Ὁμήρου Ὀδύσσεια (Βασικές ἐρωτήσεις εἰσαγωγῆς)


ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ




Τι είναι το έπος;
Απάντηση

Αρχικά η λέξη έπος σήμαινε «λόγος». Από τον 5ο αι. π.χ. όμως χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει το μεγάλο αφηγηματικό ποίημα σε δακτυλικό εξάμετρο. Το παλαιότερο είδος είναι το ηρωικό έπος, στο οποίο ανήκει και η Οδύσσεια. Τα θέματα του ηρωικού έπους ήταν παρμένα από τους μύθους για τους θεούς και τους ήρωες. Αργότερα εμφανίστηκαν έπη με περιεχόμενο φιλοσοφικό, διδακτικό (π.χ. τα έπη του Ησίοδου) κ.ά.

 
Πότε χρονολογούνται οι αρχές της επικής ποίησης;
Aπάντηση

Οι πρώτες μορφές του έπους ήταν πιθανότατα οι συνθέσεις των αοιδών της μυκηναϊκής εποχής (17ος – 12ος αι. π.χ).

Ποια εποχή αναπτύχθηκε η επική ποίηση;
Απάντηση

Η επική ποίηση γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη στα γεωμετρικά χρόνια (11ος – 8ος αι. π.Χ.). Είναι η εποχή που ο μυκηναϊκός πολιτισμός παρακμάζει ενώ μεγάλα τμήματα του πληθυσμού μετακινούνται προς τις αποικίες των νησιών και της Μ. Ασίας. Έτσι, τα τραγούδια μιλούν για τη νοσταλγία του παλιού καιρού και για τις περιπέτειες στις νέες πατρίδες.

Ποιο ήταν το περιεχόμενο των επών;
Απάντηση

– Τα κατορθώματα των ηρώων του παρελθόντος

– (γι' αυτό ονομάστηκε «ηρωικό έπος»)

– Τα κατορθώματα των θεών

– Η δράση ανθρώπων και θεών («Vργα Aνδρ™ν τε θε™ν τε»).

Ποια είναι τα γνωρίσματα της επικής ποίησης;
Aπάντηση

– Τα επικά ποιήματα αναφέρονταν σε ένα μακρινό, εξιδανικευμένο παρελθόν

– Τα έπη ήταν συλλογικά έργα τα οποία εξέφραζαν τις αντιλήψεις ολόκληρης της κοινωνίας, και όχι συνθέσεις ενός ποιητή

– Η γλώσσα των επών ήταν η ιωνική διάλεκτος ανάμεικτη με αιολικά στοιχεία.

Τι γνωρίζουμε για τους αοιδούς;
Απάντηση

– Το όνομα «αοιδός» προέρχεται από το ρ. ἄδω/Aείδω (= τραγουδώ)

– Οι αοιδοί συνέθεταν και τραγουδούσαν επικά ποιήματα

– πίστευαν ότι κάποιος θεός τους δίνει έμπνευση και γι' αυτό φρόντιζαν να τον ευχαριστήσουν στα ποιήματά τους

– τραγουδούσαν τις συνθέσεις τους με τη συνοδεία φόρμιγγας (κιθάρας)

– τραγουδούσαν σε συμπόσια, στα παλάτια των βασιλιάδων, στα σπίτια των ευγενών και σε δημόσιους χώρους κατά τη διάρκεια εορτών και αγώνων

– υπήρχαν συντεχνίες αοιδών

Πώς γινόταν η σύνθεση και η εκτέλεση των επών;
Απάντηση

– Η σύνθεση των επών γινόταν κυρίως προφορικά. Γι' αυτό το λόγο, οι αοιδοί κατείχαν ειδικές τεχνικές, για να μπορούν να θυμούνται και να επαναλαμβάνουν τα ποιήματα· χρησιμοποιούσαν δηλαδή συγκεκριμένες φράσεις που τις επαναλάμβαναν σε ορισμένες θέσεις, έτοιμους στίχους οι οποίοι εμφανίζονταν συχνά μέσα στο έπος, ενώ περιέγραφαν με τις ίδιες περίπου λέξεις κάποια τυπικά θέματα ή ενέργειες ή δραστηριότητες (όπως π.χ. η φιλοξενία, οι θυσίες κ.λπ.)

