• Τη θυσία της Ιφιγένειας στην Αυλίδα, έτσι όπως την αποτύπωσε ο Ευριπίδης στην τραγωδία του Ιφιγένεια εν Αυλίδι.

Οι δύο ιστορίες έχουν τεράστιες διαφορές. Ο Αβραάμ καλείται να υπακούσει σε μια προσωπική εντολή του Θεού που ζητά τον γιο του. Ο Αγαμέμνων, από την άλλη, βρίσκεται εγκλωβισμένος μέσα σε ένα πλέγμα πολιτικών πιέσεων, στρατιωτικών συμφερόντων και θεϊκών απαιτήσεων για να μπορέσει να σαλπάρει ο ελληνικός στόλος για την Τροία. Στην πρώτη περίπτωση έχουμε τη σχέση του ανθρώπου με το Απόλυτο· στη δεύτερη, τη σύγκρουση της οικογένειας με την κρατική εξουσία και τη συλλογική σκοπιμότητα.

Ο στόχος της σύγκρισης δεν είναι να βγάλουμε «καλό» τον έναν και «κακό» τον άλλον, αλλά να φωτίσουμε το κοινό φιλοσοφικό πρόβλημα: Πότε και αν μπορεί η επίκληση μιας ανώτερης αυθεντίας να νομιμοποιήσει την αφαίρεση μιας ανθρώπινης ζωής;

Για να μην μπερδευτούμε, θα αναλύσουμε τις ιστορίες σε τρία καθαρά επίπεδα:

1. Πώς εξηγείται η πράξη; (Ποια πίστη, ποια ανάγκη ή ποιος φόβος οδηγεί αυτόν που κάνει τη θυσία;)
2. Πώς αντιδρά το θύμα; (Υπάρχει συναίνεση, ηρωική αποδοχή, σιωπή ή εξαναγκασμός;)
3. Είναι η πράξη ηθικά σωστή; (Αρκούν τα κίνητρα του θύτη ή η στάση του θύματος για να δικαιώσουν την πράξη;)

Διαβάστε Περισσότερα

Ισαάκ και Ιφιγένεια: Η ανθρώπινη θυσία στη Βίβλο και τον μύθο

Η θυσία του Αβραάμ και η θυσία της Ιφιγένειας

Συγκριτική θεολογική, μυθολογική και φιλοσοφική προσέγγιση της ανθρώπινης θυσίας

Isaac_et_Iphigenia_Human_Sacrifice_Biblical_and_Greek_Myth

1. Εισαγωγή

Η θυσία αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα θρησκευτικά, κοινωνικά και πολιτισμικά φαινόμενα στην ιστορία των ανθρώπινων κοινωνιών. Ως τελετουργική πράξη, συνδέεται με την επικοινωνία του ανθρώπου με το θείο, την έκφραση της πίστης, την αναζήτηση της θεϊκής εύνοιας, την εξιλέωση και την αποκατάσταση μιας διαταραγμένης σχέσης ανάμεσα στον άνθρωπο και το υπερβατικό. Στους αρχαίους πολιτισμούς, η θυσία κατείχε κεντρική θέση στη θρησκευτική ζωή, αν και οι μορφές, οι σκοποί και οι συμβολισμοί της διαφοροποιούνταν ανάλογα με τις εκάστοτε θρησκευτικές αντιλήψεις και κοινωνικές συνθήκες. Η σχέση ανάμεσα στη θυσία, τη θρησκευτική πίστη, τη θεϊκή βούληση και την αξία της ανθρώπινης ζωής αναδεικνύει ένα διαχρονικό πρόβλημα: τα όρια της ανθρώπινης υπακοής απέναντι στο θείο και τη σύγκρουση ανάμεσα στις θρησκευτικές επιταγές και τις θεμελιώδεις ηθικές αξίες.

Διαβάστε Περισσότερα

Από την Ξηρά Ψυχή στην Πατερική Θέωση: Η Μεταμόρφωση της Κτίσεως

ΑΠΟ ΤΗΝ ΞΗΡΑ ΨΥΧΗ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΚΤΙΣΕΩΣ

Η Πρόσληψη και Μετουσίωση της Αρχαίας Φιλοσοφικής Παραδόσεως 

στους Πατέρες της Εκκλησίας

ARXAIA_FILOSOFIA_KAI_PATERIKH_THEOLOGIA_APO_THN_XHRA_PSYXH_STH_METAMORFWSH_THS_KTISEWS

ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Το Φιλοσοφικό Υπόβαθρο και η Θεολογική Τομή

