ΤΟ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ ΔΕΝ ΔΕΧΕΤΑΙ ΤΙΜΗ

OLEA_NON_AD_PRETIUM_SED_AD_VITAM

Ἡ μεγάλη ἄρνηση τῆς ἐμπορικῆς ἐλαιοκομίας καὶ ἡ ἐπιστροφὴ στὴν οἰκονομία τῆς ζωῆς

«Τὸ ἐλαιόλαδο δὲν εἶναι κάτι ποὺ πρέπει νὰ πουληθεῖ ἀκριβότερα. Εἶναι κάτι ποὺ δὲν ἔπρεπε νὰ παραχθεῖ μὲ σκοπὸ νὰ πουληθεῖ.»

Ⅰ. Ἡ ἀρχικὴ ἠθικὴ καταγγελία: ἡ ἀρχέγονη προδοσία

Στέκει ὁ γέροντας κορμὸς στὶς πλαγιὲς τῆς ἑλληνικῆς γῆς, χαραγμένος ἀπὸ τοὺς αἰῶνες, σπειροειδὴς καὶ ἐγκοιλόσπερμος, φέροντας πάνω στὴ φλοιώδη σάρκα τοῦ σώματός του τὴν ἱστορία τῶν ἀνθρώπων. Δὲν πρόκειται γιὰ ἁπλῆ φυτικὴ βιομάζα, οὔτε γιὰ μηχανισμὸ μετατροπῆς ἡλιακῆς ἐνέργειας σὲ ὀργανικὰ ὀξέα. Ἡ ἐλιὰ εἶναι μιὰ πυκνὴ οὐσία μνήμης, ἕνας αὐτεξούσιος ὀντολογικὸς θύλακας, ὅπου ὁ χρόνος δὲν κυλάει γραμμικὰ ἀλλὰ συσπειρώνεται σὲ δακτυλίους ὑπομονῆς. Ἡ ῥίζα της, βυθισμένη σὲ βράχους καὶ ἀσβεστόλιθους, δὲν ἀναζητάει ἁπλῶς ὑγρασία· ἀναζητᾷ τὸ νῆμα τῆς πρώτης Δημιουργίας. Καὶ ὅμως, σὲ αὐτὸ τὸ δέντρο, τὸ προαιώνιο καὶ ἀτάραχο, ὁ σύγχρονος ἄνθρωπος ἐπέβαλε τὴν ἔσχατη ὕβρη: τὸ ἀνακήρυξε παραγωγικὸ ἄτομο τοῦ κεφαλαίου.

Τὸ μεγαλύτερο ψέμα ποὺ εἴπαμε ποτὲ στὴν ἐλιὰ ἦταν ὅτι ὁ σκοπός της εἶναι νὰ πουληθῇ. Ἡ πρώτη ἁμαρτία ἀπέναντι στὴν ἐλιὰ δὲν ἦταν νὰ τὴν κόψουμε στὸν βωμὸ τῆς ξύλευσης ἢ τῆς ἀστικοποίησης. Ἦταν νὰ τὴ φυτέψουμε ἔχοντας ἤδη ἀποφασίσει, πρὶν ἀκόμη βλαστήσει ὁ πρῶτος ὀφθαλμός, πόσο θὰ τὴν πουλήσουμε. Στὴ στιγμὴ αὐτῆς τῆς προθύστερης ἀπόφασης, στὴν ἴδια τὴν πρόθεση τῆς ἐμπορικῆς παραγωγῆς, συντελεῖται μιὰ ἠθική, πολιτισμική καὶ ὑπαρξιακὴ ἐκτροπή. Ἡ ἐλιὰ δὲν ἀλλοιώνεται ὅταν φθάσῃ στὸ ῥάφι τῆς ὑπεραγορᾶς ἢ στὶς ὀθόνες τῶν ἐμπορικῶν συναλλαγῶν· ἀλλοιώνεται στὸ μυαλὸ τοῦ καλλιεργητῆ τὴ στιγμὴ ποὺ τὸ βλέμμα του ἀντὶ γιὰ εὐλογία βλέπει στρέμματα, τόνους καὶ περιθώρια κέρδους.