– Οι νέοι αοιδοί μάθαιναν την τέχνη κοντά σε παλαιότερους δασκάλους.

– Ένας καλός αοιδός μπορούσε να απομνημονεύει τις επαναλαμβανόμενες

εκφράσεις κι ενέργειες αλλά και να αυτοσχεδιάζει, ώστε να δημιουργούνται νέα επικά ποιήματα.

Τι γνωρίζουμε για την παλαιότερη επική ποίηση;
Απάντηση

Κατά την πρώτη περίοδο της επικής ποίησης, οι αοιδοί στα τραγούδια τους οργάνωσαν το ηρωικό παρελθόν και δημιούργησαν το γενεαλογικό δέντρο των ηρώων. Ένωσαν τους τοπικούς και φυλετικούς ήρωες σε μια παράδοση κοινή για όλον τον ελληνισμό. Από τα παλαιότερα έπη σώθηκαν μερικά σε περιλήψεις ή αποσπάσματα, καθώς και αρκετοί τίτλοι χαμένων σήμερα επών.

Ποιοι είναι οι 3επικοί κύκλοι;
Απάντηση

– Ο αργοναυτικός κύκλος περιλάμβανε θέματα από την αργοναυτική εκστρατεία

– Ο θηβαϊκός κύκλος αναφερόταν στους αγώνες για την κατάκτηση των Θηβών

– Ο τρωικός κύκλος περιείχε θέματα από τον τρωικό πόλεμο και γεγονότα μετά από αυτόν.

Ποια είναι τα Κύκλια έπη;
Aπάντηση

– Η «Τιτανομαχία» αναφερόταν στις συγκρούσεις των θεών για την κυριαρχία στον κόσμο.

– Τα «Κύπρια έπη» ανήκαν στον τρωικό κύκλο. Μιλούσαν για τις αφορμές του τρωικού πολέμου και περιέγραφαν τα γεγονότα των πρώτων χρόνων του πολέμου αυτού.

– Η «Αιθιοπίς» αναφερόταν στα κατορθώματα και στο θάνατο του Αχιλλέα.

– Η «Μικρά Ιλιάς» περιείχε τα γεγονότα που ακολούθησαν τον θάνατο του Αχιλλέα.

– Η «Ιλίου πέρσις» αφηγούνταν τα γεγονότα της άλωσης της Τροίας.

– Οι «Νόστοι» περιείχαν τις περιπέτειες της επιστροφής των ηρώων του πολέμου στην πατρίδα τους και τη μοίρα του καθενός.

– Η «Τηλεγονία» περιείχε το θάνατο του Οδυσσέα και μιλούσε για τους δύο γιους του, τον Τηλέμαχο (από την Πηνελόπη) και τον Τηλέγονο (από την Κίρκη).

Τι γνωρίζουμε για τα ομηρικά έπη:
Απάντηση

Πρόκειται για την «Ιλιάδα» και την «Οδύσσεια». Είναι τα μοναδικά έργα της επικής ποίησης που έχουν σωθεί ολόκληρα. Σύμφωνα με την παράδοση ο ποιητής τους είναι ο Όμηρος. Η Ιλιάδα εκτυλίσσεται κατά τη διάρκεια του τρωικού πολέμου και αποτελείται από 15.693 στίχους ενώ η Οδύσσεια έχει ως θέμα το νόστο του Οδυσσέα και αποτελείται από 12.110 στίχους.

