Tag Questions στα Αγγλικά: Κανόνες και Χρήση

ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΓΕΩΡ. ΚΑΤΣΟΥΛΗΣ
Πτυχιοῦχος Κλασσικῆς Φιλολογίας Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν
Μεταπτυχιακός τοῦ Τομέα Ἐπιστημῶν τῆς Ἀγωγῆς, 

«Ἐφηρμοσμένη Παιδαγωγική», Διδακτική - Προγράμματα Σπουδῶν, Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν
Ὑπ. Δρ. Κλασσικῆς Φιλολογίας Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν

Η πραγματολογία των ερωτήσεων-ουρά (Tag Questions): 

Πώς η σύνταξη, ο επιτονισμός και τα συμφραζόμενα διαμορφώνουν το νόημα

tag_questions_english_grammar_pragmatics

Στην καθημερινή επικοινωνία, συχνά δεν αρκεί να διατυπώσουμε μια πρόταση για να μεταδώσουμε αυτό ακριβώς που εννοούμε. Η σημασία της εκφοράς μας εξαρτάται και από τον τρόπο με τον οποίο την προφέρουμε, από τη σχέση μας με τον συνομιλητή, από όσα έχουν ήδη ειπωθεί και από την αντίδραση που περιμένουμε να προκαλέσουμε. Μια φαινομενικά απλή γραμματική κατασκευή μπορεί, επομένως, να αποκτήσει περισσότερες από μία επικοινωνιακές λειτουργίες.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι αγγλικές ερωτήσεις-ουρά, γνωστές ως tag questions. Πρόκειται για κατασκευές στις οποίες μια κύρια πρόταση ακολουθείται από ένα σύντομο ερωτηματικό προσάρτημα, όπως στα παραδείγματα:

It is a beautiful day, isn't it? — Είναι όμορφη μέρα, έτσι δεν είναι;

You haven't seen Maria, have you? — Δεν έχεις δει τη Μαρία, έτσι δεν είναι;

They arrived early, didn't they? — Έφτασαν νωρίς, έτσι δεν είναι;

Με μια πρώτη ματιά, θα μπορούσε κανείς να θεωρήσει ότι ο ομιλητής απλώς ζητά από τον συνομιλητή του να επιβεβαιώσει μια πληροφορία. Ωστόσο, η πραγματική χρήση των ερωτήσεων-ουρά είναι πολύ πιο σύνθετη. Η ίδια γραμματική μορφή μπορεί να εκφράζει αναζήτηση επιβεβαίωσης, προσδοκία συμφωνίας, αβεβαιότητα, έκπληξη, ειρωνεία, διαφωνία ή προσπάθεια να διατηρηθεί ομαλή η συνομιλία. Ας συγκρίνουμε δύο εκφορές:

You're coming with us, aren't you?

You're coming with us, aren't you?

Οι λέξεις είναι ακριβώς οι ίδιες. Στην πρώτη περίπτωση, ο ομιλητής μπορεί να περιμένει θετική απάντηση και να ζητά μια φιλική επιβεβαίωση. Στη δεύτερη, αν ο τόνος είναι επίμονος και η προηγούμενη συζήτηση έχει δημιουργήσει αμφιβολίες, μπορεί να ακούγεται σαν απαίτηση να τηρηθεί μια προηγούμενη συμφωνία. Η διαφορά δεν βρίσκεται στη σύνταξη, αλλά στην προσωδία, στα συμφραζόμενα και στις διαπροσωπικές προσδοκίες.

Η μελέτη των ερωτήσεων-ουρά μάς επιτρέπει, συνεπώς, να κατανοήσουμε ένα ευρύτερο ζήτημα της γλωσσολογίας: τη σχέση ανάμεσα στη γραμματική μορφή και στην επικοινωνιακή λειτουργία. Η σύγχρονη έρευνα σε αυθεντικούς διαλόγους δείχνει ότι οι ερωτήσεις-ουρά δεν λειτουργούν αποκλειστικά ως ερωτήσεις με τη στενή έννοια, αλλά μπορούν να συμμετέχουν σε ποικίλες συνομιλιακές κινήσεις (Kimps, Davidse & Cornillie, 2014).

1. Η γραμματική δομή των ερωτήσεων-ουρά

1.1 Τι είναι η κανονική ερώτηση-ουρά; 

Η κανονική αγγλική ερώτηση-ουρά αποτελείται από δύο βασικά μέρη: Την κύρια πρόταση, η οποία ονομάζεται συχνά anchor. Το ερωτηματικό προσάρτημα, το οποίο ονομάζεται tag. Στο παράδειγμα She is tired, isn't she?, η κύρια πρόταση είναι She is tired και το προσάρτημα είναι isn't she?.

Το προσάρτημα περιλαμβάνει συνήθως ένα βοηθητικό ή τροπικό ρήμα και μια αντωνυμία που αναφέρεται στο υποκείμενο της κύριας πρότασης. Το ρήμα του προσαρτήματος συνδέεται με τη γραμματική δομή της κύριας πρότασης, ενώ η αντωνυμία αντιστοιχεί στο υποκείμενό της.

Παραδείγματα:

Tom is here, isn't he? — Ο Τομ είναι εδώ, έτσι δεν είναι;

Anna can swim, can't she? — Η Άννα ξέρει να κολυμπά, έτσι δεν είναι;

They have finished, haven't they? — Έχουν τελειώσει, έτσι δεν είναι;

You will call me, won't you? — Θα με καλέσεις, έτσι δεν είναι;

Όταν η κύρια πρόταση δεν περιλαμβάνει ήδη βοηθητικό ρήμα που μπορεί να χρησιμοποιηθεί στο προσάρτημα, η αγγλική γλώσσα συχνά χρησιμοποιεί το do, το does ή το did.

Για παράδειγμα:

You like coffee, don't you? — Σου αρέσει ο καφές, έτσι δεν είναι;

She works here, doesn't she? — Εργάζεται εδώ, έτσι δεν είναι;

They left early, didn't they? — Έφυγαν νωρίς, έτσι δεν είναι;

Η επιλογή του βοηθητικού ρήματος δεν είναι τυχαία. Συνδέεται με τον χρόνο, το πρόσωπο και τη γραμματική δομή της κύριας πρότασης.