Ἡ τιμὴ εἶναι ἕνα μέγεθος τῆς ἀγορᾶς· ἡ ἀξία, ὅμως, δὲν ἐξαντλεῖται στὴν τιμή. Ὅταν ἕνα ἀγαθὸ συνδέεται μὲ τὴ διατροφή, τὴν ἐπιβίωση, τὴ μνήμη καὶ τὴν κοινὴ ζωή, ἡ χρηματικὴ ἀποτίμησή του δὲν μπορεῖ νὰ ἀποτελεῖ τὸ ὕστατο κριτήριο τῆς ὑπάρξεώς του. Τὸ ἐλαιόλαδο δὲν εἶναι ἀπλῶς κάτι ποὺ ἀξίζει περισσότερο ἀπὸ ὅσο ἀποτιμᾶται χρηματικῶς· εἶναι ἕνα ἀγαθὸ ποὺ δὲν πρέπει νὰ ὑπάγεται ἐξαρχῆς στὴ λογικὴ τῆς τιμῆς.

Ἡ παραγωγὴ ἐλαιολάδου δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ ὡς σκοπὸ τὴν ἐμπορικὴ διάθεση καὶ τὴν ἀποκόμιση κέρδους. Ἡ ἐλιὰ δὲν πρέπει νὰ καλλιεργεῖται ὡς ἐπενδυτικὸ κεφάλαιο, οὔτε τὸ λάδι νὰ παράγεται ὡς ἐμπόρευμα. Ἡ καλλιέργεια τῆς ἐλιᾶς ὀφείλει νὰ ὑπηρετεῖ τὴ διατροφή, τὴν οἰκογενειακὴ αὐτάρκεια καὶ τὶς ἀνάγκες τῆς τοπικῆς κοινότητος. Δὲν ἀμφισβητοῦμε ἀπλῶς τὴν κερδοσκοπία ἢ τὴν ἀδικία τῆς ἀγορᾶς. Ἀμφισβητοῦμε τὴν ἴδια τὴν ἀντίληψη ὅτι ἕνα ἀγαθὸ ζωτικῆς σημασίας πρέπει ἐξαρχῆς νὰ παράγεται μὲ σκοπὸ τὴν πώλησή του.

Ⅱ. Ἡ θεολογικὴ διάσταση τῆς Γεθσημανῆς

Γιὰ νὰ κατανοήσουμε τὴ βαθύτερη πνευματικὴ ἀμφισβήτηση τῆς ἐμπορευματοποιήσεως, πρέπει νὰ στρέψουμε τὸ βλέμμα ἐκεῖ ὅπου ὁ χρόνος σχίστηκε καὶ ἡ ἱστορία τοῦ κόσμου ἀπέκτησε τὸ μυστικό της κέντρο: στὸ Ὄρος τῶν Ἐλαιῶν, στὸν κῆπο τῆς Γεθσημανῆ. Ἐκεῖ, κάτω ἀπὸ τὰ ἀσημένια φύλλα τῶν αἰωνόβιων δέντρων, ὁ Μεσσίας ἔπεσε μὲ τὸ πρόσωπο στὸ χῶμα. Ἐκεῖ, στὴ σιωπὴ τῆς νύχτας, ὁ ἱδρὼς Του ἔγινε σὰν θρόμβοι αἵματος, καὶ ἡ γῆ τῆς Γεθσημανῆς ἔγινε μάρτυρας τῆς ἀνθρώπινης ἀγωνίας τοῦ Θεανθρώπου.

Ὡς πνευματικὴ ἑρμηνεία καὶ βίωμα, ἡ Γεθσημανὴ δὲν εἶναι ἁπλῶς ἕνα ἱστορικὸ τοπίο στὴν Παλαιστίνη· εἶναι ὁ βαθύτατος πνευματικὸς τόπος κάθε ἐλιᾶς πάνω στὴ γῆ. Κάθε ἐλαιώνας φέρει μέσα του τὴν ἀντήχηση ἐκείνης τῆς νύχτας. Τὸ ἔλαιον ποὺ ἀναβλύζει ἀπὸ τὸν καρπὸ της εἶναι ἡ συμπυκνωμένη παρηγορία ποὺ δόθηκε στὴν ἀνθρωπότητα μετὰ τὴν πτώση. Εἶναι τὸ λάδι ποὺ ἀλείφει τὰ τραύματα τοῦ Ὁδοιπόρου στὴν παραβολὴ τοῦ Καλοῦ Σαμαρείτη. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ πουλᾶς τὴν παρηγορία; Πῶς κοστολογεῖς τὸ φάρμακο τῆς ψυχῆς;

Εἶναι δυνατὸν ἐκεῖ ὅπου ἔκλαψε ὁ Μεσσίας, ἐμεῖς νὰ ζυγίζουμε κιλά καὶ νὰ διαπραγματευόμαστε τιμές; Εἶναι δυνατὸν τὸ δέντρο ποὺ ἔγινε σιωπηλὸς μάρτυρας τῆς ἐσχάτης ἀγωνίας, τὸ δέντρο ποὺ ἔζησε τὴν ταπείνωση τοῦ Θεοῦ γιὰ τὴν ἐλευθερία τοῦ κόσμου, νὰ μετατρέπεται σὲ μέσο πλουτισμοῦ; Ἡ σκέψη καὶ μόνο εἶναι μιὰ πνευματικὴ φρίκη. Ἐκεῖ ποὺ ὁ Θεὸς ταπεινώθηκε μέχρι θανάτου γιὰ νὰ σώσῃ τὸν κόσμο, ὁ ἄνθρωπος δὲν δικαιούται νὰ στήνει πάγκους πωλητῶν.

