Ἡ θεωρία τῶν Δευτερευουσῶν Τελικῶν προτάσεων τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς





ΑΧΙΛΛΕΩΣ Α. ΤΖΑΡΤΖΑΝΟΥ



 
Τελικαὶ προτάσεις

§ 142. Αἱ τελικαὶ προτάσεις, ἤτοι αἱ προτάσεις, αἱ ὁποῖαι δηλοῦν (τὸ τέλος, ἤτοι) τὸν σκοπὸν μιᾶς ἐνεργείας

1) εἰσάγονται μὲ τοὺς τελικοὺς συνδέσμους ἵνα, ὅπως καὶ ὡς (καὶ ὄφρα εἰς τοὺς ποιητὰς = γιὰ νά, νά), μετ’ ἀρνήσεως δέ, ὡς προτάσεις ἐπιθυμίας, εἰσάγονται μὲ τὸ ἵνα μή, ὅπως μὴ καὶ ὡς μή , ἢ μὲ μόνον τὸ μὴ (= γιὰ νὰ μή, νὰ μή).


2) ἐκφέρονται κατόπιν μὲν ἀρκτικοῦ χρόνου δι’ ὑποτακτικῆς, κατόπιν δὲ ἱστορικοῦ χρόνου συνήθως δι’ εὐκτικῆς, ἀλλὰ καὶ δι’ ὑποτακτικῆς:

-         κύνας τρέφεις, ἵνα σοι τοὺς λύκους ἀπὸ τῶν προβάτων ἀπερύκωσιν (= γιὰ νὰ ἀπομακρύνουν) Ξ.
-         Ξενοφῶν ἡγεῖτο πρὸς τὴν φανερὰν ἔκβασιν, ὅπως ταύτῃ τῇ ὁδῷ οἱ πολέμιοι προσέχοιεν τὸν νοῦν (= γιὰ νὰ ἔχουν τὴν προσοχήν τους ἐστραμμένην) Ξ.
-         Ἀβροκόμας τὰ πλοῖα κατέκαυσεν, ἵνα μὴ Κῦρος διαβῇ Ξ.
-         Μὴ φθόνει τοῖς εὐτυχοῦσι , μὴ δοκῇς εἶναι κακὸς (= γιὰ νὰ μὴ φαίνεσαι) Ἰσοκρ.

Σημείωσις α΄.
Ἡ τελικὴ πρότασις ἐκφέρεται ἐνίοτε δι’ εὐκτικῆς καὶ χωρὶς νὰ προηγῆται ἱστορικὸς χρόνος, εἴτε ἕνεκα ἕλξεως πρὸς προηγουμένην εὐκτικὴν ἢ ἵνα παρασταθῇ ὁ σκοπὸς ὡς μία ἁπλῆ σκέψις μόνον τοῦ λέγοντος:

-         νῦν δ’ ὥρη δόρποιο· τάχιστά μοι ἔνδον ἑταῖροι εἶεν , ἵν’ ἐν κλισίῃ λαρὸν τετυκοίμεθα δόρπον Ὅμ.
-         ἴσως δέ που ἢ ἀποσκάπτει τι ἢ ἀποτειχίζει, ὡς ἄπορος εἴη ἡ ὁδὸς (= γιὰ νὰ εἶναι ἀδιάβατος) Ξ.

᾽Εκφέρεται δὲ προσέτι ἡ τελικὴ πρότασις καὶ δι’ ὁριστικῆς ἰστορικοῦ χρόνου , πρὸς δήλωσιν σκοποῦ, ὁ ὁποῖος δὲν δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ, ὅταν προηγῆται αὐτῆς εὐχὴ ἀνεκπλήρωτος ἢ ἐν γένει πρότασις, ἡ ὁποία δηλοῖ κάτι τι, τὸ ὁποῖον δὲν ἔγινε:

-         εἰ γὰρ ὤφελον οἶοι τε εἶναι οἱ πολλοὶ τὰ μέγιστα κακὰ ἐξεργάζεσθαι , ἵνα οἱοί τε ἦσαν αὖ καὶ ἀγαθὰ τὰ μέγιστα (=γιὰ νὰ ἠμποροῦσαν) Πλ.
-         ἔδει τὰ ἐνέχυρα τότε λαβεῖν , ὡς μὴ ἐδύνατο ἐξαπατᾶν (=διὰ νὰ μὴ μποροῦσε τώρα) Ξ. (πρβλ. ἔπρεπε νὰ ἤσουν ἐκεῖ, γιὰ νὰ ἔβλεπες, τί ἔκανε. )

Σημείωσις β΄.
Μετὰ τὸν τελικὸν σύνδεσμον ὅπως καὶ ὡς τίθεται πολλὰκις τὸ δυνητικὸν μόριον ἂν (ποιητ. κεν, κε, §119, 2), ὁπότε ὑπολανθάνει ὑπόθεσίς τις:

-         ἵθι, μὴ μ’ ἐρέθιζε, σαώτερος ὥς κε νέηαι (=ὡς ἄν ἀπέλθῃς = γιὰ νὰ ἐπιστρέψῃς) ῞Ομ.
-         τοῦτ’ αὐτὸ νῦν δίδασκε, ὅπως ἄν ἐκμάθω (=γιὰ νὰ τὸ μάθω καλὰ) Σοφ.
-         τοῖς νικῶσι πᾶσιν ἐδίδου βοῦν , ὅπως ἄν θύσαντες ἐστιῷντο (=γιὰ νὰ συμποσιάζουν) Ξ.

