Παθολογία πολιτευμάτων (ΜΕΡΟΣ Δ’)

επιμελεία του

ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΓΕΩΡ. ΚΑΤΣΟΥΛΗ

-φιλολόγου-

Η. ΠΛΑΤΩΝΟΣ «ΝΟΜΟΙ»

Εις αυτό το έργο του ο Πλάτων κάμνει μιαν γενικήν επισκόπησιν όλου του ανθρωπίνου βίου, ώστε να παρατηρηθούν όλων των ειδών οι πολιτείες. Συζητούν ένας Κνώσιος, ένας Λακεδαιμόνιος κι ένας Αθηναίος δια το ποία πρέπει να είναι η καλυτέρα πολιτεία. Εις τα 100 εκατομμύρια έτη βίου του ανθρωπίνου γένους επραγματοποιήθησαν πολλές πολιτείες είναι το συμπέρασμα της συζητήσεως. Πρωτίστως υπήρξεν ο εν τοις όρεσι βίος και η πατριαρχία. Υστέρως η εν ταις υπωρείαις αριστοκρατία των δυναστειών, μετέπειτα η δημοκρατία των πεδιών και η συνένωσις υπό τινος μονάρχου εις έθνος. Αύτη η άποψις εις αντίθεσιν με όσα λέγονται στην «Πολιτεία» δεν δηλοί κατάπτωσιν του ανθρωπίνου γένους αλλά τινά βελτίωσιν, μετά του εκάστοτε τιμήματος ασφαλώς.

Ο Αθηναίος ελέγχει τους ακράτους τυράννους βασιλείς του Άργους, της Μεσσήνης και υστέρως το δυοίν βασιλεύειν της Σπάρτης και ευρίσκει τούτο ως το έσχατον πάνυ δόκιμον πολίτευμα, συμπεριλαμβανομένου υπόψη και το ότι υπήρχαν εις αυτά και ο θεσμός των γερόντων και της εφορείας. Αντιθέτως οι βασιλείς των Περσών κρίνονται αφ ενός ωφέλιμοι, αφ’ ετέρου καταστροφικοι, όπως δια παράδειγμα ο Κύρος Β’ και Δαρείος Α από την μια αλλά και οι Καμβύσης και Ξέρξης απ’ την άλλη.

Δέον είναι να επέλθη ένα μείγμα δημοκρατίας και τυραννίας, ωσαν τας κυβερνήσεις των υπωρείων παλαιά, διότι εις την δεσποτείαν, ως των Περσων, ο ένας μισεί τον άλλον εν ώ εις την δημοκρατίαν ο καθείς πράττει ό,τι θέλει, με σύνέπειαν οι πρώτοι των πολιτών να ζητούν να προστατευθούν από ξένους και μισθοφόρους, εν ώ οι έσχατοι αυτών να πάσχουν από ελευθερικότητα και άρα ασυδοσίαν.

Το καλύτερον μοντέλον διακυβερνήσεως αυτό της Κρήτης, ήτοι η ύπαρξις 5.040 οίκοων, 37 νομοφυλάκων και προσοχή να μην επέλθη αυξομείωσις.

Θ. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

Ο Αριστοτέλης έζησεν το 1/3 του βίου του σπουδάζοντας. Υπήρξεν άπολις και μέτοικος εις πολλάς πόλεις. Ίσως εκ τούτου να ήθελεν να ορίση καλώς ποιος δύναται να οναμασθή άξιος πολίτης και ποία αξία πολιτεία. Υπήρξεν ο πρώτος επιστήμων, εγνώρισεν τας πλατωνικάς θεωρίας και εγένετο ο ιδρυτής του «Λυκείου», εν Αθήναις.

Έγραψεν τα πολιτικά του και 158 περιγραφάς υπαρκτών πολιτευμάτων. Εμείς διαθέτομεν την «Αθηναίων πολιτείαν» του και αποσπάσματα από τα μισά. Το Ε’ βιβλίον των Πολιτικών του, ομιλεί δια την παθολογίαν. Λέγει ότι ο πολίτης ενδύεται το ήθος της πολιτειακής του ζωής. Άρα εκ της πολιτείας δέον να κάμνωμεν την αρχήν. Υπάρχουν τρείς ορθοί τύποι πολιτευμάτων (Βασιλεία, αριστοκρατία, Πολιτεία) και τρείς εξ αυτών παρεκβάσεις, παρεκκλίσεις (Τυραννία, Ολιγαρχία, Δημοκρατία). Οι πολιτείες δέον να φροντίζουν ολοθέρμως να μην εκπέσουν εις τας παρεκβάσεις των. Εάν όμως το πάθουν τούτο ποτέ, το φάρμακον είναι η παλινόρθωσις, προς το αντίστοιχο ορθό πολίτευμα. Το σχήμα δεικνύει ότι η τυραννίς είναι υποδιεστέρα της δημοκρατίας, αλλά και ότι η βασιλεία καλυτέρα της αριστοκρατίας.

Η «Πολιτεία» είναι ένα εκ των τριών ορθών πολιτευμάτων και δηλώνει την πόλωσιν των ολίγων και των πολλών με την στήριξιν της πολιτείας από τους εις την μέσην ευρισκομένους. Τούτο εστί το κατ’ εξοχήν πολίτευμα, ένθα όλα στοχεύουν εις το τέλειον και την ευδαιμονίαν. Η Πολιτεία συντείνουσα, ενισχυμένη οδηγείται εις την Αριστοκρατία, την διακυβέρνησιν των αρίστων, των αξίων και την βασιλείαν, του ενός φιλοσόφου άρχοντος. Ανιάτουσα, αδυνατούσα όμως εκπίπτει εις τας παρεκβάσεις.

(συνεχίζεται)