ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ 2012 / ΛΑΤΙΝΙΚΑ (ΘΕΩΡ.Κ.) – ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ / ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ / ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ ΠΡΟΣΟΧΗΣ (ΜΕΡΟΣ Β’)

 επιμελεία του

ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΓΕΩΡ. ΚΑΤΣΟΥΛΗ

-φιλολόγου-

Ι. ΧΡΟΝΙΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Α) εκφέρονται καθ’ οριστικήν παντός χρόνου

-         Οσάκις δηλούν πραγματικόν τι γεγονός, κατά τη διάρκειαν του οποίου ή πρό του οποίου ή μετά το οποίον γίνεται ή έγινεν ή θα γίνη τι.

Π.χ  dum more prisco omen nuptiale petit filiae sororis

-         Οσάκις δηλούν αόριστον επανάληψιν, είτε εις το παρόν, είτε εις το παρελθόν

Π.χ  quoties hostes instabant, nostril succedebant (= οσάκις οι εχθροί επετίθεντο, οι ημέτεροι υπεχώρουν)

Β) εκφέρονται καθ’ υποτακτικήν

-         Όταν δηλούν επιθυμίαν ή επιδιωκόμενον σκοπόν

Π.χ domi manebimus, dum pater redeat (= θα μείνωμεν σπίτι, έως ότου επιστρέψη ο πατήρ= και επιθυμούμεν να επιστρέψη)

-         Όταν δηλούν διήγησιν ή εξιστόρησιν πράξεων του παρελθόντος. Αι τοιαύται χρονικαί προτάσεις εισάγονται με τον ιστορικόν ή διηγηματικόν cum

Π.χ  fuit tempus, cum Galli Germanow virtute superarent (= υπήρξεν χρόνος, ότε οι Γαλάται υπερέβαλλον τους Γερμανούς ως προς την ανδρείαν)

ΙΙ. ΥΠΟΘΕΤΙΚΟΙ ΛΟΓΟΙ

Α) είδος

Κατ’ αυτό η μεν υπόθεσις εκφέρεται καθ’ οριστικήν παντός χρόνου, η δε απόδοσις κατά πάσαν έγκλισιν, φανερώνει δε τούτο το πραγματικόν είτε όντως είναι τοιούτον, είται λαμβάνεται ως τοιούτον.

-         si sυnt area, sυnt dei (= ει εισί βωμοί, εισί θεοί)

εξαίρεσις: όταν όμως και η υπόθεσις και η απόδοσις εκφέρωνται κατά χρόνον μέλλοντα, τότε δηλούται ουχί το πραγματικόν αλλά το προσδωκόμενον

-         si volet, poterit (= ει θελήσει, δυνήσεται)

Β) είδος

Δηλώνει το απραγματοποίητον ή ευχήν ανεκλήρωτον είτε εις το παρόν, είτε εις το παρελθόν.

-         Και όταν το απραγματοποίητον αναφέρεται εις το παρόν, η υπόθεσις και η απόδοσις εκφέρονται με υποτακτική παρατατικού

Si hoc crederes, errares (= ει τούτο επίστευες, ήμαρτονες αν)

-         Όταν δε το απραγματοποίητον αναφέρεται εις το παρελθόν η υπόθεσις και η απόδοσις εκφέρονται με υποτακτικήν υπερσυντελίκου

Si Trojani Helenam reddidissent, patriam servavissent (= εάν οι τρώες την Ελένην είχον αποδώσει, θα είχον σώσει την πατρίδαν)

Εξαίρεσις: κατ’ εξαίρεσιν η απόδοσις εκφέρεται με οριστική παρατατικού ή παρακειμένου αντί υποτακτική επί ρημάτων δηλούντων το δυνατόν ή το δέον posse, debere.

Γ) είδος

Δηλώνει το δυνατόν γενέσθαι εις το παρόν και εις το μέλλον ήτοι απλήν σκέψην του λέγοντος. Εκφέρεται και η υπόθεσις και η απόδοσις με υποτακτικήν Ενεστώτα ή σπανίως παρακειμένου

Loquatur mortua, si vocem capiat (= φαίη αν η θανούσα, ει φωνήν λάβοι)

 

ΙΙΙ. ΕΞΗΡΤΗΜΕΝΟΙ ΥΠΟΘΕΤΙΚΟΙ ΛΟΓΟΙ

Αν υποθετικός τις όγος εξαρτηθή έκ τινος ρήματος συντασσομένου με υποτακτικήν δια τινός συνδέσμου (quin), ή αν περιληφθή εντός πλαγίας ερωτήσεως, εκφέρεται και η υπόθεσις και η απόδοσις καθ’ υποτακτικήν, οπωσδήποτε και αν εξεφέρετο, όταν ο λόγος ήτο ανεξάρτητος.

Α) η εξαρτησις ως προς το Α είδος:

Η υπόθεσις γίνεται υποτακτική αρκτικού ή ιστορικού χρόνου, ως απαιτεί η ακολουθία των χρόνων, η δε απόδοσις γίνεται απαρέμφατον ή εκφέρεται καθ’ υποτακτικήν.

Π.χ

(ΕΥΘΥΣ ΛΟΓΟΣ)

-         Si hoc dicis, mentiris (= ει τούτο λέγεις, ψεύδεσαι)

(ΕΞΗΡΤΗΜΕΝΟΣ ΛΟΓΟΣ)

-         Ego puto, si hoc dicas, te mentiri (= εγώ ηγούμαι, ει τούτο λέγεις, σε ψεύδεσθαι)

Β) η εξάρτησις ως προς το β’ είδος:

Εις το είδος τούτο του απραγματοποιήτου εν εξαρτήσει και η υπόθεσις και η απόδοσις παραμένουν ως έχουν (υποτακτική ιστορικού χρόνου, έστω κι αν το ρήμα, εξ ού εξαρτώνται είναι αρκτικού χρόνου ήτοι δεν τηρείται εις την περίπτωσιν ταύτην η ακολουθία των χρόνων)

Π.χ

(ΕΥΘΥΣ ΛΟΓΟΣ)

-         Si mecum contederes, quid faceres? (= ει προς εμέ ημιλάσσο, τι αν εποίεις;)

(ΕΞΗΡΤΗΜΕΝΟΣ ΛΟΓΟΣ)

-         Dic mihi, quid faceres, si mecum contederes (= ειπέ μοι, ει προς εμέ ημιλάσσο, τι αν εποίεις;)

Όταν όμως το εξ ού εξαρτώνται ρήμα απαιτή απαρεμφατικήν σύνταξιν, τότε η απόδοσις εκφέρεται κατ’ απαρέμφατον, οπότε η μεν υποτακτική του παρατατικού αποδίδεται με το –turus esse, η δε υποτακτική υπερσυντελίκου με το – turus fuisse.

Π.χ

(ΕΥΘΥΣ ΛΟΓΟΣ)

-         Si hoc dicers, errares

(ΠΛΑΓΙΟΣ ΛΟΓΟΣ)

-         Dico te, si hoc diceres, erraturum fuisse

Οἱ ἐξηρτημένοι ὑποθετικοί λόγοι τῆς Λατινικῆς Γλώσσης

                                                                        ΕΔΩ