Αἱ Διαφοραί τῆς Ὁμηρικῆς Γραμματικῆς


ἐπιμελεία τοῦ
ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΓΕΩΡ. ΚΑΤΣΟΥΛΗ
-πτυχιούχου κλασσικῆς φιλολογίας
πανεπιστημίου Ἀθηνῶν
-μεταπτυχιακοῦ ἐφηρμοσμένης παιδαγωγικῆς
πανεπιστημίου Ἀθηνῶν




Α΄. ΦΘΟΓΓΙΚΑΙ

α΄) Φωνηέντων.
1. Ἰωνικὸν η ἀντὶ α : ἀγορή, κλισίη, νηός, νηῦς.
2. ει ἀντὶ ε : ἐτελείετο, Ἑρμείας, πνείω.
3. ου ἀντὶ ο : οὐλόμενος, Οὔλυμπος, κούρη, κουλεός.
4. υ ἀντὶ ο : ἄγυρις (ἀγορά).
5. Ἀσυναίρετα φωνήεντα εἰς τὴν ρίζαν καὶ εἰς τὰς καταλήξεις: ἄεθλος, χρυσέῳ, δοκέει, φιλέουσα .
6. Συναίρεσις τοῦ ε+ο εἰς ευ : ἑμέο - ἐμεῦ, ῥύσκεο - ῥύσκευ .
7. Παρεμβολὴ τοῦ ο πρὸ τῶν συνῃρημένων καταλήξεων τῶν εἰς - άω ρημάτων : άντιόωσαν, εἰσορόωντες, ἀσχαλόωσι.


β΄) Συμφώνων.
1. Ἀφομοίωσις τοῦ τελευταίου συμφώνου τῆς ἐκθλιβομένης προθέσεως κατὰ πρὸς τὸ ἑπόμενον σύμφωνον: κάδ δὲ (κατὰ δέ), κάββαλε (κάτβαλε).
2. Διατήρησις τοῦ δ πρὸ τοῦ μ : ἴδμεν, ὀδμή .
3. Ἀνάπτυξις τοῦ τ μετὰ τὸ π εἰς τὰς λέξεις: π(τ)όλις, π(τ)όλεμος.
4. Εὐφωνικὸν ν εἰς τὴν ἀντωνυμίαν ἐγὼ (ν) .
Σημ. Ὁ πίναξ ἐπαναλαμβάνει τὰ ἐκ τῆς Ὀδυσσείας γνωστὰ γραμματικὰ φαινόμενα μὲ παραδείγματα ἐκ τῆς Ἰλιάδος.
5. Μετάθεσις συμφώνων, ἰδίᾳ τοῦ ρ , ἡγουμένου α : κραδίη, κρατερός.

Β΄. ΑΡΘΡΑ

1. Τὰ ἄρθρα εἰς ἀντωνυμικὴν συνήθως χρῆσιν ἔχουν τοὺς ἑξῆς τύπους:
Ἑν, γεν.: τοῖο . Πληθ. ὀνομ.: τοί, ταί.
» γεν.: τάων.
» δοτ.: τοῖσιω(ν), τῆσι(ν).

ΚΑΤΑΛΗΞΕΙΣ ΟΝΟΜΑΤΩΝ

α΄) Πρώτη κλίσις

1. Ἀρσενικά τινα τῆς α΄ κλίσεως ἔχουν εἰς τὴν ὀνομ. τοῦ ἑνικοῦ κατάληξιν -α : νεφεληνερέτα, ἱππότα, αἰχμητἀ.
2. Κατάληξις ἀρσ. εἰς τὴν γεν. τοῦ ἑνικ. - αο ἢ - εω(ω) : Ἀτρεΐδαο, ἑκατηβελέταο, ἱκέτεω, ἐϋμμελίω.
3. Καταλήξεις τῆς γεν. τοῦ πληθ. - άων , καὶ - έων: αἰχμητάων, θυράων, πασάων καὶ πασέων, πολλέων, μελαινέων.
4. Κατάληξις τῆς δοτ. τοῦ πληθ. - ῃσι(ν)-ῃς ἀντὶ -αις: κλισίῃσι, αἰεινενέτῃσι, πνοιῇς.