1.2 Η αντιστοιχία ανάμεσα στο υποκείμενο και στην αντωνυμία

Η αντωνυμία του προσαρτήματος πρέπει να αντιστοιχεί στο υποκείμενο της κύριας πρότασης:

Peter is your brother, isn't he?

Your parents are home, aren't they?

The dog is hungry, isn't it?

Mary and John have arrived, haven't they?

Στο τελευταίο παράδειγμα, το σύνθετο υποκείμενο Mary and John αντιστοιχεί στην αντωνυμία they. Αντίστοιχα, το the dog αποδίδεται με την αντωνυμία it.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αντωνυμία they όταν αναφέρεται σε ένα πρόσωπο που χρησιμοποιεί αυτή την αντωνυμία ή όταν το φύλο του προσώπου δεν είναι γνωστό:

Someone has called, haven't they? — Κάποιος τηλεφώνησε, έτσι δεν είναι;

Alex is joining us, aren't they? — Ο Άλεξ θα έρθει μαζί μας, έτσι δεν είναι;

Η χρήση αυτή είναι καθιερωμένη στη σύγχρονη αγγλική, αν και η επιλογή της αντωνυμίας εξαρτάται και από τις γλωσσικές προτιμήσεις των συνομιλητών.

1.3 Τι συμβαίνει με τις αρνητικές λέξεις;

Μια σημαντική ιδιαιτερότητα είναι ότι ορισμένες λέξεις με αρνητική σημασία επηρεάζουν την πολικότητα της ερώτησης-ουράς.

Nobody called, did they? — Δεν τηλεφώνησε κανείς, έτσι δεν είναι;

Nothing happened, did it? — Δεν συνέβη τίποτα, έτσι δεν είναι;

You never listen, do you? — Ποτέ δεν ακούς, έτσι δεν είναι;

Παρότι οι προτάσεις δεν περιέχουν απαραίτητα το not, οι λέξεις nobody, nothing και never έχουν αρνητική σημασία. Γι' αυτό το προσάρτημα εμφανίζεται συνήθως σε καταφατική μορφή.

Το φαινόμενο αυτό δείχνει ότι η κατασκευή δεν σχηματίζεται με μηχανική αντιγραφή των λέξεων της κύριας πρότασης. Χρειάζεται να αναγνωρίζουμε τη γραμματική και σημασιολογική λειτουργία τους.

2. Αντίθετη και σταθερή πολικότητα

Ένας βασικός τρόπος ταξινόμησης των κανονικών ερωτήσεων-ουρά είναι η σχέση πολικότητας ανάμεσα στην κύρια πρόταση και στο προσάρτημα. Η πολικότητα αφορά, με απλά λόγια, το αν μια πρόταση είναι καταφατική ή αρνητική.

2.1 Ερωτήσεις-ουρά αντίθετης πολικότητας

Στις ερωτήσεις-ουρά αντίθετης πολικότητας (reversed-polarity tags), η κύρια πρόταση και το προσάρτημα έχουν αντίθετη πολικότητα: καταφατική κύρια πρόταση με αρνητικό προσάρτημα ή αρνητική κύρια πρόταση με καταφατικό προσάρτημα.

Καταφατική κύρια πρόταση + αρνητικό προσάρτημα

You are ready, aren't you?

She likes jazz, doesn't she?

They have finished, haven't they?

He can drive, can't he?

Αρνητική κύρια πρόταση + καταφατικό προσάρτημα

You aren't ready, are you?

She doesn't like jazz, does she?

They haven't finished, have they?

He can't drive, can he?

Συχνά, η πρώτη ομάδα χρησιμοποιείται όταν ο ομιλητής θεωρεί πιθανή την αλήθεια της καταφατικής πρότασης και επιδιώκει να επιβεβαιώσει την εκτίμησή του. Η δεύτερη μπορεί να χρησιμοποιείται όταν ο ομιλητής περιμένει ότι η αρνητική πληροφορία ισχύει, αλλά θέλει να ελέγξει την εκτίμησή του.

Αυτές είναι τάσεις και όχι απόλυτοι κανόνες. Για παράδειγμα, το You are ready, aren't you? μπορεί να εκφράζει φιλική προσδοκία, αλλά μπορεί επίσης να δηλώνει ανυπομονησία, αν ο ομιλητής περιμένει πολλή ώρα.

2.2 Ερωτήσεις-ουρά σταθερής πολικότητας

Στις ερωτήσεις-ουρά σταθερής πολικότητας (constant-polarity tags), η κύρια πρόταση και το προσάρτημα έχουν την ίδια πολικότητα.

Παράδειγμα:

• Oh, you think that's funny, do you? «Α, λοιπόν, το θεωρείς αστείο;»

Η εκφορά μπορεί να εκφράζει δυσπιστία, ενόχληση, ειρωνεία ή πρόκληση. Η ερμηνεία, όμως, δεν προκύπτει αποκλειστικά από τη σταθερή πολικότητα. Μπορεί να εξαρτάται από τον τόνο, την προηγούμενη συμπεριφορά του συνομιλητή και τη σχέση των προσώπων.

Ας δούμε μερικά ακόμη παραδείγματα:

So you know everything, do you? — Α, λοιπόν, τα ξέρεις όλα;

You really believe that, do you? — Πραγματικά το πιστεύεις αυτό;

He thinks he can win, does he? — Νομίζει ότι μπορεί να κερδίσει, λοιπόν;

Σε ένα έντονα συγκρουσιακό περιβάλλον, οι παραπάνω εκφορές μπορούν να ακούγονται ειρωνικές ή επιθετικές. Σε άλλο περιβάλλον, με διαφορετικό επιτονισμό, μπορεί να εκφράζουν έκπληξη ή παιχνιδιάρικη διάθεση.

Η βασική διάκριση είναι η εξής: η γραμματική μορφή δημιουργεί ορισμένες ερμηνευτικές δυνατότητες, αλλά δεν καθορίζει από μόνη της την τελική πραγματολογική σημασία.

3. Γιατί η αντικειμενικότητα δεν αρκεί για να εξηγήσει τη χρήση τους

Μια συνηθισμένη παρανόηση είναι ότι οι ερωτήσεις-ουρά χρησιμοποιούνται κυρίως με υποκειμενικές κρίσεις, ενώ είναι περιττές όταν αναφέρονται σε αντικειμενικά γεγονότα.