Τα ομηρικά έπη έχουν αξία ως ιστορική πηγή;
Απάντηση

Δεν πρέπει να αντιμετωπίζουμε τα ομηρικά έπη ως ιστορικές πηγές γιατί:

– αναφέρονται σε μια εποχή πολύ παλαιότερη (12ος αι. π.χ.) από την εποχή της δημιουργίας τους (8ος αι. π.χ.), την οποία ο ποιητής δεν μπορεί να γνωρίζει πολύ καλά, αφού δεν υπήρχαν γραπτές πηγές.

– σε ορισμένα σημεία ο ποιητής κάνει αναχρονισμούς, καθώς παρουσιάζει τους ήρωες να γνωρίζουν υλικά, θεσμούς και αντιλήψεις που εμφανίστηκαν πολύ αργότερα από την εποχή στην οποία εκτυλίσσονται τα έπη

– σκοπός του ποιητή δεν ήταν να γράψει ιστορικό έργο αλλά να συνθέσει καλλιτεχνικές δημιουργίες για την ψυχαγωγία των ακροατών.

Τι είναι το ομηρικό ζήτημα; Απάντηση

Το ομηρικό ζήτημα αποτελείται από μια σειρά ερωτημάτων που έθεσαν οι φιλόλογοι και οι μελετητές των ομηρικών επών σχετικά με τη σύνθεση των δύο ποιημάτων.

Τα βασικά ερωτήματα είναι τα εξής:

– Ο Όμηρος δημιούργησε και τα δύο έπη ή συνέθεσε μόνο την Ιλιάδα και κάποιος άλλος την Οδύσσεια;

– Ο Όμηρος ήταν υπαρκτό ή φανταστικό πρόσωπο;

– Η Ιλιάδα και η Οδύσσεια συνετέθησαν με βάση ένα ενιαίο σχέδιο ή προέκυψανμαπό τη συνένωση μικρότερων ποιημάτων;

Ποιες είναι οι επικρατέστερες απόψεις σήμερα σχετικά με τη σύνθεση των ομηρικών επών;
Απάντηση

– Η Ιλιάδα και η Οδύσσεια αντλούν υλικό από παλαιότερα επικά ποιήματα και από την προφορική παράδοση.

– Δεν είναι απομιμήσεις ή απλές συνενώσεις άλλων επών.

– Ίσως να μην έχει συνθέσει ο ίδιος ποιητής και τα δύο έπη.

– Ένας ποιητής θα μπορούσε να συνθέσει τόσο μεγάλα έπη γιατί: α) βρήκε πολλά έτοιμα στοιχεία (π.χ. τη γενεαλογία ηρώων),

β) κληρονόμησε από τις προηγούμενες γενιές αοιδών τις τυπικές εκφράσεις που επαναλαμβάνονταν συχνά μέσα στα έπη

γ) είχε την ευκαιρία να ανανεώνει και να βελτιώνει το υλικό του κάθε φορά που το παρουσίαζε στους ακροατές

δ) ίσως να χρησιμοποίησε λίγο ή πολύ τη νέα γραφή, το φωνητικό αλφάβητο.

Τι γνωρίζουμε για τους ραψωδούς:
Απάντηση

– Οι ραψωδοί χρονικά εμφανίζονται μετά τους αοιδούς.

– Τις περισσότερες φορές δεν συνέθεταν δικά τους έργα αλλά απομνημόνευαν και παρουσίαζαν στο κοινό παλαιότερα έπη (κυρίως τα ομηρικά).

– Δεν τραγουδούσαν όπως οι αοιδοί αλλά απήγγειλλαν με ρυθμό, κρατώντας ένα ραβδί (σύμβολο εξουσίας).

– Ήταν οργανωμένοι σε συντεχνίες.

– Ταξίδευαν σε διάφορα μέρη και έπαιρναν μέρος στις μεγάλες γιορτές.

– Διοργανώνονταν ραψωδικοί αγώνες.