Στὴν ὀρθόδοξη καὶ μεσογειακὴ παράδοση, ἡ ἐλιὰ ὑπῆρξε πολὺ περισσότερα ἀπὸ ἕνα ἁπλὸ ἀγροτικὸ προϊόν. Ἦταν τὸ χρῖσμα τῶν βασιλέων καὶ τῶν προφητῶν, τὸ λάδι τοῦ Βαπτίσματος ποὺ καθαρίζει τὸν παλαιὸ ἄνθρωπο, τὸ φῶς τοῦ καντηλιοῦ ποὺ σχίζει τὸ σκότος μπροστὰ στὰ εἰκονίσματα. Ὅταν παίρνεις αὐτὴν τὴν ἱερὴ ὕλη καὶ τὴ ῥίχνεις στὸ βούρκο τοῦ ἐμπορικοῦ ἀνταγωνισμοῦ, διαπράττεις ἱεροσυλία.

Ⅲ. Ἡ ἱστορικὴ καὶ πολιτισμικὴ μνήμη

Ἡ παρουσία τῆς ἐλιᾶς στὸ μεσογειακὸ τοπίο δὲν εἶναι ἁπλῶς φυτογεωγραφική· εἶναι πολιτισμικὴ καὶ ὑπαρξιακή. Ἡ ἐλιὰ εἶναι ἡ ἴδια ἡ μνήμη τῆς γῆς, τὸ ζωντανὸ ἀποτύπωμα μιᾶς ἐποχῆς ὅπου ὁ ἄνθρωπος ἔμαθε νὰ ζῇ σὲ ἁρμονία μὲ τὸ περιβάλλον του.

Σκέψου τὴ θεμελιώδη εἰκόνα τοῦ ἀττικοῦ μύθου. Ὅταν ἡ θεὰ Ἀθηνᾶ καὶ ὁ Ποσειδῶνας φιλονικοῦσαν γιὰ τὴν κυριαρχία τῆς πόλεως, ὁ Ποσειδῶνας προσέφερε τὴν ἀναβλύζουσα ἁλμυρὴ πηγὴ στὸν βράχο τῆς Ἀκροπόλεως, ἐνῶ ἡ Ἀθηνᾶ προσέφερε τὴν ἥμερη ἐλιά. Οἱ Ἀθηναῖοι ἐπέλεξαν τὸ δέντρο, διότι ἀναγνώρισαν σὲ αὐτὸ τὸ σύμβολο τῆς εἰρήνης, τῆς σταθερότητος, τῆς διατροφῆς καὶ τοῦ φωτός. Τὸ δέντρο δὲν ἀναγνωρίστηκε πρωτίστως ὡς μέσο πλουτισμοῦ, ἀλλὰ ὡς ἕνα ἀπὸ τὰ θεμέλια τοῦ συλλογικοῦ βίου.

Στὴν Παλαιὰ Διαθήκη, ὅταν ὁ κατακλυσμὸς ἔπαυσε, τὸ περιστέρι ἐπέστρεψε στὴν Κιβωτὸ κρατώντας στὸ ῥάμφος του φύλλον ἐλαίας. Ἦταν τὸ σῆμα ὅτι ἡ γῆ ἀναγεννᾶται καὶ ἡ ζωὴ ἐπιστρέφει. Τὸ φύλλο τῆς ἐλιᾶς δὲν ἦταν ἕνα δείγμα ἐμπορεύσιμης ὕλης· ἦταν τὸ πρῶτο ἔγγραφο εἰρήνης ἀνάμεσα στὸν Κτίστη καὶ τὴν κτίση.

Σὲ κάθε γωνία τῆς ἑλληνικῆς ὑπαίθρου, ἡ ἐλιὰ συνδέθηκε μὲ τὶς κορυφαῖες στιγμὲς τῆς ἀνθρώπινης ὕπαρξης:

• Μὲ τὴν Οἰκογένεια: Ἦταν ὁ σταθερὸς σύντροφος τῶν γενεῶν. Τὰ δέντρα φυτεύονταν ἀπὸ τὸν πάππο γιὰ νὰ καρποφορήσουν γιὰ τὸν ἐγγονό.
  