Ας συγκρίνουμε:

It's raining, isn't it? — Βρέχει, έτσι δεν είναι;

It's a lovely day, isn't it? — Είναι υπέροχη μέρα, έτσι δεν είναι;

Η πρώτη εκφορά αναφέρεται σε ένα γεγονός που μπορεί να ελεγχθεί εμπειρικά. Η δεύτερη περιλαμβάνει μια αξιολογική κρίση. Και οι δύο, ωστόσο, μπορούν να είναι απολύτως φυσικές στην επικοινωνία.

Η πρώτη μπορεί να χρησιμοποιηθεί όταν δύο άνθρωποι κοιτούν από το παράθυρο και ο ένας θέλει να επιβεβαιώσει αυτό που αντιλαμβάνεται. Η δεύτερη μπορεί να λειτουργεί ως πρόσκληση για συμφωνία ή ως αφορμή για κοινωνική επαφή.

Ακόμη και μια φαινομενικά αντικειμενική πληροφορία μπορεί να είναι αβέβαιη:

• That noise is rain, isn't it? «Αυτός ο ήχος είναι βροχή, έτσι δεν είναι;»

Ο ομιλητής δεν γνωρίζει με βεβαιότητα αν ο ήχος προέρχεται από τη βροχή ή από κάτι άλλο. Η ερώτηση-ουρά τού επιτρέπει να παρουσιάσει την υπόθεσή του και να ζητήσει επιβεβαίωση.

Αντίστροφα, μια υποκειμενική κρίση μπορεί να διατυπωθεί με μεγάλη βεβαιότητα:

• This is the best solution, isn't it? «Αυτή είναι η καλύτερη λύση, έτσι δεν είναι;»

Ο ομιλητής μπορεί να θεωρεί τη θέση του σχεδόν αδιαμφισβήτητη και να αναμένει συμφωνία.

Επομένως, δεν αρκεί να ρωτήσουμε αν το περιεχόμενο είναι αντικειμενικό ή υποκειμενικό. Χρειάζεται να εξετάσουμε τι γνωρίζει ο ομιλητής, τι θεωρεί ότι γνωρίζει ο συνομιλητής και ποια αντίδραση επιδιώκει.

4. Ο επιτονισμός: Η ίδια κατασκευή, διαφορετική επικοινωνιακή κατεύθυνση

Η προσωδία περιλαμβάνει χαρακτηριστικά όπως ο επιτονισμός, ο ρυθμός, η ένταση και η έμφαση. Στις ερωτήσεις-ουρά, ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η μελωδική πορεία της φωνής προς το τέλος της εκφοράς.

4.1 Πτωτική χροιά

Όταν η φωνή πέφτει προς το τέλος της ερώτησης-ουράς, ο ομιλητής συχνά παρουσιάζει την πληροφορία ως αρκετά βέβαιη και αφήνει να εννοηθεί ότι περιμένει συμφωνία.

Παράδειγμα:

• You've met my brother, haven't you? ↘ «Έχεις γνωρίσει τον αδελφό μου, έτσι δεν είναι;»

Η πτωτική χροιά μπορεί να δείχνει ότι ο ομιλητής θεωρεί την πληροφορία πιθανότατα γνωστή στον συνομιλητή του.

Άλλα παραδείγματα:

We're leaving at six, aren't we? ↘ — Φεύγουμε στις έξι, έτσι δεν είναι;

This is your seat, isn't it? ↘ — Αυτή είναι η θέση σου, έτσι δεν είναι;

She works with Peter, doesn't she? ↘ — Συνεργάζεται με τον Πίτερ, έτσι δεν είναι;

Στα παραδείγματα αυτά, η ερώτηση-ουρά μπορεί να λειτουργεί περισσότερο ως πρόσκληση για συμφωνία παρά ως ανοιχτή αναζήτηση άγνωστης πληροφορίας.

Δεν σημαίνει, όμως, ότι κάθε πτωτική χροιά δηλώνει βεβαιότητα ή ότι η εκφορά είναι πάντοτε ρητορική. Το συμπέρασμα πρέπει να ελέγχεται μέσα στο συγκεκριμένο περιβάλλον.

4.2 Ανερχόμενη χροιά

Όταν η φωνή ανεβαίνει στο τέλος, η ερώτηση-ουρά μπορεί να παρουσιάζει πιο έντονα τον χαρακτήρα της αναζήτησης επιβεβαίωσης ή της αβεβαιότητας.

• You've met my brother, haven't you? ↗ «Έχεις γνωρίσει τον αδελφό μου, έτσι δεν είναι;»

Με ανερχόμενη χροιά, ο ομιλητής μπορεί να μην είναι βέβαιος και να περιμένει μια ουσιαστική απάντηση.

Παραδείγματα:

The meeting starts at nine, doesn't it? ↗ — Η συνάντηση αρχίζει στις εννέα, έτσι δεν είναι;

You haven't called her yet, have you? ↗ — Δεν της τηλεφώνησες ακόμη, έτσι δεν είναι;

This train goes to Oxford, doesn't it? ↗ — Αυτό το τρένο πηγαίνει στην Οξφόρδη, έτσι δεν είναι;

Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο συνομιλητής μπορεί να διορθώσει την πληροφορία ή να δώσει μια σαφή επιβεβαίωση.

Η ανερχόμενη χροιά, ωστόσο, δεν εκφράζει αποκλειστικά αβεβαιότητα. Μπορεί να σηματοδοτεί έκπληξη, δυσπιστία ή μια ιδιαίτερη συναισθηματική στάση. Για να κατανοήσουμε τη λειτουργία της, πρέπει να εξετάζουμε την εκφορά στο σύνολό της.

4.3 Η έμφαση και η ένταση

Εξίσου σημαντική είναι η έμφαση που δίνεται σε συγκεκριμένες λέξεις.

• You did tell him, didn't you?

Ανάλογα με την έμφαση, η εκφορά μπορεί να σημαίνει:

«Του το είπες, σωστά;» — ουδέτερη αναζήτηση επιβεβαίωσης.

«Μα του το είπες, έτσι δεν είναι;» — προσδοκία συμφωνίας.

«Του το είπες, δεν είναι έτσι;» — έντονη αμφιβολία ή πίεση για επιβεβαίωση.