Ποιος ήταν ο Όμηρος;
Απάντηση

Ο Όμηρος είναι ένα πρόσωπο που έχει περάσει στην σφαίρα του μύθου· έτσι, πρέπει να είμαστε προσεκτικοί σχετικά με την αξιοπιστία των πληροφοριών που υπάρχουν γι' αυτόν. Πιθανότατα ήταν ποιητής που ταξίδευε από τόπο σε τόπο και ίσως πήρε μέρος σε ραψωδικούς αγώνες. Θεωρείται Ίωνας, χωρίς να είμαστε σίγουροι για την καταγωγή του, ενώ οι σημερινοί μελετητές αποκλείουν την πιθανότητα να ήταν τυφλός.

Πότε έγινε η καταγραφή των ομηρικών επών; Απάντηση

Δεν υπάρχουν ασφαλείς αποδείξεις για την πρώτη καταγραφή της Ιλιάδας και της Οδύσσειας. Σύμφωνα με μαρτυρίες, γνωρίζουμε ότι τον 6ο αι. π.Χ. εκδόθηκε στην Αθήνα γραπτό κείμενο των ομηρικών επών, με πρωτοβουλία του Σόλωνα ή του Πεισίστρατου ή του Ίππαρχου.

Ποια άλλα έργα αποδίδονται στον Όμηρο; Απάντηση

Παλαιότερα πίστευαν ότι ο Όμηρος έχει γράψει και τα εξής έργα: ορισμένα από τα Κύκλια έπη (π.χ. τη «Θηβαΐδα» και τα «Κύπρια»), 33 «Ομηρικούς Ύμνους», τον «Μαργίτη» και τη «Βατραχομυομαχία».

Ποια είναι η αξία των ομηρικών επών;
Απάντηση

Η μεγάλη αξία των ομηρικών επών φαίνεται από τα εξής:

Στην αρχαιότητα τα ομηρικά έπη θεωρούνταν τα πιο αγαπητά ποιήματα των Ελλήνων.

– Είχαν μεγάλη λογοτεχνική και παιδαγωγική αξία, καθώς αναφέρονταν στην ιστορία, τη θρησκεία, σε ήρωες που λειτουργούσαν ως πρότυπα.

– Η εκπαίδευση των αρχαίων Ελλήνων στηριζόταν στα ομηρικά έπη.

– Σήμερα θεωρούνται σπουδαία λογοτεχνικά έργα και είναι από τα πιο πολυδιαβασμένα σε όλο τον κόσμο.

– Από τα ομηρικά έπη εμπνεύστηκαν όλοι οι ποιητές της αρχαιότητας, ενώ συνεχίζουν να εμπνέονται και σήμερα λογοτέχνες και καλλιτέχνες όλων των ειδών.


ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΔΥΣΣΕΙΑ

Ποιο είναι το κεντρικό θέμα της Οδύσσειας;

Απάντηση

Ο κεντρικός ήρωας της Οδύσσειας είναι ο Οδυσσέας, ένας από τους αρχηγούς της τρωικής εκστρατείας, ο οποίος έδωσε το όνομά του στο έπος. Θέμα της Οδύσσειας είναι η επιστροφή του Οδυσσέα στην πατρίδα του, την Ιθάκη.

Ποιες είναι οι πηγές και ποια η θεματογραφία της Οδύσσειας;
Απάντηση

Οι πηγές του έπους είναι η ηρωική παράδοση, οι λαϊκές μυθιστορίες και τα παραμύθια των ναυτικών. Τα θέματα της Οδύσσειας είναι: η καθημερινή ζωή των ανθρώπων, η αγάπη για την πατρίδα, η φιλία, η ευγένεια, η ερωτική πίστη, η ομορφιά της ζωής και η δύναμη του ανθρώπου να ξεπερνά τις δυσκολίες.












DMCA.com Protection Status


author image

About the Author

This article is written by: Φιλόλογος Ερμής - He has already written over 2.200 articles for Φιλόλογος Ερμής. He has Graduate Diploma in Classical Philology, Postgraduate Diploma in Applied Pedagogic, and is Candidate Doctor(Dph) of Classical Philology. Stay touch with him on Twitter, Facebook or email him