• Μὲ τὴν Ἐπιβίωση: Σε καιροὺς λιμοῦ καὶ πολέμου, λίγες ἐλιὲς καὶ ἕνα κομμάτι ψωμὶ κρατοῦσαν ὄρθιες ὁλόκληρες κοινότητες.
  
• Μὲ τὴν Προσευχή: Τὸ λάδι ἄναβε τὸ καντήλι στὸ εἰκονοστάσι τοῦ σπιτιοῦ καὶ στὸ ξωκλήσι τῆς βραχονησίδας, διατηρώντας τὸ φῶς τῆς ἐλπίδας μέσα στὶς νύχτες.
  

Ⅳ. Ἡ σύγκρουση τῶν χρόνων: ὁ χρόνος τῆς ἐλιᾶς καὶ ὁ χρόνος τῆς ἀγορᾶς

Ἡ βαθύτερη ἔνταση ἀνάμεσα στὴν ἐλιὰ καὶ τὴν οἰκονομία τῆς ἀγορᾶς πηγάζει ἀπὸ τὴν ἀπαίτηση τῆς σύγχρονης παραγωγῆς νὰ ἐπιβάλῃ διαρκῶς ταχύτερους ῥυθμούς, αὐξανόμενη ἀπόδοση καὶ μεγιστοποίηση τοῦ κέρδους πάνω στὸν ἀργό, κυκλικὸ καὶ ἀτάραχο χρόνο τῆς φύσεως. Ἡ ἀγορὰ καὶ ἡ ἐλιὰ κατοικοῦν σὲ ἀσύμβατα σύμπαντα.

Ὁ χρόνος τῆς ἀγορᾶς εἶναι γραμμικός, βίαιος, ἀνυπόμονος. Ζητᾷ ἀποτελέσματα τώρα, μετρᾶται σὲ τρίμηνα καὶ ἐπενδυτικὲς ἀποδόσεις, ἀπαιτεῖ ὁμοιομορφία καὶ ἐντατικοποίηση.

Ἀντίθετα, ὁ χρόνος τῆς ἐλιᾶς εἶναι κυκλικός, ἱερός, ἀργός. Ἡ ἐλιὰ δὲν βιάζεται. Χρειάζεται πολλὲς δεκαετίες γιὰ νὰ ἀποκτήσει τὴν πλήρη ἀναπτυξιακή της φυσιογνωμία, γνωρίζοντας ὅτι ἡ γῆ ἔχει τοὺς δικούς της ἀπαράβατους ῥυθμούς.

Παράμετρος	Ἡ Ἀγορά	Ἡ Ἐλιά
Μονάδα μέτρησης	Κιλὰ, τόνοι, εὐρώ	Γενιές, αἰῶνες, μνήμη
Αἴτημα	Ἀπόδοση ἀνὰ στρέμμα	Ὑπομονὴ καὶ σεβασμός
Χρονικὸς ὁρίζοντας	Γραμμικός, βιαστικός (τρίμηνο)	Κυκλικός, ἱερός (αἰωνιότης)
Ποιοτικὴ στόχευση	Ὁμοιομορφία γιὰ τὸ ῥάφι	Μοναδικότης τοῦ τοπίου
Τελικὸς σκοπός	Συσσώρευση κεφαλαίου	Διατήρηση τῆς ζωῆς

Ⅴ. Ἡ ἀλλοτρίωση τοῦ ἀνθρώπου

Ἡ μετατροπὴ τῆς ἐλαιοπαραγωγῆς σὲ ἐμπορικὴ δραστηριότητα δὲν καταστρέφει μόνο τὸ δέντρο· καταστρέφει, πρωτίστως, τὸν ἴδιο τὸν ἄνθρωπο. Συντελεῖται μιὰ βαθιὰ ἠθικὴ καὶ ψυχολογικὴ ἀλλοτρίωση.

Στὴν οἰκογενειακὴ καὶ κοινοτικὴ καλλιέργεια, ὅπου κυριαρχεῖ ἡ κάλυψη τῶν ἀναγκῶν, ἡ σχέση τοῦ ἀνθρώπου μὲ τὴν ἐλιὰ ὑπῆρξε σχέση οἰκειότητος, σχεδὸν συγγένειας. Ὁ καλλιεργητὴς γνώριζε κάθε δέντρο ξεχωριστά, μοιραζόταν τὸν μόχθο καὶ τὸν καρπὸ μὲ σεβασμό. Τὸ δέντρο ἦταν μέτοχος τῆς οἰκογενειακῆς ἱστορίας.