Η διαφορά δεν μπορεί να περιγραφεί επαρκώς με έναν απλό κανόνα του τύπου «ανερχόμενη χροιά ίσον ερώτηση, πτωτική χροιά ίσον δήλωση». Η προσωδία λειτουργεί μαζί με τη γραμματική μορφή, τη σημασία των λέξεων και την αλληλεπίδραση των συνομιλητών.

5. Οι βασικές πραγματολογικές λειτουργίες

Οι ερωτήσεις-ουρά μπορούν να επιτελούν διαφορετικές λειτουργίες. Οι κατηγορίες που ακολουθούν είναι χρήσιμες για την ανάλυση, αλλά δεν είναι αμοιβαία αποκλειόμενες. Μια εκφορά μπορεί, για παράδειγμα, να ζητά πληροφορία και ταυτόχρονα να ενισχύει τη διαπροσωπική επαφή.

5.1 Αναζήτηση επιβεβαίωσης

Η πιο προφανής λειτουργία είναι η επιβεβαίωση μιας υπόθεσης.

• You left your keys here, didn't you? «Άφησες εδώ τα κλειδιά σου, έτσι δεν είναι;»

Ο ομιλητής έχει μια υπόθεση, αλλά δεν γνωρίζει αν είναι σωστή. Το προσάρτημα προσφέρει στον συνομιλητή τη δυνατότητα να επιβεβαιώσει ή να διορθώσει την πληροφορία.

Παραδείγματα:

The shop closes at eight, doesn't it? — Το κατάστημα κλείνει στις οκτώ, έτσι δεν είναι;

You've already paid, haven't you? — Έχεις ήδη πληρώσει, έτσι δεν είναι;

She lives near the station, doesn't she? — Μένει κοντά στον σταθμό, έτσι δεν είναι;

Αν η απάντηση είναι «No, it closes at nine», ο συνομιλητής διορθώνει την αρχική υπόθεση. Η ερώτηση-ουρά δεν είναι, επομένως, απλώς διακοσμητικό στοιχείο· οργανώνει τη μετάδοση και τον έλεγχο πληροφοριών.

5.2 Πρόσκληση για συμφωνία

Σε άλλες περιπτώσεις, ο ομιλητής δεν αναζητά τόσο μια άγνωστη πληροφορία όσο μια κοινή στάση απέναντι σε κάτι.

• This restaurant is excellent, isn't it? «Αυτό το εστιατόριο είναι εξαιρετικό, έτσι δεν είναι;»

Η εκφορά μπορεί να προσκαλεί τον συνομιλητή να συμφωνήσει με μια αξιολογική κρίση.

Παραδείγματα:

The film was fascinating, wasn't it? — Η ταινία ήταν συναρπαστική, έτσι δεν είναι;

That was a difficult exam, wasn't it? — Ήταν δύσκολη εξέταση, έτσι δεν είναι;

We've had a productive meeting, haven't we? — Κάναμε μια παραγωγική συνάντηση, έτσι δεν είναι;

Η λειτουργία αυτή σχετίζεται με την αναζήτηση διαπροσωπικής ευθυγράμμισης. Ο ομιλητής παρουσιάζει μια θέση και αφήνει χώρο στον συνομιλητή να συμμετάσχει, να συμφωνήσει ή να διαφωνήσει.

5.3 Διευκόλυνση της συνομιλίας

Ορισμένες ερωτήσεις-ουρά διευκολύνουν τη συμμετοχή του συνομιλητή και βοηθούν να διατηρηθεί η ροή της συζήτησης.

• It's been a busy week, hasn't it? «Ήταν γεμάτη εβδομάδα, έτσι δεν είναι;»

Η εκφορά μπορεί να λειτουργήσει ως αφορμή για να μιλήσουν οι συνομιλητές για την εργασία, την κούραση ή τα σχέδιά τους.

Παραδείγματα:

It's quite cold today, isn't it? — Έχει αρκετό κρύο σήμερα, έτσι δεν είναι;

The traffic was terrible, wasn't it? — Η κίνηση ήταν φοβερή, έτσι δεν είναι;

We've got a lot to do, haven't we? — Έχουμε πολλά να κάνουμε, έτσι δεν είναι;

Αυτές οι εκφορές δεν είναι κατ' ανάγκην κενές ή επιφανειακές. Μπορούν να συμβάλουν στη δημιουργία κοινού εδάφους, δηλαδή ενός συνόλου πληροφοριών και παραδοχών που οι συνομιλητές αντιμετωπίζουν ως κοινές.

Δεν πρέπει, ωστόσο, κάθε αναφορά στον καιρό ή σε μια κοινή εμπειρία να χαρακτηρίζεται αυτομάτως ως phatic communion. Η λειτουργία της εξαρτάται από το τι εξυπηρετεί στην εκάστοτε περίσταση.

5.4 Αμφισβήτηση και πρόκληση

Οι ερωτήσεις-ουρά μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν για να αμφισβητήσουν τον συνομιλητή ή να τον πιέσουν να δικαιολογήσει τη στάση του.

• You think that's a good idea, do you? «Νομίζεις ότι είναι καλή ιδέα, λοιπόν;»

Η εκφορά μπορεί να δείχνει ότι ο ομιλητής δεν αποδέχεται την κρίση του άλλου. Σε μια διαφωνία, μπορεί να λειτουργήσει ως πρόκληση.

Παραδείγματα:

• You expect me to believe that, do you? — Περιμένεις να το πιστέψω αυτό, λοιπόν;
• You think you can do better, do you? — Νομίζεις ότι μπορείς να τα καταφέρεις καλύτερα, λοιπόν;
• So you ignored my message, did you? — Άρα αγνόησες το μήνυμά μου, λοιπόν;

Η σταθερή πολικότητα συναντάται συχνά σε τέτοιες εκφορές, αλλά δεν είναι από μόνη της απόδειξη εχθρικής διάθεσης. Η πραγματολογική ερμηνεία προκύπτει από τη συνδυασμένη επίδραση της μορφής, της προσωδίας και του επικοινωνιακού πλαισίου.

5.5 Ειρωνεία και δυσπιστία

Μια ερώτηση-ουρά μπορεί να αποκτήσει ειρωνική σημασία, ιδιαίτερα όταν έρχεται σε αντίθεση με όσα γνωρίζουν ήδη οι συνομιλητές.