β΄) Δευτέρα κλίσις

1. Κατάληξις τῆς γεν. τοῦ ἑνικ. - οιο: χωομένοιο, φόβοιο, ἐλάφοιο.
2. Κατάληξις τῆς δοτ. τοῦ πληθ. -οισι(ν): οἰωνοῖσι, Δαναοῖσι, ἑτάροισι.

γ΄) Τρίτη κλίσις

1. Κατάληξις τῶν πλαγ. πτώσ. τῶν εἰς -εύς: -ῆος, -ῆι, -ῆα: Ὀδυσσῆος, Ἄχιλλῆι, ἱερῆα.
2. Αἰτιατ. τῶν εἰς -ις καὶ υς βαρυτόνων εἰς καὶ εἰς -α: ἔριν καὶ ἔριδα, κόρυν καὶ κόρυθα.
3. Κατάληξις τῆς δοτ. πληθ. εἰς -εσσι(ν): -κύνεσσι(ν), Μυρμιδόνεσσι(ν), ἀριστήεσσι(ν).
4. Διατήρησις τοῦ 1 τῶν φωνηεντολήκτων εἰς -ις : πόλιος, νρριος,
ποθιιεσσι,

δ΄) Ἰδιαίτεραι πτωτικαὶ καταλήξεις.
1.     Κατάληξις γεν. καὶ δοτ. ἑνικοῦ καὶ πληθ. ὅλων τῶν κλίσεων -φι(ν) (-ηφι, -οφι, -εσφι): δεξιτερῆφι(ν), ζυνόφι(ν), ὄχεσφι(ν).

ε΄) Ἐπίθετα.
1. Τὸ ἐπίθετον πολὺς-πολὺ κλίνεται καὶ εἰς τοὺς δύο ἀριθμοὺς καὶ κατὰ τὴν τρίτην καἵ κατὰ τὴν δευτέραν κλίσιν:
πολὺς καὶ πολλός , πολέες καὶ πολλοί .
πολὺ καὶ πολλόν .
2. Τὸ ἐπίθετον σῶς εὑρίσκεται καὶ ὑπὸ τὸν τύπον σόος .
ς΄) Ἀριθμητικά.
1. Τύποι τοῦ ἀριθ. δύο: δοιώ, δύω, δοιοί, δυαί.
2. Αἰολικὸς τύπος πίσυρες ἀντὶ τέσσαρες.
3. ἐείκοσι(ν) ἀντὶ εἴκοσι(ν).
4. Ἀρχαῖοι τύποι τακτικῶν: δεύτατος, τέτρατος.

Δ΄. ΑΝΤΩΝΥΜΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ

α΄) Προσωπικῶν ἀντωνυμιῶν:

1. Εἰς τὴν γεν. τοῦ ἑνικ.: ἐμέο, ἐμεῦ, ἐμεῖο, μευ, ἐμέθεν
σέο, σεῦ, σεῖο, σευ, σέθεν
ἑο, εὗ, εἷο, εὑ, ἕθεν.
2. Εἰς τὴν ὀνομ. τοῦ πληθ.: ἄμμες
ὔμμες,
3. Εἰς τὴν δοτ. τοῦ πληθ.: ἥμιν-ἄμμι
ὔμμιν-ὔμμι.
4. Εἰς τὴν αἰτ. τοῦ πληθ.: ἄμμε-ἡμέας
ὔμμε-ὑμέας.

β΄) Ἐπαναληπτικῆς:

Αἰτ. ἑνικ, τῆς ἐπαναληπτ. ἀντων. αὐτὸς -ὴ -ὸ καὶ εἰς τὰ τρία γένη: μιν (αὐτό, -ήν, -ό).

γ΄) Δεικτικῶν:

1. Οἱ τύποι ὁ, ἡ, τὸ (οἱ, αἱ καὶ τοί, ταὶ) ὡς δεικτικαὶ ἀντωνυμίαι.
2. Ἡ ἀντων. ἐκεῖνος ἄνευ τοῦ ε: κεῖνος ,

δ΄) Κτητικῶν .

1. ἐμὸς
σός, τεὸς
ἑός, ἑή, ἑὸν (ὁς, ἥ, ὅν).