Στη μελέτη μας για τον Ηράκλειτο και τον Πορφύριο («Ηράκλειτος και Πορφύριος — Από την ξηρή ψυχή στη γένεση») διαγράψαμε την τροχιά μιας θεμελιώδους ιδέας της αρχαίας ελληνικής γραμματείας: τη διπολική αντίθεση ανάμεσα στην «ξηρότητα» και την «υγρασία». Για τον σκοτεινό εφέσιο φιλόσοφο, η «αὔη ψυχὴ σοφωτάτη καὶ ἀρίστη» —η ξηρή ψυχή είναι η σοφότατη και η αρίστη—, ενώ η υγρασία συνδέεται με τη μέθη, την απώλεια του προσανατολισμού και την πτώση της συνειδήσεως. Στον νεοπλατωνικό Πορφύριο, η ηρακλείτεια αυτή φυσιοκρατική παρατήρηση μεταστοιχειώνεται σε μια βαθιά μεταφυσική αλληγορία: στο Περὶ τοῦ ἐν Ὀδυσσείᾳ τῶν Νυμφῶν Ἄντρου, η υγρασία ταυτίζεται με την ηδονή, τη σαρκικότητα και την «κάθοδο» της ψυχής στη γένεση —στη δίνη της υλικής, ενσώματης υποστάσεως.

Διαβάστε Περισσότερα

Ηράκλειτος και Πορφύριος: Από την ξηρή ψυχή στη γένεση

heraclitus_et_porphyrius_anima_sicca_anima_humida_metaphysica_generationis

Προοίμιο: Όταν η φωτιά της ψυχής συναντά τα νερά της ύλης

Αν ρωτούσε κανείς έναν αρχαίο Έλληνα πώς λειτουργεί η σκέψη, πώς γεννιέται η σοφία ή πώς χάνεται ο άνθρωπος μέσα στα πάθη του, η απάντηση συχνά θα φαινόταν παράξενη στη δική μας εποχή: θα μιλούσε για φωτιά, ατμό, ξηρότητα και νερό.

Στο επίκεντρο αυτής της παράξενης, για τα σημερινά δεδομένα, φυσικής ψυχολογίας βρίσκεται η διάσημη φράση του Ηρακλείτου ότι η «ξηρή ψυχή» είναι η σοφότερη, ενώ η ύγρανσή της οδηγεί στον πνευματικό θάνατο[1]. Τι σήμαινε όμως πραγματικά για τον Εφέσιο φιλόσοφο το γεγονός ότι ο μεθυσμένος έχει «υγρή ψυχή»; Και πώς αυτή η αρχαία εικόνα ταξίδεψε μέσα στους αιώνες, για να μεταμορφωθεί στα χέρια των μεταγενέστερων Νεοπλατωνικών φιλοσόφων —όπως ο Πορφύριος— σε ένα εργαλείο που εξηγεί γιατί η ψυχή «ελκύεται» από την ηδονή και εγκλωβίζεται στα δίχτυα της υλικής γένεσης;

Διαβάστε Περισσότερα

Ο θάνατος του Βολταίρου: Οι τελευταίες ώρες και η αλήθεια πίσω από τον μύθο

Ο θάνατος ως το τελευταίο πεδίο μάχης: 

Οι τελευταίες ώρες του Βολταίρου ανάμεσα στην ιστορία, τον μύθο και το σκοτάδι του οπίου

voltaire_ultime_ore_parigi_1778_morte_illuminismo

Υπάρχουν θάνατοι που τελειώνουν μια ζωή και υπάρχουν θάνατοι που αρχίζουν μια δεύτερη. Ο θάνατος του Βολταίρου ανήκει αναμφίβολα στη δεύτερη κατηγορία. Όταν στις 30 Μαΐου 1778 ο Φρανσουά-Μαρί Αρουέ, ο άνθρωπος που ολόκληρη η Ευρώπη γνώριζε ως Βολταίρο, άφηνε την τελευταία του πνοή σε ένα παρισινό μέγαρο, η ζωή του δεν περνούσε απλώς από την ιστορία στη μνήμη. Περνούσε από την ιστορία στον μύθο. Και, όπως συμβαίνει συνήθως με τους ανθρώπους που υπήρξαν υπερβολικά διάσημοι για να τους αφήσει ήσυχους ο θάνατος, από εκείνη τη στιγμή και ύστερα άρχισε μια καινούργια μάχη: ποιος θα είχε το δικαίωμα να αφηγηθεί τις τελευταίες του ώρες.

Διαβάστε Περισσότερα