Ὁ ἄνθρωπος, ὑποταγμένος στὴν ἐμπορικὴ λογική, παύει νὰ εἶναι οἰκονόμος τῆς φύσεως καὶ γίνεται διαχειριστὴς πόρων. Ἐδῶ βρίσκεται ἡ πραγματική, ἡ ἔσχατη ἀλλοτρίωση: στὸ ὅτι ἀντιμετωπίζουμε τὴν ἴδια τὴ σάρκα τῆς γῆς ὡς ἀναλώσιμη πρώτη ὕλη. Ὅταν κοιτάζεις τὴν ἐλιὰ καὶ βλέπεις νομίσματα, ἔχεις ἤδη κόψει τὸ πνευματικό της ῥιζικό.

Ⅵ. Ἡ πρόθεση ὡς ἠθικὸ κριτήριο: ἡ καρδιὰ τοῦ προβλήματος

Ἡ ἠθικὴ ποιότητα μιᾶς παραγωγικῆς πράξεως δὲν κρίνεται ἀποκλειστικὰ ἀπὸ τὸ ὑλικό της ἀποτέλεσμα, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν πρόθεση ποὺ τὴ γέννησε. Ὑπάρχει μιὰ οὐσιώδης, ἀγεφύρωτη διαφορὰ ἀνάμεσα σὲ δύο τελείως διαφορετικές ἀντιλήψεις τῆς ὕπαρξης:

• Ἡ πρώτη πρόθεση: «Παράγω λάδι γιὰ νὰ θρέψω τὴν οἰκογένειά μου καὶ τὴν κοινότητά μου.»
  
• Ἡ δεύτερη πρόθεση: «Καλλιεργῶ ἐλιὲς γιὰ νὰ παράγω ἕνα προϊόν ποὺ θὰ πουλήσω καὶ ἀπὸ τὸ ὁποῖο θὰ ἀποκομίσω κέρδος.»
  

Ἡ διαφορὰ αὐτὴ δὲν εἶναι ἁπλῶς οἰκονομική· εἶναι βαθύτατα ἠθικὴ καὶ φιλοσοφική. Στὴν πρώτη περίπτωση, ἡ οἰκονομικὴ δραστηριότητα ὑποτάσσεται στὶς ἀνάγκες τῆς ζωῆς. Στὴ δεύτερη, ἡ ἴδια ἡ ζωὴ καὶ ἡ ἀνθρώπινη ἐργασία ὑποτάσσονται στὶς ἀπαιτήσεις τῆς ἐμπορικῆς ἀπόδοσης.

Ἑστιάζουμε στὴν πρόθεση ποὺ προηγεῖται τῆς φύτευσης: Γιατί φυτεύουμε τὴν ἐλιά; Γιὰ νὰ θρέψουμε ἢ γιὰ νὰ ἐμπορευτοῦμε; Δὲν εἶναι τὸ χρήμα ὡς ἁπλὸ μέσο ποὺ πρέπει νὰ καταργηθῇ γιὰ νὰ σωθῇ ἡ ἐλιά· εἶναι ἡ κυριαρχία τῆς ἐμπορευματικῆς λογικῆς πάνω στὸν ἴδιο τὸν σκοπὸ τῆς καλλιέργειας ποὺ πρέπει ῥιζικὰ νὰ ἀμφισβητηθῇ.

Ⅶ. Ἡ οἰκονομικὴ ἀντίφαση καὶ ἡ παγίδα τοῦ παραγωγοῦ

Εἶναι τραγικὴ εἰρωνεία τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ ἐμπορευματοποίηση τῆς ἐλιᾶς δὲν προσέφερε οὔτε καν τὴν ὑλικὴ εὐημερία ποὺ ὑποσχέθηκε. Ὑποτάσσοντας τὴν καλλιέργεια στὴ λογικὴ τοῦ κέρδους, ὁ παραγωγὸς παγιδεύεται σὲ ἕνα σύστημα ποὺ τὸν καταστρέφει οἰκονομικά.