ε΄) Ἀναφορικῶν:

1. Οἱ τύποι ὅ, ἥ, τὸ μὲ σημασίαν ἀναφορ. ἀντωνυμίας.
2. Ἡ γεν. ἑνικ. ἀρσεν. ὅου (οὗ), καὶ θηλ. ἕης (ἧς).
3. Τὸ οὐδέτερον τῆς ἀντων. ὅστις: ὅττι .

ς΄) Ἀορίστων:

1. Ἡ γεν. καὶ δοτ. τῆς ἀντων. τίς: τεο, τευ
τεῳ, τῳ.
2. Τὸ οὐδέτερον: ὅτι, ὅττι
ὅτευ, ὅττεο
-ὅττεῳ.

Ε΄. ΡΗΜΑΤΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ

α΄) Αὔξησις καὶ ἀναδιπλασιασμός.
α΄) Αὔξησις: Παρῳχημένοι χρόνοι ἄνευ αὐξήσεως: διαστήτην, λίσσετο, βάλλε, καλέσσατο, γένετο.
β΄) Ἀναδιπλασιασμός : Συχνότατα γίνεται καὶ εἰς τὸν ἐνεργητ. καὶ μὲσον ἀόριστον β΄ εἰς ὅλας τὰς ἐγκλίσεις: πεπιθεῖν, τεταρπόμενοι, κεχαροίατο.
β΄) Προσωπικαὶ καταλήξεις.

α΄) Ὁριστικῆς:
1. Κατάληξις μέλλοντος β΄ προσ. ἑνικ. εἰς -εαι: παρελεύσεαι, δυνήσεαι.
2. Χρῆσις μεικτοῦ ἀορίστου α΄ καὶ β΄: ἷξον, ἐβήσετο.
3. Κατάληξις γ΄ πληθ. παθ. ἀορ. εἰς -(θ)εν: ἤγερθεν, τάφεν, ἔμιχθεν .
4. Κατάληξις γ΄ πληθ. παθ. παρακειμ. εἰς - αται (-νται) καὶ ὑπερσυντελ. εἰς - ατο (-ντο): δεδαίαται, κατακείαται, δεδμήατο, έφθίατο, κέατο.
5. Χρῆσις ἐκτεταμένων τύπων ρημάτων τινῶν: θαλέθω (θάλλω), φθινύθω (φθίνω).
6. Συχνοτάτη χρῆσις θαμιστικῶν ρημάτων μὲ κατάλ. -σκω: καλέεσκε, δησάσκετο, ἐσκε (εἰμί).

3΄) Ὑποτακτικῆς:
1. Ἐγκλιτικὸν φωνῆεν ε καὶ ο ἀντὶ η καὶ ω : θείομεν, ἑλάσσεαι, (ἵνα) εἴδετε.
2. Κατάληξις -μι -σθα -σι καὶ εἰς τὰ εἰς ρήματα: τύχωμι, ἐθέλῃσθα, φύγῃσι.

γ΄) Εὐκτικῆς:
1.      Κατάληξις γ΄ πληθ. μέσου ἀορ. α΄ εἰς - ατο: κεχαροίατο, πυθοίατο.

δ΄) Ἀπαρεμφάτου:
1.    Τὸ ἐνεργητ. ἀπαρέμφατον ἔχει καταλήξεις -εν, -εναι, -μεν καὶ -μεναι: πεισέμεν, φερέμεν, φανήμεναι, έλθέμεναι.

ε΄) Ἰδιαίτεροι σχηματισμοὶ χρόνων ρημάτων τινῶν:
1. Σχηματισμὸς τοῦ ἀορ. β΄ τοῦ ρ. ἔρχομαι ἐκ θεμ. ἐλύθ-: ἤλυθον.
2. Σχηματισμὸς μέσου ἀορ. α΄ τοῦ ρ. λύω ἄνευ -σα: λύμην, λύτο.
3. Ἀόρ. β΄ ὑποτακτ. τοῦ βαίνω: βήω (βῶ).
4. Προστακτ. ἀορ. β’ τοῦ κλύω: κλῦθι (ἐξ ἀρχαίου τύπου ἔκλυν )

γ΄) Ἀνώμαλα Ρήματα.