Ας υποθέσουμε ότι κάποιος φτάνει μία ώρα αργότερα από την ώρα που είχε συμφωνηθεί και λέει ότι είναι πάντα συνεπής. Ο συνομιλητής του απαντά:

• You're always on time, aren't you? «Πάντα στην ώρα σου είσαι, έτσι δεν είναι;»

Η εκφορά μπορεί να είναι ειρωνική, επειδή η κυριολεκτική διατύπωση συγκρούεται με την κατάσταση που όλοι γνωρίζουν.

Παρόμοια παραδείγματα:

• You never make mistakes, do you? — Εσύ δεν κάνεις ποτέ λάθη, έτσι δεν είναι;
• That was a brilliant decision, wasn't it? — Εξαιρετική απόφαση, έτσι δεν είναι;
• You really helped a lot, didn't you? — Πραγματικά βοήθησες πολύ, έτσι δεν είναι;

Η ειρωνεία δεν είναι εγγενής σε αυτές τις φράσεις. Σε διαφορετικό πλαίσιο, οι ίδιες λέξεις θα μπορούσαν να εκφράζουν ειλικρινή συμφωνία. Η ειρωνική ερμηνεία προκύπτει όταν ο συνομιλητής αντιλαμβάνεται απόσταση ανάμεσα στο κυριολεκτικό περιεχόμενο και στην πραγματική στάση του ομιλητή.

5.6 Μετριασμός της απαίτησης και ευγένεια

Οι ερωτήσεις-ουρά μπορούν να συμβάλουν σε μια λιγότερο απόλυτη διατύπωση, αλλά δεν αποτελούν πάντοτε στρατηγική ευγένειας.

Για παράδειγμα:

• You could help me with this, couldn't you? «Θα μπορούσες να με βοηθήσεις με αυτό, έτσι δεν είναι;»

Η διατύπωση μπορεί να παρουσιάζει τη βοήθεια ως εύλογη προσδοκία, προσφέροντας στον συνομιλητή έναν σχετικά ήπιο τρόπο να ανταποκριθεί.

Συγκρίνουμε:

• You will send me the file, won't you? — Θα μου στείλεις το αρχείο, έτσι δεν είναι;
• You could check this paragraph, couldn't you? — Θα μπορούσες να ελέγξεις αυτή την παράγραφο, έτσι δεν είναι;
• We should discuss this again, shouldn't we? — Θα έπρεπε να το συζητήσουμε ξανά, έτσι δεν είναι;

Η πρώτη εκφορά μπορεί να ακούγεται ως προσδοκία ή πίεση, η δεύτερη ως παράκληση και η τρίτη ως πρόταση για κοινή δράση. Οι διαφορές εξαρτώνται από τη σχέση των συνομιλητών, τον τόνο και τις περιστάσεις.

Επιπλέον, πρέπει να διακρίνουμε τις κανονικές ερωτήσεις-ουρά από τα επιτακτικά προσαρτήματα:

• Pass me the salt, would you? «Δώσε μου το αλάτι, σε παρακαλώ.»

Το would you εδώ συνοδεύει προστακτική πρόταση. Είναι χρήσιμο παράδειγμα για τη μελέτη των προσαρτημάτων, αλλά δεν έχει την ίδια συντακτική δομή με το It's cold, isn't it?.

6. Η κοινωνιογλωσσολογική διάσταση: φύλο, ηλικία και περίσταση

Η χρήση των ερωτήσεων-ουρά έχει απασχολήσει και την κοινωνιογλωσσολογία. Σε παλαιότερες συζητήσεις, οι κατασκευές αυτές συνδέθηκαν συχνά με την αβεβαιότητα ή την έλλειψη αυτοπεποίθησης, ιδίως όταν εξετάστηκε η γλωσσική συμπεριφορά γυναικών και ανδρών.

Η έρευνα της Janet Holmes συνέβαλε στην αμφισβήτηση αυτής της μονοδιάστατης ερμηνείας. Η ανάλυση των λειτουργιών των ερωτήσεων-ουρά δείχνει ότι δεν είναι όλες οι χρήσεις τους ίδιες: άλλες σχετίζονται περισσότερο με τον έλεγχο της πληροφορίας, άλλες με τη διευκόλυνση της συνομιλίας και άλλες με την αμφισβήτηση ή τον μετριασμό μιας εκφοράς (Holmes, 1982· 1995).

Επομένως, δεν αρκεί να καταμετρούμε πόσες ερωτήσεις-ουρά χρησιμοποιεί κάθε ομιλητής. Χρειάζεται να εξετάζουμε τι είδους ερωτήσεις-ουρά χρησιμοποιεί, σε ποιες περιστάσεις και με ποια διαλογική λειτουργία.

Για παράδειγμα, δύο άτομα μπορεί να χρησιμοποιούν τον ίδιο αριθμό ερωτήσεων-ουρά, αλλά το ένα να τις χρησιμοποιεί κυρίως για να ζητά επιβεβαίωση, ενώ το άλλο για να ενθαρρύνει τη συμμετοχή του συνομιλητή.

Η κοινωνιογλωσσολογική ερμηνεία πρέπει επίσης να λαμβάνει υπόψη την ηλικία, το κοινωνικό περιβάλλον, το είδος της συνομιλίας και τις σχέσεις εξουσίας. Η ομιλία σε μια φιλική συζήτηση δεν ακολουθεί αναγκαστικά τα ίδια πρότυπα με την ομιλία σε μια επαγγελματική συνάντηση ή σε μια αντιπαράθεση.

Η μελέτη των Tottie και Hoffmann (2006), η οποία συνέκρινε δεδομένα από τη βρετανική και την αμερικανική αγγλική, ανέδειξε σημαντικές διαφορές στη συχνότητα και στη χρήση των κανονικών ερωτήσεων-ουρά στις δύο ποικιλίες. Τα αποτελέσματα αυτά υπενθυμίζουν ότι οι γενικεύσεις για τη χρήση μιας γραμματικής κατασκευής χρειάζονται συγκεκριμένα δεδομένα και σαφή προσδιορισμό της γλωσσικής κοινότητας που εξετάζεται.

7. Γιατί έχει σημασία η απάντηση του συνομιλητή

Για να ερμηνεύσουμε μια ερώτηση-ουρά, δεν αρκεί πάντοτε να αναλύσουμε μόνο την εκφορά του πρώτου ομιλητή. Είναι χρήσιμο να εξετάσουμε και την απάντηση που ακολουθεί.

