Ελένη Ευριπίδη: Όλες οι SOS Ερωτήσεις Εισαγωγής Γ' Γυμνασίου!

του

ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΓΕΩΡ. ΚΑΤΣΟΥΛΗ

- φιλολ'ογου

SOS ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ Ελένη Γ' Γυμνασίου!

Η τραγωδία «Ελένη» του Ευριπίδη (412 π.Χ.) γράφτηκε κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου, σε μια εποχή έντονης αμφισβήτησης και πνευματικής άνθησης λόγω των Σοφιστών. Ο Ευριπίδης, ως «από σκηνής φιλόσοφος», εισάγει ριζοσπαστικές καινοτομίες στο έργο του.

Σε αντίθεση με την παράδοση του Ομήρου, ο ποιητής υιοθετεί τη λιγότερο γνωστή εκδοχή (Στησίχορος) ότι η Ελένη δεν πήγε ποτέ στην Τροία, αλλά τη θέση της πήρε ένα είδωλο (φανταστικό ομοίωμα) που έπλασε η Ήρα από νέφος. Η πραγματική Ελένη βρίσκεται φυγαδευμένη στην Αίγυπτο, περιμένοντας τον Μενέλαο.

Το έργο κινείται ανάμεσα στην τραγωδία και το ρομαντικό δράμα (ή τραγικωμωδία), καθώς έχει αίσιο τέλος (ευτυχής αναγνώριση). Ο Ευριπίδης παρουσιάζει τους μυθικούς ήρωες με ρεαλισμό και ανθρώπινα πάθη, ενώ μειώνει τον ρόλο του Χορού και χρησιμοποιεί συχνά τον «από μηχανής θεό» για τη λύση του δράματος.

Η «Ελένη» είναι ένα έργο αντιπολεμικό, που εστιάζει στην πλάνη των αισθήσεων και την αμφισβήτηση των παραδοσιακών θεών και αξιών.

***

Είναι πολύ χρήσιμο να έχεις οργανωμένες τις ερωτήσεις για την εισαγωγή! Σου παραθέτω τις πιο πιθανές ερωτήσεις για την Εισαγωγή της «Ελένης» του Ευριπίδη (Γ' Γυμνασίου), ταξινομημένες από τις πιο SOS (πιο συχνές) προς τις πιο ΑΝΤΙSOS (λιγότερο συχνές), σε τρία μέρη.

ΜΕΡΟΣ 1: Ερωτήσεις SOS (Θέματα που πέφτουν συχνότερα)

Αυτές οι ερωτήσεις αφορούν βασικά σημεία της Δραματικής Ποίησης και τις καινοτομίες του Ευριπίδη.

Θέμα	Ερώτηση	Σύντομη Απάντηση
Προέλευση Δράματος	Με ποιο θεό και ποια τελετή συνδέεται η γέννηση του δράματος;	Με τον θεό Διόνυσο (θεός του κρασιού, της βλάστησης και της έκστασης) και τις θρησκευτικές τελετές προς τιμήν του, κυρίως τον διθύραμβο.
Εξέλιξη Τραγωδίας	Ποια είναι η συμβολή του Θέσπη στη μετεξέλιξη του διθυράμβου σε τραγωδία;	Ο Θέσπης εισήγαγε τον πρώτο υποκριτή (ηθοποιό), ο οποίος συνομιλούσε με τον Χορό και τον Κορυφαίο, δημιουργώντας έτσι τον διάλογο, το βασικό στοιχείο του δράματος.
Χαρακτηριστικά Ευριπίδη	Ποιες είναι οι κύριες καινοτομίες του Ευριπίδη σε σχέση με τους άλλους τραγικούς (Αισχύλο, Σοφοκλή);	Εισάγει ρεαλισμό (ψυχογραφεί τους ήρωες), μειώνει τον Χορό, χρησιμοποιεί πρόλογο και από μηχανής θεό και επηρεάζεται από τις ιδέες των Σοφιστών.
Από σκηνής Φιλόσοφος	Γιατί ο Ευριπίδης ονομάστηκε «από σκηνής φιλόσοφος»;	Διότι έβαζε τους ήρωές του να αμφισβητούν τις παραδοσιακές αξίες, τους μύθους και τους θεούς (επίδραση Σοφιστών), μεταφέροντας φιλοσοφικές συζητήσεις στη σκηνή.
Διθύραμβος	Τι ήταν ο διθύραμβος;	Ήταν ένα λατρευτικό άσμα (θρησκευτικό τραγούδι) προς τιμήν του Διονύσου, που τραγουδιόταν από τον Χορό (50 χορευτές).