α΄) Εἰμί :
1. Διατήρησις τοῦ θέματος έσ- εἰς τὰ πρόσωπα: ἐσσὶ (εἶ), ἔσσο (ἴσθι), ἑσκε (ἦν θαμιστ.).
2. Ἀσυναίρετοι τύποι: ἔην (ἦν), ἔω (ὦ), ἔωσι (ὦσι), ἑὼν (ὤν).
3. Κατάληξις βαρυτόνων εἰς τὴν εὐκτικ.: ἔοις (εἴης), ἔοι (εἴη).
4. Ἀπαρέμφατον: ἔμμεν καὶ ἔμμεναι (αἶναι).
β΄) Οἶδα :
1. β΄ ἑνικ. ἐνεστ. ὁριστ. οἶδας καὶ α΄ πληθ. ἴδ-μεν.
2. Τὸ ἀπαρέμφ. καὶ τὸ θηλ. τῆς μετχ. ἐκ τοῦ θέμ. ἴδ-: ἴδμεναι, ἰδυῖα.
3. Μέλλων εἰδήσω (ἐξ ἀχρήστου εἴδω ) καὶ ἀπαρέμφ. εἰδησέμεν
γ΄) Φημί :
1. Σχηματισμοὶ εἰς μέσην φωνήν: φάο, ἔφατο, ἔφαντο, φάσθε, φάσθαι.
δ΄) Εἶμι :
1. Σχηματισμὸς τοῦ παρατατικοῦ ἐκ θέμ. ι-: ἴσαν (ᾖσαν).
ε΄) Κεῖμαι:
1.    Ἐπικὸς τύπος εἰς τὸ γ΄ πληθ.: κέονται .

ς΄. ΑΚΛΙΤΑ

α΄) Προθέσεις.
α΄) Ἐπιρρηματικὴ χρῆσις τῶν προθέσεων: μετὰ δ’ ἰὸν ἕηκε, ἀπὸ πατρὶ φίλῳ δόμεναι, νεῶν ἄπο.
β΄) Παρασχηματισμοὶ τῶν προθέσεων:
1. Ἡ πρόθεσις εἰς εἰς τύπον ἐς .
2. Ἡ πρόθεσις ἐν εἰς τύπον εἰν, ἐνί.
3. Ἡ πρόθεσις πρὸς εἰς τύπον προτί, ποτί.

β΄) Σύνδεσμοι.
α΄) Συνήθεις σύνδεσμοι παρ’ Ὁμήρῳ:
ἡμὲν - ἡδἐ (καὶ - καί ), αὐτὰρ (δέ), οὕνεκα (ὅτι, διότι), κε(ν) (ἂν δυνη.), αἴ κε (εἰ ἄν, ἐάν ), ὄφρα (ἵνα), ἄρα, ἄρ, ῥα, νυ(ν) (συμπερασματ. καὶ βεβαιωτ.).

γ΄) Ἐπιρρήματα.
α΄) Εἰς ἐπιρρημ. χρῆσιν ἀπαντᾷ ἡ αἰτιατ. τοῦ οὐδετ. πολλῶν ἐπιθέτων εἰς ἑνικ. καὶ πληθ. μέγα φωνήσας, ἀδινὰ στενάχων, πολλὸν ἄπο.
β΄) Συνήθη ἐπίσης ἐπιρρ.: σάφα, νόσφι, ἀέκητι, ὄχα, ἀντιβίην, διαμπερὲς κ. ἄ.

δ΄) Μόρια ἐν συνθέσει.
α΄) Στερητικὸν νη-: νήπιος, νώνυμος, νηλεής.
β΄) Ἐπιτατικὰ ἀγα- ἐρι- ἀρι- ζα-: ἀγακλυτός, ἑρίβωλος, ἀριπρεπής, ζάθεος.

DMCA.com Protection Status


author image

About the Author

This article is written by: Φιλόλογος Ερμής - He has already written over 2.200 articles for Φιλόλογος Ερμής. He has Graduate Diploma in Classical Philology, Postgraduate Diploma in Applied Pedagogic, and is Candidate Doctor(Dph) of Classical Philology. Stay touch with him on Twitter, Facebook or email him