Ἡ κριτική μας δὲν στρέφεται ἐναντίον τοῦ βιοπαλαιστῆ καλλιεργητῆ, ὁ ὁποῖος συχνὰ καταφεύγει στὴν πώληση ἐπειδὴ αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη οἰκονομικὴ δυνατότητα ποὺ τοῦ ἀπομένει. Ἡ κριτικὴ στρέφεται ἐναντίον τοῦ ἴδιου τοῦ μοντέλου παραγωγῆς. Ὁ ἐμπορευματοποιημένος ἐλαιοπαραγωγὸς βρίσκεται ἐγκλωβισμένος σὲ ἕναν ἄγριο, παράλογο κύκλο:

• Ὁ Ἀγώνας τῆς Ποσότητος: Γιὰ νὰ καλύψῃ τὰ συνεχῶς αὐξανόμενα ἔξοδα (καύσιμα, μηχανήματα, χημικά, ἐργατικὰ), ἀναγκάζεται νὰ κυνηγᾷ ὅλο καὶ μεγαλύτερη παραγωγή.
  
• Ἡ Παγίδα τοῦ Χρέους: Ἐπενδύει σὲ τεχνολογικὸ ἐξοπλισμό, ἐκσυγχρονισμοὺς καὶ ἐγκαταστάσεις, συσσωρεύοντας δάνεια καὶ ὑποχρεώσεις ποὺ δὲν μπορεῖ νὰ ἐξυπηρετήσῃ.
  
• Ἡ Ἐξάρτηση ἀπὸ τοὺς Μεσάζοντες: Ἐπειδὴ δὲν διαθέτει τὸ μέγεθος γιὰ νὰ ἐλέγξῃ τὴν ἁλυσίδα διανομῆς, παραδίδει τὴν παραγωγή του σὲ ἐμπόρους καὶ πολυεθνικοὺς ὁμίλους.
  
• Ἡ Ὑποταγὴ στὴν Ἀγορά: Βλέπει τὸν ἱδρώτα μιᾶς ὁλόκληρης χρονιᾶς νὰ ἀποτιμᾶται μέσα ἀπὸ σύνθετους μηχανισμοὺς ἀγοραπωλησίας, ἐμπορικὲς διαμεσολαβήσεις καὶ διακυμάνσεις τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως, σὲ τιμὲς ποὺ δὲν ἀνταποκρίνονται πάντοτε στὸ πραγματικὸ κόστος τῆς παραγωγῆς.
  

Ὅταν τὸ λάδι γίνεται ἐμπόρευμα, ἀκόμη καὶ ὁ ἄνθρωπος ποὺ τὸ βγάζει γίνεται ἀναλώσιμος. Ἡ οἰκονομία τῆς ἀγορᾶς, ἀφοῦ καταβροχθίσῃ τὴν ἱερότητα τοῦ δέντρου, καταβροχθίζει καὶ τὸν ἴδιο τὸν καλλιεργητή.

Ⅷ. Ἡ οἰκολογικὴ διάσταση: ἡ πίεση ἐπὶ τῆς φύσεως

Ἡ βιομηχανικὴ καὶ ἐμπορικὴ λογικὴ δὲν στρεβλώνει μόνο τὴν ψυχὴ τοῦ ἀνθρώπου· καταστρέφει καὶ τὸ σῶμα τῆς γῆς. Ἡ ἐντατικοποίηση τῆς καλλιέργειας, ἡ ἀλόγιστη χρήση χημικῶν, ἡ καταστροφὴ τῶν φυσικῶν στοιχείων τοῦ τοπίου καὶ ἡ ὑπερεκμετάλλευση τῶν ὑδάτινων πόρων ἀποτελοῦν συγκεκριμένους μηχανισμούς φθορᾶς.

Ἡ ἀπαίτηση γιὰ ἀπεράντωτη παραγωγὴ καὶ ἄμεσο κέρδος ὁδηγεῖ σὲ ὄλεθριες πρακτικές:

• Ὑπερπυκνὲς φυτεύσεις: Οἱ παραδοσιακοὶ ἐλαιῶνες ἀντικαθίστανται ἀπὸ γραμμικὲς φυτεύσεις, ὅπου τὰ δέντρα ἀντιμετωπίζονται ὡς θάμνοι ταχείας ἀπόδοσης.
  
• Ἀλόγιστη χρήση χημικῶν: Ἡ ὑπερβολικὴ χρήση συνθετικῶν λιπασμάτων καὶ φυτοπροστατευτικῶν σκευασμάτων νεκρώνει τὸ ἔδαφος καὶ ἐπιβαρύνει τὸν ὑδροφόρο ὁρίζοντα.
  
• Κακὴ διαχείριση ὑδάτων: Ἡ ἀλόγιστη ἄρδευση σὲ περιοχὲς μὲ φυσικὴ λειψυδρία ἐξαντλεῖ τὰ ὑπόγεια ἀποθέματα νεροῦ, ὁδηγώντας στὴν ἀλατότητα καὶ τὴν ἐρημοποίηση.
  