Ας δούμε το παράδειγμα:

• Α: You sent the email, didn't you? Β: Yes, I sent it this morning.

Ο συνομιλητής επιβεβαιώνει την υπόθεση. Η ερώτηση-ουρά λειτούργησε ως αίτημα ελέγχου μιας πληροφορίας.

Ας αλλάξουμε την απάντηση:

• Α: You sent the email, didn't you? Β: No, I thought you were going to send it.

Τώρα η ερώτηση αποκαλύπτει μια λανθασμένη υπόθεση και οδηγεί σε διόρθωση.

Σε μια τρίτη περίπτωση:

• Α: You forgot again, didn't you? Β: I didn't forget. I was waiting for your instructions.

Η ερώτηση μπορεί να λειτουργεί ως μομφή, ενώ η απάντηση γίνεται αμυντική. Η συνομιλία δεν αφορά πλέον μόνο το γεγονός, αλλά και την απόδοση ευθύνης.

Η προσέγγιση αυτή είναι σημαντική για την ανάλυση αυθεντικών δεδομένων. Η λειτουργία μιας εκφοράς δεν πρέπει να συνάγεται μόνο από το σχήμα της πρότασης, αλλά και από τη θέση της στον διάλογο, από τις προηγούμενες εκφορές και από τις αντιδράσεις που προκαλεί. Αυτή ακριβώς η ανάγκη συνδυασμού γραμματικών και συνομιλιακών κριτηρίων αναδεικνύεται στη μελέτη των Kimps, Davidse και Cornillie (2014).

8. Ένας πρακτικός οδηγός ανάλυσης

Όταν συναντάμε μια αγγλική ερώτηση-ουρά, μπορούμε να ακολουθήσουμε έξι βήματα.

Πρώτο βήμα: Εντοπίζουμε την κύρια πρόταση και το προσάρτημα.

• Παράδειγμα: She has arrived, hasn't she?

Κύρια πρόταση: She has arrived. Προσάρτημα: hasn't she?

Δεύτερο βήμα: Ελέγχουμε την πολικότητα. Η κύρια πρόταση είναι καταφατική και το προσάρτημα αρνητικό. Επομένως, έχουμε αντίθετη πολικότητα.

Τρίτο βήμα: Ελέγχουμε τη γραμματική αντιστοιχία. Το has αντιστοιχεί στο ρήμα της κύριας πρότασης και το she στο υποκείμενο.

Τέταρτο βήμα: Εξετάζουμε την προσωδία. Η πτωτική χροιά μπορεί να δείχνει προσδοκία συμφωνίας, ενώ η ανερχόμενη μπορεί να υποδηλώνει εντονότερη αναζήτηση επιβεβαίωσης. Δεν καταλήγουμε, όμως, σε συμπέρασμα χωρίς να εξετάσουμε τα συμφραζόμενα.

Πέμπτο βήμα: Αναζητούμε το επικοινωνιακό πλαίσιο. Ο ομιλητής μιλά σε φίλο, συνάδελφο, μαθητή ή πρόσωπο με το οποίο βρίσκεται σε σύγκρουση; Η σχέση αυτή επηρεάζει την ερμηνεία.

Έκτο βήμα: Εξετάζουμε την αναμενόμενη και την πραγματική απάντηση. 

Αναζητείται άγνωστη πληροφορία; Αναμένεται συμφωνία; Υπάρχει πίεση, ειρωνεία ή προσπάθεια να διατηρηθεί η συνομιλία;

Ας εφαρμόσουμε τα βήματα σε τρία παραδείγματα.

• Παράδειγμα Α It's your first day here, isn't it? «Είναι η πρώτη σου μέρα εδώ, έτσι δεν είναι;»

Η κατασκευή έχει αντίθετη πολικότητα. Αν ο ομιλητής δεν είναι βέβαιος, ζητά επιβεβαίωση. Αν γνωρίζει ήδη την απάντηση, μπορεί να χρησιμοποιεί την ερώτηση για να ξεκινήσει μια φιλική συζήτηση.

• Παράδειγμα Β You didn't tell her, did you? «Δεν της το είπες, έτσι δεν είναι;»

Η κύρια πρόταση είναι αρνητική και το προσάρτημα καταφατικό. Αν ο ομιλητής ανησυχεί για τις συνέπειες μιας αποκάλυψης, μπορεί να ζητά επιβεβαίωση. Αν μιλά με έντονη καχυποψία, η ίδια κατασκευή μπορεί να εκφράζει δυσπιστία.

• Παράδειγμα Γ So you finished the whole project in one day, did you? «Α, λοιπόν, ολοκλήρωσες όλο το έργο σε μία μέρα;»

Η σταθερή πολικότητα και το so μπορεί να υποδηλώνουν έκπληξη ή δυσπιστία. Δεν αρκούν, ωστόσο, για να αποδείξουν ειρωνεία. Αν ο τόνος είναι θαυμαστικός και το πλαίσιο θετικό, η εκφορά μπορεί να εκφράζει ειλικρινή έκπληξη.

9. Τι μας διδάσκουν οι ερωτήσεις-ουρά για τη γλώσσα

Οι ερωτήσεις-ουρά αποτελούν ένα μικρό αλλά ιδιαίτερα αποκαλυπτικό πεδίο μελέτης, επειδή φανερώνουν ότι η γλώσσα δεν λειτουργεί μόνο ως σύστημα γραμματικών κανόνων. Είναι επίσης μέσο διαπραγμάτευσης της γνώσης, της συμφωνίας, της κοινωνικής σχέσης και της επικοινωνιακής πρόθεσης.

Η σύνταξη μάς επιτρέπει να αναγνωρίζουμε τη δομή της κατασκευής. Η πολικότητα προσφέρει χρήσιμες ενδείξεις για τον τρόπο με τον οποίο συνδέεται η κύρια πρόταση με το προσάρτημα. Η προσωδία συμβάλλει στην ερμηνεία της στάσης του ομιλητή. Τα συμφραζόμενα και η απάντηση του συνομιλητή μάς βοηθούν να καταλάβουμε ποια λειτουργία επιτελεί τελικά η εκφορά.