Σημείωσις γ΄.
Οἱ τελικοὶ σύνδεσμοι πάντες ἀρχῆθεν ἦσαν ἐπιρρήματα.

1) Τὸ ἵνα ἀρχῆθεν ᾖτο δεικτικὸν μὲ τὴν σημασίαν τοῦ ἐκεῖ , ἢ συνηθέστερον ἀναφορικὸν μὲ τὴν σημασίαν τοῦ ὅπου .
-         Πρβλ. ῾Ομ. Κ. 128: κείνους δὲ κιχησόμεθα πρὸ πυλάων ἐν φυλάκεσσ’ ἵνα γὰρ σφιν ἐπέφραδον ἠγερέθεσθαι (=διότι ἐκεῖ κλπ.),
-         ῾Ομ. Ε 359: δὸς δέ μοι ἵππους, ὄφρ’ ἐς ῎Ολυμπον ἵκωμαι, ἵν’ ἀθανάτων ἕδος ἐστὶν (=ὅπου εἶναι κλπ.)

Ἀλλ’ εἰς φράσεις, οἵα π.χ.

-         ῾Ομ., ν 363 χρήματα μὲν μυχῷ ἄντρου θεσπεσίοιο θείομεν αὐτίκα νῦν, ἵνα περ τάδε τοι σόα μίμνῃ,

τὸ ἵνα ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκλαμβάνεται ὅχι μόνον ὡς ἀναφορικὸν τοπικὸν (= ὅπου νὰ μένουν), ἀλλὰ καὶ ὡς καθαρῶς τελικὸν (= γιὰ νὰ μένουν).

2) Τοῦ μορίου ὡς , ἀρχῆθεν δεικτικοῦ (=οὔτως, ἔτσι, §124, 2), ἡ τελικὴ σημασία ἦτο δυνατὸν νὰ προέλθῃ ἀπὸ φράσεις, οἴα π.χ.

-         ῾Ομ., Υ 429 ἆσσον ἴθ’, ὥς κεν θᾶσσον ὀλέθρου πείραθ’ ἵκησι (= ἔτσι νὰ φθάσῃς - γιὰ νὰ φθάσῃς).

῾Ομοίως τοῦ ὅπως, τὸ ὁποῖον ἐσήμαινεν ἀρχῆθεν πῶς , μὲ ποιὸν τρόπον , ἡ τελικὴ σημασία (=γιὰ νὰ) προῆλθεν ἀπὸ φράσεις, οἴα π.χ.
-         ῾Ομ. α 76, περιφραζώμεθα πάντες νόστον , ὅπως ἔλθῃσι (= πῶς νὰ ἔλθῃ - γιὰ νὰ ἔλθῃ).

3) Τοῦ δὲ ὄφρα , ἀρχῆθεν χρονικοῦ ἀναφορικοῦ μορίου (=ἕως ὅτου), ἡ τελικὴ σημασία προῆλθεν ἀπὸ φράσεις, οἴα πχ.

-         ῾Ομ., Β 229 τλῆτε, φίλοι, καὶ μείνατ’ ἐπὶ χρόνον, ὄφρα δαῶμεν, ἢ ἐτεὸν Κάλχας μαντεύεται ἠὲ καὶ οὐκὶ (=ἕως ὅτου νὰ γνωρίσωμεν - γιὰ νὰ γνωρίσωμεν).

4) Τοῦ ἐνδοιαστικοῦ μὴ (=μήπως) ἡ τελικὴ σημασία (=γιὰ νὰ μὴ) προῆλθεν ἀπὸ φράσεις, οἴα π.χ

-         ῾Ομ., Α 552 ἀπόστιχε, μή τι νοήσῃ ῞Ηρη ( μήπως καταλάβῃ τίποτε - γιὰ νὰ μὴ καταλάβῃ τίποτε).


DMCA.com Protection Status


author image

About the Author

This article is written by: Φιλόλογος Ερμής - He has already written over 2.200 articles for Φιλόλογος Ερμής. Φιλόλογος Ερμής has Graduate Diploma in Classical Philology, Postgraduate Diploma in Applied Pedagogic, and is Candidate Doctor(Dph) of Classical Philology. Stay touch with him on Twitter, Facebook or email him