• Ἀπώλεια τῆς βιοποικιλότητος: Ἡ καταστροφὴ τῆς φυσικῆς βλάστησης καὶ τῶν ξεροτοίχων μετατρέπει τὸν ἐλαιώνα σὲ νεκρὴ μονοκαλλιέργεια.
  

Δὲν φταίει ἡ γῆ ποὺ ξεραίνεται. Κατηγορεῖται ἡ μηχανικὴ λογικὴ τῆς ἀπεράντου ἐμπορικῆς ἀναπτύξεως, ποὺ ζητᾷ ἀπὸ τὴν ἐλιὰ νὰ συμπεριφερθῇ ὡς ἐργοστάσιο.

Ⅸ. Τὸ ἐναλλακτικὸ μοντέλο ζωῆς: ἡ κοινοτικὴ ἐπάρκεια καὶ τὸ δῶρο

Ἡ θέση τοῦ ἄρθρου δὲν εἶναι ὅτι πρέπει νὰ βρεθῇ ἕνας δικαιότερος τρόπος ἐμπορίας τοῦ ἐλαιολάδου. Εἶναι ὅτι πρέπει νὰ ἐγκαταλειφθῇ ἡ ἀντίληψη τῆς παραγωγῆς του μὲ ἐμπορικὸ προορισμό. Ἡ οἰκογενειακὴ καλλιέργεια, ἡ κάλυψη τῶν ἀναγκῶν τῆς κοινότητος, ἡ προσφορὰ καὶ ἡ ἀλληλεγγύη ἀποτελοῦν τὸν ἐπιθυμητὸ προσανατολισμό.

Δὲν προτείνουμε καλύτερες τιμές, ἰσχυρότερους συνεταιρισμοὺς ἢ δικαιότερους μεσάζοντες ὡς τελικὴ λύση. Αὐτὰ μπορεῖ νὰ ἀνακουφίζουν συμπτώματα, ἀλλὰ δὲν ἀπαντοῦν στὸ κεντρικὸ φιλοσοφικὸ ἐρώτημα.

Τὸ κρίσιμο κοινωνικὸ ἐρώτημα εἶναι: Ἀν ὅλοι οἱ ἐλαιοπαραγωγοὶ σταματήσουν νὰ παράγουν γιὰ πώληση, πῶς θὰ ἐξασφαλίσουν τὸ λάδι τους ὅσοι δὲν διαθέτουν οὔτε ἕνα ἐλαιόδεντρο;

Ἡ ἀπάντηση ἀποκαλύπτει τὸ ὅραμα ἑνὸς ἄλλου πολιτισμοῦ, στηριγμένου στὴν κοινοτικὴ αὐτάρκεια καὶ στὴν καθολικὴ κοινωνικὴ μέριμνα:

1. Δημοτικὴ καὶ Κοινοτικὴ Ἐλαιοκομία: Οἱ ἐλαιῶνες ποὺ ἀνήκουν στὸν Δῆμο ἢ στὶς κοινότητες καλλιεργοῦνται συλλογικὰ ἀπὸ τοὺς πολίτες, μὲ κάλυψη τῶν λειτουργικῶν δαπανῶν ἀπὸ δημοτικοὺς πόρους καὶ ἐθελοντικὴ συμμετοχή, ἐξασφαλίζοντας ὅτι ἡ πρόσβαση στὸν καρπὸ δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν ἰδιοκτησία γῆς.
   
2. Μέριμνα γιὰ τοὺς Ἀδύναμους: Ἡ διανομὴ τοῦ ἐλαιολάδου καλύπτει τὶς ἀνάγκες τῶν ἡλικιωμένων, τῶν ἀσθενῶν, τῶν ἀνέργων καὶ τῶν οἰκονομικὰ ἀδύναμων μελῶν τῆς κοινότητος, χωρὶς νὰ ἐξαρτᾶται ἡ πρόσβαση στὸ ἀγαθὸ ἀπὸ τὴν ἱκανότητα ἢ τὴ δυνατότητα προσωπικῆς ἐργασίας, ἀποκλείοντας κάθε μορφὴ νέου κοινωνικοῦ ἀποκλεισμοῦ. Ἡ διανομή του γίνεται μὲ κοινωνικὰ δίκαια κριτήρια, χωρὶς νὰ συνδέεται ἡ πρόσβαση στὸ ἀγαθὸ μὲ τὴν ἱκανότητα ἢ τὴ δυνατότητα προσωπικῆς ἐργασίας.
   