ΜΕΡΟΣ 2: Ερωτήσεις Μέτριας Δυσκολίας (Κλασικά Θέματα)

Αυτές οι ερωτήσεις εστιάζουν στους δραματικούς αγώνες και τα μέρη της τραγωδίας.

Θέμα	Ερώτηση	Σύντομη Απάντηση
Δομή Τραγωδίας	Ποια είναι τα βασικά «κατά ποσόν» μέρη της αρχαίας τραγωδίας;	Πρόλογος, Πάροδος, Επεισόδια (3-5), Στάσιμα (τραγούδια του Χορού μεταξύ των επεισοδίων) και Έξοδος.
Δραματικοί Αγώνες	Ποιος αναλάμβανε τα έξοδα των θεατρικών παραστάσεων και πώς λεγόταν αυτή η υποχρέωση;	Τα έξοδα αναλάμβανε ο Χορηγός, ένας πλούσιος Αθηναίος πολίτης, και η υποχρέωση αυτή ονομαζόταν χορηγία (λειτουργία).
Θεατρικοί Όροι	Τι είναι η «θυμέλη» και πού βρισκόταν;	Ήταν ένας βωμός στο κέντρο της ορχήστρας (του κύκλου) προς τιμήν του Διονύσου.
Ηρωικό Ήθος	Πώς παρουσιάζει ο Ευριπίδης τους μυθικούς ήρωες, σε αντίθεση με τους προηγούμενους τραγικούς;	Τους παρουσιάζει πιο ρεαλιστικά (αληθοφανείς), με ανθρώπινα πάθη και αδυναμίες, «κατεβάζοντάς τους από το βάθρο» τους.
Θέμα της Ελένης	Ποια είναι η βασική αλλαγή του Ευριπίδη στον μύθο της Ελένης;	Στην τραγωδία του, η πραγματική Ελένη δεν πήγε ποτέ στην Τροία, αλλά τη θέση της πήρε ένα είδωλο (φανταστικό ομοίωμα) που έπλασε η Ήρα. Η Ελένη βρισκόταν στην Αίγυπτο.

ΜΕΡΟΣ 3: Ερωτήσεις ΑΝΤΙSOS (Πιο εξειδικευμένα Θέματα)

Αυτές οι ερωτήσεις αφορούν λεπτομέρειες των θεατρικών αγώνων, του θεάτρου ή λιγότερο κεντρικά σημεία.

Θέμα	Ερώτηση	Σύντομη Απάντηση
Μέρη Θεάτρου	Τι ήταν οι «πάροδοι» στο αρχαίο θέατρο και σε τι χρησίμευαν;	Ήταν οι δύο διάδρομοι (αριστερά και δεξιά της ορχήστρας) από τους οποίους έμπαινε και έβγαινε ο Χορός (και οι υποκριτές).
Από μηχανής θεός	Τι σημαίνει η φράση «από μηχανής θεός» (Deus ex machina) και γιατί τη χρησιμοποιούσε ο Ευριπίδης;	Ήταν η εμφάνιση ενός θεού (πάνω σε ειδική μηχανή) στο τέλος του έργου, που έδινε τη λύση στο αδιέξοδο. Ο Ευριπίδης το χρησιμοποιούσε συχνά για να επιταχύνει τη λύση και να τονίσει την επέμβαση του θείου.
Είδη Ποιητικού Λόγου	Ποια είναι τα τρία είδη του αρχαίου ποιητικού λόγου;	Το Έπος (αφηγηματική ποίηση), η Λυρική Ποίηση (με συνοδεία μουσικής) και το Δράμα (που προοριζόταν για παράσταση).
Προάγωνας	Τι ήταν ο «προαγών» στους δραματικούς αγώνες;	Ήταν μια τελετή στο Ωδείο, λίγες μέρες πριν την παράσταση, όπου ο ποιητής παρουσίαζε τις υποθέσεις των έργων του στο κοινό.
Γλώσσα Ευριπίδη	Πώς ήταν η γλώσσα που χρησιμοποιούσε ο Ευριπίδης;	Ήταν απλή και λιτή, επηρεασμένη από την καθημερινή ομιλία και τη ρητορική, σε αντίθεση με τη βαρύγδουπη γλώσσα των προηγούμενων.

Αυτή η δομή σε βοηθά να επικεντρωθείς στα πιο σημαντικά σημεία για την εξέταση, αλλά είναι καλό να έχεις μελετήσει και όλα τα υπόλοιπα! Καλή επιτυχία!