Καμία από αυτές τις διαστάσεις δεν αρκεί πάντοτε από μόνη της. Μια πτωτική χροιά δεν σημαίνει αναγκαστικά βεβαιότητα, μια ανερχόμενη δεν δηλώνει πάντοτε αμφιβολία, ενώ η σταθερή πολικότητα δεν συνεπάγεται υποχρεωτικά ειρωνεία ή πρόκληση.

Αντίστοιχα, η χρήση των ερωτήσεων-ουρά δεν μπορεί να αποδοθεί σε μία μόνο κοινωνική ομάδα ή να εξηγηθεί με απλές γενικεύσεις για την ευγένεια και το φύλο. Απαιτείται εξέταση των λειτουργιών τους σε συγκεκριμένα επικοινωνιακά περιβάλλοντα και, όπου είναι δυνατόν, αξιοποίηση αυθεντικών γλωσσικών δεδομένων.

Οι αγγλικές ερωτήσεις-ουρά (tag questions) είναι πολύ περισσότερα από ένα γραμματικό σχήμα που προσθέτει ένα σύντομο ερώτημα στο τέλος μιας πρότασης. Αποτελούν ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της στενής σχέσης ανάμεσα στη γραμματική, την προσωδία, την πραγματολογία και την κοινωνική αλληλεπίδραση.

Η κατασκευή You know him, don't you? μπορεί να ζητά πληροφορία, να προσκαλεί σε συμφωνία, να εκφράζει προσδοκία ή να μεταφέρει δυσπιστία. Η ερμηνεία της εξαρτάται από τον τρόπο εκφοράς, από το τι γνωρίζουν οι συνομιλητές, από τη σχέση τους και από τον ρόλο της φράσης στη συνομιλία.

Για τον μαθητή της αγγλικής γλώσσας, η κατανόηση των ερωτήσεων-ουρά δεν περιορίζεται, επομένως, στην απομνημόνευση του σωστού βοηθητικού ρήματος και της κατάλληλης αντωνυμίας. Προϋποθέτει και την ικανότητα να αναγνωρίζει πότε ο ομιλητής ζητά επιβεβαίωση, πότε επιδιώκει συμφωνία και πότε χρησιμοποιεί την ίδια γραμματική μορφή για να εκφράσει μια πιο σύνθετη διαπροσωπική στάση.

Για τον μελετητή της γλώσσας, το βασικό συμπέρασμα είναι εξίσου σημαντικό: η γραμματική δομή προσφέρει ενδείξεις, αλλά η πραγματική επικοινωνιακή λειτουργία αναδεικνύεται μέσα από τη χρήση. Οι ερωτήσεις-ουρά υπενθυμίζουν ότι το νόημα δεν βρίσκεται αποκλειστικά στις λέξεις ή στους κανόνες που τις συνδέουν, αλλά διαμορφώνεται δυναμικά μέσα στην επικοινωνία.

Πρόσθετο υπόμνημα:

Η σχέση των αγγλικών Tag Questions με την ελληνική γλώσσα και η πρακτική τους χρησιμότητα. Από την αγγλική σύνταξη στην ελληνική επικοινωνιακή πραγματικότητα

Όπως αναλύθηκε στο προηγούμενο άρθρο, οι αγγλικές ερωτήσεις-ουρά (tag questions) δεν αποτελούν απλώς έναν γραμματικό μηχανισμό σχηματισμού ερωτήσεων. Η λειτουργία τους εξαρτάται από τη σύνταξη, την πολικότητα, τον επιτονισμό και, κυρίως, από τα επικοινωνιακά συμφραζόμενα μέσα στα οποία χρησιμοποιούνται. Η ίδια δομή μπορεί να εκφράζει αναζήτηση επιβεβαίωσης, προσδοκία συμφωνίας, ευγένεια, αμφισβήτηση, ειρωνεία ή ακόμη και έμμεση πρόκληση προς τον συνομιλητή.

Η παρατήρηση αυτή αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον όταν εξετάζουμε το φαινόμενο σε αντιπαραβολή με την ελληνική γλώσσα. Η ελληνική δεν διαθέτει έναν απολύτως αντίστοιχο, ενιαίο και υποχρεωτικά σχηματοποιημένο μηχανισμό που να καλύπτει όλες τις λειτουργίες των αγγλικών tag questions. Διαθέτει, ωστόσο, ποικίλες εκφράσεις και συντακτικές επιλογές που επιτελούν παρόμοιες πραγματολογικές λειτουργίες, όπως «έτσι δεν είναι;», «σωστά;», «έτσι;», «δεν είναι;» και «ε;».

Επομένως, η σύγκριση των δύο γλωσσών δεν περιορίζεται στην αναζήτηση ισοδύναμων λέξεων. Αποτελεί συνέχεια της πραγματολογικής ανάλυσης που προηγήθηκε: εξετάζουμε πώς διαφορετικά γλωσσικά συστήματα επιτρέπουν στους ομιλητές να διαχειρίζονται τη συμφωνία, την αβεβαιότητα, την ευγένεια, την αντίθεση και τις διαπροσωπικές σχέσεις.

1. Από τις αγγλικές ερωτήσεις-ουρά στις ελληνικές λειτουργικές αντιστοιχίες

Στο προηγούμενο άρθρο είδαμε ότι η αγγλική πρόταση You have finished the report, haven't you? μπορεί, ανάλογα με τον επιτονισμό και τα συμφραζόμενα, να λειτουργήσει ως αίτημα επιβεβαίωσης ή ως πρόσκληση προς τον συνομιλητή να συμφωνήσει με κάτι που ο ομιλητής θεωρεί πιθανό.

Στα ελληνικά, η ίδια επικοινωνιακή πρόθεση μπορεί να αποδοθεί με διαφορετικούς τρόπους:

• «Έχεις τελειώσει την αναφορά, έτσι δεν είναι;» 
• «Έχεις τελειώσει την αναφορά, σωστά;»
• «Τελείωσες την αναφορά, έτσι;»

Οι διατυπώσεις αυτές είναι συγγενείς ως προς τη λειτουργία τους, δεν είναι όμως πάντοτε πλήρως εναλλάξιμες. Το «σωστά;» μπορεί να ακούγεται περισσότερο προσανατολισμένο στον έλεγχο της ορθότητας μιας πληροφορίας, ενώ το «έτσι δεν είναι;» μπορεί να λειτουργεί ως ευρύτερη πρόσκληση επιβεβαίωσης. Η ακριβής ερμηνεία εξαρτάται από τον τόνο, τη σχέση των συνομιλητών και την περίσταση.