3. Ἐθελοντικὴ Ἐργασία καὶ Κοινοτικὴ Μετοχή: Ὅσοι εἶναι σὲ θέση νὰ ἐργαστοῦν συμμετέχουν ἐνεργὰ στὴν ἐτήσια συγκομιδὴ τῶν κοινοτικῶν ἢ οἰκογενειακῶν ἐλαιώνων, λαμβάνοντας, ὡς καρπὸ τῆς συλλογικῆς προσπάθειας, τὴν ποσότητα ἐλαιολάδου ποὺ καλύπτει τὶς ἐτήσιες διατροφικές τους ἀνάγκες.
   
4. Κυκλοφορία Πλεονάσματος ὡς Δῶρο: Ἄν μιὰ οἰκογένεια παράγει λάδι γιὰ τὶς ἀνάγκες της καὶ περισσεύει ποσότης, ἡ διάθεση αὐτοῦ τοῦ πλεονάσματος δὲν συνιστᾷ ἐμπορικὴ ἐπιχείρηση. Ἡ πλεονάζουσα ποσότης διοχετεύεται ὡς δῶρο, ὡς προσφορὰ σὲ ἀδύναμους γείτονες ἢ ὡς μη κερδοσκοπικὴ ἀμοιβαία ἀνταλλαγὴ ἀγαθῶν (ψωμί, τυρί, ἐργασία).
   

Τὸ λάδι ποὺ προσφέρεται στὸ τραπέζι τοῦ φίλου ἢ διανέμεται μέσα στὴν κοινότητα δὲν ἔχει τιμή, διότι εἶναι ἀνεκτίμητο. Γίνεται πάλι εὐλογία, γίνεται κοινωνία, γίνεται ἀνταλλαγὴ ζωῆς.

Ⅹ. Ἡ τελικὴ φιλοσοφικὴ κορύφωση: ἡ ἄφθαρτη ῥίζα

Ἡ ἐλιὰ δὲν ἔχει ἀνάγκη τὶς ἀγορές μας, οὔτε τὰ χρηματιστήριά μας, οὔτε τὶς οἰκονομικές μας θεωρίες. Ἄντεξε αὐτοκρατορίες ποὺ γεννήθηκαν καὶ κατέρρευσαν, πολέμους ποὺ ρήμαξαν τὶς πεδιάδες, ξηρασίες ποὺ ξεράναν ποτάμια καὶ φωτιὲς ποὺ ἔκαψαν τὰ πάντα ἐκτὸς ἀπὸ τὴν ἄκαυτη, βαθιὰ ῥίζα της.

Θὰ ἐπιζήσῃ καὶ τοῦ δικοῦ μας ἐφήμερου, βιομηχανικοῦ καὶ ὑλιστικοῦ πολιτισμοῦ. Ὅταν τὰ τσιμέντα τῶν πόλεων καταρρεύσουν καὶ οἱ ὀθόνες τῶν ὑπολογιστῶν σβήσουν γιὰ πάντα, ἡ ἐλιὰ θὰ συνεχίσῃ νὰ ἀνθίζῃ πάνω στοὺς λόφους τῆς Μεσογείου, προσφέροντας τὸν καρπό της σὲ ὅποιους ἔχουν μάτια νὰ δουν καὶ ψυχὴ νὰ καταλάβουν.

Αὐτὸ ποὺ κινδυνεύει δὲν εἶναι τὸ δέντρο· εἶναι ἡ δική μας ψυχή. Κινδυνεύουμε νὰ χάσουμε τὴν ἱκανότητα νὰ ἀναγνωρίζουμε τὸ Ἱερό, νὰ ξεχωρίζουμε τὸ Δῶρο ἀπὸ τὸ Ἐμπόρευμα, τὴν Εὐλογία ἀπὸ τὸ Κέρδος.

Ἡ παραγωγὴ ἐλαιολάδου δὲν πρέπει νὰ ὀργανώνεται ἐξαρχῆς μὲ σκοπὸ τὴν πώληση. Ἡ ἐλιὰ προορίζεται νὰ θρέφει τὸν ἄνθρωπο καὶ τὴν κοινότητα, καὶ ὄχι νὰ ἀποτελεῖ πηγὴ ἐμπορικοῦ κέρδους.

Ἡ ἐλιὰ ἄντεξε πολέμους, αὐτοκρατορίες καὶ φωτιές. Αὐτὸ ποὺ ἴσως δὲν ἀντέξει εἶναι νὰ τὴ μάθουμε νὰ πιστεύει ὅτι γεννήθηκε γιὰ νὰ πουληθῇ.