Ἐγκώμιον τοῦ λόγου καί τῆς τέχνης τῆς πειθοῦς








ἐπιμελεία τοῦ
ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΓΕΩΡ. ΚΑΤΣΟΥΛΗ
-πτυχιούχου κλασσικῆς φιλολογίας
πανεπιστημίου Ἀθηνῶν
-μεταπτυχιακοῦ ἐφηρμοσμένης παιδαγωγικῆς
πανεπιστημίου Ἀθηνῶν






Ο Ισοκράτης απέδωσε σε φθόνο τις επικρίσεις κατά της ρητορικής και υποστήριξε ότι, όπως δεν θα κατηγορούσε κανείς ποτέ εκείνον που κληροδότησε μια περιουσία, σε περίπτωση που οι κληρονόμοι του δεν τη χρησιμοποιούσαν ορθά, ή τον δάσκαλο της οπλομαχίας, αν οι μαθητές του στασίαζαν τελικά εναντίον της πόλεως, έτσι δεν θα έπρεπε να κατηγορείται και ο δάσκαλος της ρητορικής για ενδεχόμενη κακή χρήση της από τους μαθητές του. Και συνεχίζει:



 [253] Οκον χρ κα περ τν λγων τν ατν
χειν δινοιαν ν περ κα περ τν λλων, κα μ περ
τ
ν μοων τναντα γιγνσκειν, μηδ πρς τοιοτο
πρ
γμα δυσμενς φανεσθαι διακειμνους, πντων τν
νντων ν τ τν νθρπων φσει πλεστων γαθν
α
τιν στι. τος μν γρ λλοις ος χομεν, περ δη
κα
πρτερον επον, οδν τν ζων διαφρομεν, λλ
πολλ
ν κα τ τχει κα τ ῥώμ κα τας λλαις επο-
ρ
αις καταδεστεροι τυγχνομεν ντες· [254] γγενομ-
νου δ’
μν το πεθειν λλλους κα δηλον πρς μς
α
τος περ ν ν βουληθμεν, ο μνον το θηριωδς
ζ
ν πηλλγημεν, λλ κα συνελθντες πλεις κσαμεν
κα
νμους θμεθα κα τχνας ερομεν, κα σχεδν
παντα τ δι’ μν μεμηχανημνα λγος μν στιν
συγκατασκευ
σας. [255] οτος γρ περ τν δικαων κα
τ
ν δκων κα τν καλν κα τν ασχρν νομοθτησεν,
ν μ διαταχθντων οκ ν οο τ’ μεν οκεν μετ’
λλλων. τοτ κα τος κακος ξελγχομεν κα τος
γαθος γκωμιζομεν. δι τοτου τος τ’ νοτους
παιδε
ομεν κα τος φρονμους δοκιμζομεν· τ γρ λγειν
ς δε το φρονεν ε μγιστον σημεον ποιομεθα, κα
λ
γος ληθς κα νμιμος κα δκαιος ψυχς γαθς κα
πιστ
ς εδωλν στι. [256] μετ τοτου κα περ τν
μφισβητησμων γωνιζμεθα κα περ τν γνοουμνων
σκοπο
μεθα· τας γρ πστεσιν, ας τος λλους λγοντες
πε
θομεν, τας ατας ταταις βουλευμενοι χρμεθα,
κα
ητορικος μν καλομεν τος ν τ πλθει λγειν
δυναμ
νους, εβολους δ νομζομεν οτινες ν ατο
πρ
ς ατος ριστα περ τν πραγμτων διαλεχθσιν.
[257] ε
δ δε συλλβδην περ τς δυνμεως τατης
ε
πεν, οδν τν φρονμως πραττομνων ερσομεν
λγως γιγνμενον, λλ κα τν ργων κα τν δια-
νοημ
των πντων γεμνα λγον ντα, κα μλιστα
χρωμ
νους ατ τος πλεστον νον χοντας.
    ν οδν νθυμηθες Λυσμαχος κατηγορεν τλ-
μησε τ
ν πιθυμοντων τοιοτου πργματος, τοσο-
των τ
πλθος κα τηλικοτων τ μγεθος γαθν
α
τιν στιν.


ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ, ΠΕΡΙ ΑΝΤΙΔΟΣΕΩΣ
15.253–257


***


Πρέπει λοιπόν να έχωμεν και διά τους λόγους την ιδίαν γνώμην, την οποίαν έχομεν και περί των άλλων, και να μη κρίνωμεν διαφορετικά τα ίδια πράγματα, ούτε να φαινώμεθα ότι διακείμεθα δυσμενώς προς τοιούτον πράγμα, το οποίον από όλα τα αγαθά τα οποία υπάρχουν εις τον άνθρωπον είναι αίτιον πλείστων αγαθών. Πράγματι με τα άλλα μεν χαρακτηριστικά, τα οποία έχομεν, όπως και προηγουμένως είπον, καθόλου δεν διαφέρομεν των ζώων, αλλ' είμεθα μάλιστα κατώτεροι πολλών και κατά την ταχύτητα και κατά την δύναμιν και τας άλλας ικανότητας δράσεως· επειδή όμως απεκτήσαμεν την ικανότητα του να πείθωμεν αλλήλους και να καθιστώμεν γνωστάς εις ημάς τους ιδίους τας αποφάσεις μας, όχι μόνον απηλλάγημεν του να ζώμεν όπως τα άγρια θηρία, αλλά συγκεντρωθέντες και πόλεις εκτίσαμεν και νόμους εθέσαμεν και τέχνας εύρομεν και σχεδόν όλας τας εφευρέσεις μας ο λόγος είναι εκείνος ο οποίος μας επέτρεψε να τας φέρωμεν εις αίσιον πέρας. Διότι ο λόγος ενομοθέτησε περί των δικαίων και αδίκων και των καλών και αισχρών, άνευ του καθορισμού των οποίων δεν θα ηδυνάμεθα να κατοικώμεν μετ' αλλήλων. Διά του λόγου και τους κακούς εξελέγχομεν και τους αγαθούς εγκωμιάζομεν. Διά του λόγου μορφώνομεν τους έχοντας ανάγκην μορφώσεως και δοκιμάζομεν τους νοήμονας· διότι το να ομιλή τις όπως πρέπει θεωρούμεν ως μέγιστον σημείον της ορθής σκέψεως, και λόγος αληθής, σύμφωνος προς τον νόμον και προς την δικαιοσύνην, είναι εικών ψυχής υγιούς και ευπειθούς. Διά της βοηθείας του λόγου συζητούμεν και περί των δυναμένων να αμφισβητηθούν και ερευνώμεν περί των αγνοουμένων. Διότι τα επιχειρήματα, με τα οποία πείθομεν τους άλλους, μεταχειριζόμεθα, όταν σκεπτώμεθα, και ονομάζομεν ρήτορας εκείνους, οι οποίοι δύνανται να ομιλούν ενώπιον του πλήθους, θεωρούμεν δε ως συνετούς εκείνους, οι οποίοι δύνανται να συζητούν με τον εαυτόν των άριστα περί των διαφόρων υποθέσεων. Εάν δε πρέπει εν συντομία να ομιλήσω περί της δυνάμεως ταύτης, θα εύρωμεν ότι ουδέν εξ εκείνων τα οποία γίνονται με σύνεσιν γίνεται άνευ της βοηθείας του λόγου, αλλ' ότι ο λόγος είναι ο οδηγός όλων και των πράξεων και των σκέψεων και ότι κατ' εξοχήν χειρίζονται αυτόν εκείνοι οι οποίοι είναι πάρα πολύ νοήμονες. Χωρίς λοιπόν να λάβη ο Λυσίμαχος υπ' όψιν κανέν από αυτά, ετόλμησε να κατηγορή εκείνους που επιθυμούν να αποκτήσουν εκείνο το οποίον είναι αιτία τόσον πολλών και τόσον σπουδαίων αγαθών.


Μτφρ. Κ.Θ. Αραπόπουλος. 1958. Ισοκράτους Περί αντιδόσεως. Αρχαίον κείμενον, εισαγωγή, μετάφρασις, σημειώσεις. Αθήνα: Πάπυρος

***

Κατά τον Ισοκράτη ο άνθρωπος δεν διαφέρει εις τίποτα από τα άλλα ζώα. Εκείνο το χάρισμα που τον βοήθησε να βγή από την ζωώδη κατάσταση είναι ο Λόγος, η δύναμις του να μιλάη και να σκέπτηται. Μέσω του χαρίσματος αυτού ο άνθρωπος συγκρότησεν κοινωνίας, ίδρυσεν πόλεις, εθέσπισεν νόμους και εφηύρε τέχνας κι ό,τι άλλο παρέχει ο πολιτισμός. Χρησιμοποιώντας τον λόγον οι άνθρωποι δύνανται να αποκαλύπτουν τους κακούς και βραβεύουν τους καλούς, φρονηματίζουν τους ανοήτους και εγκωμιάζουν τους αγαθούς. Η συνετή έκφρασις είναι το κάτοπτρον της συνετής ψυχής.


DMCA.com Protection Status


author image

About the Author

This article is written by: Φιλόλογος Ερμής - He has already written over 2.200 articles for Φιλόλογος Ερμής. He has Graduate Diploma in Classical Philology, Postgraduate Diploma in Applied Pedagogic, and is Candidate Doctor(Dph) of Classical Philology. Stay touch with him on Twitter, Facebook or email him