Η διάκριση αυτή επιβεβαιώνει ένα βασικό συμπέρασμα του προηγούμενου άρθρου: η επικοινωνιακή λειτουργία δεν βρίσκεται αποκλειστικά στη γραμματική μορφή, αλλά προκύπτει από τη συνεργασία της μορφής με το πλαίσιο χρήσης.

2. Επιτονισμός, ειρωνεία και αμφισβήτηση

Η σημασία του επιτονισμού, που αποτέλεσε κεντρικό άξονα της προηγούμενης ανάλυσης, είναι εξίσου σημαντική και στην ελληνική γλώσσα. Μια έκφραση όπως «Πολύ καλή ιδέα, ε;» μπορεί να εκφράζει ειλικρινή επιδοκιμασία, να ζητά συμφωνία ή, με διαφορετικό τόνο και κατάλληλα συμφραζόμενα, να υποδηλώνει ειρωνεία.

Αντίστοιχα, το αγγλικό A brilliant idea, wasn't it? μπορεί να λειτουργήσει είτε ως επιβεβαίωση μιας θετικής αξιολόγησης είτε ως ειρωνικό σχόλιο, εφόσον η περίσταση υποδεικνύει ότι ο ομιλητής δεν εγκρίνει πραγματικά την ιδέα.

Η σύγκριση δείχνει ότι η ειρωνεία δεν μεταφέρεται μηχανικά από τη μία γλώσσα στην άλλη. Ο μεταφραστής ή ο αναλυτής λόγου χρειάζεται να αναγνωρίσει την πρόθεση του ομιλητή και να επιλέξει στη γλώσσα-στόχο μια διατύπωση που να αναπαράγει, όσο είναι δυνατόν, την ίδια επικοινωνιακή επίδραση.

3. Η πρακτική χρησιμότητα της σύγκρισης

Η σύνδεση της πραγματολογικής ανάλυσης των tag questions με την ελληνική γλώσσα έχει άμεση εφαρμογή σε τρία πεδία:

Στη διδασκαλία των Αγγλικών: Ο Έλληνας μαθητής χρειάζεται να κατανοήσει όχι μόνο πώς σχηματίζεται μια ερώτηση-ουρά, αλλά και πότε είναι κατάλληλη, τι είδους απάντηση προσδοκά και πώς μεταβάλλεται το νόημά της με τον επιτονισμό. Η μηχανική εκμάθηση κανόνων, χωρίς επικοινωνιακά παραδείγματα, δεν αρκεί.

Στη μετάφραση: Η κατά λέξη απόδοση μιας αγγλικής ερώτησης-ουράς μπορεί να είναι γραμματικά αποδεκτή, αλλά πραγματολογικά ακατάλληλη. Η επιλογή ανάμεσα στα «έτσι δεν είναι;», «σωστά;», «έτσι;» ή σε μια διαφορετική ελληνική διατύπωση πρέπει να βασίζεται στη λειτουργία της έκφρασης στο συγκεκριμένο κείμενο.

Στην ανάλυση του προφορικού λόγου: Οι μικρές αυτές εκφράσεις αποκαλύπτουν πώς οι συνομιλητές διαπραγματεύονται τη συμφωνία, εκφράζουν επιφυλάξεις, μετριάζουν τη διαφωνία ή ασκούν έμμεση πίεση. Έτσι, η ανάλυσή τους συμβάλλει στην κατανόηση όχι μόνο της γραμματικής, αλλά και των κοινωνικών σχέσεων που διαμορφώνονται μέσα από τη γλώσσα.

Η κοινή επικοινωνιακή λειτουργία πίσω από διαφορετικές γραμματικές μορφές. 

Η αντιπαραβολή με την ελληνική γλώσσα επεκτείνει το βασικό επιχείρημα του προηγούμενου άρθρου: οι ερωτήσεις-ουρά δεν πρέπει να μελετώνται αποκλειστικά ως συντακτικές κατασκευές, αλλά ως μέσα οργάνωσης της επικοινωνίας. Η αγγλική και η ελληνική αξιοποιούν διαφορετικές γραμματικές και λεξικές επιλογές για να εκφράσουν παρόμοιες προθέσεις, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι αντίστοιχες διατυπώσεις έχουν πάντοτε την ίδια σημασία ή την ίδια κοινωνική χροιά.

Κατά συνέπεια, η ουσιαστική κατανόηση των tag questions προϋποθέτει τη συνεξέταση της μορφής, του επιτονισμού και των συμφραζομένων. Αυτή ακριβώς η προσέγγιση επιτρέπει τη μετάβαση από τη γραμματική περιγραφή στην πραγματική χρήση της γλώσσας και καθιστά το φαινόμενο χρήσιμο για τη γλωσσολογική έρευνα, τη διδασκαλία ξένων γλωσσών, τη μετάφραση και την καθημερινή διαπολιτισμική επικοινωνία.

Βιβλιογραφία

• Biber, D., Johansson, S., Leech, G., Conrad, S., & Finegan, E. (1999). Longman Grammar of Spoken and Written English. Longman.
• Brown, P., & Levinson, S. C. (1987). Politeness: Some Universals in Language Usage. Cambridge University Press.
• Halliday, M. A. K., & Matthiessen, C. M. I. M. (2014). Halliday's Introduction to Functional Grammar (4th ed.). Routledge.
• Holmes, J. (1982). The functions of tag questions. English Language Research Journal, 3, 40–65.
• Holmes, J. (1995). Women, Men and Politeness. Longman.
• Kimps, D., Davidse, K., & Cornillie, B. (2014). A speech function analysis of tag questions in British English spontaneous dialogue. Journal of Pragmatics, 66, 64–85. https://doi.org/10.1016/j.pragma.2014.02.013
• Levinson, S. C. (1983). Pragmatics. Cambridge University Press.
• Quirk, R., Greenbaum, S., Leech, G., & Svartvik, J. (1985). A Comprehensive Grammar of the English Language. Longman.
• Sperber, D., & Wilson, D. (1995). Relevance: Communication and Cognition (2nd ed.). Blackwell.
• Tottie, G., & Hoffmann, S. (2006). Tag questions in British and American English. Journal of English Linguistics, 34(4), 283–311. https://doi.org/10.1177/0075424206294369