Ἀντίστροφα θέματα ἀρχαίων & ορθογραφία




ἐπιμελεία τοῦ
ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΓΕΩΡ. ΚΑΤΣΟΥΛΗ
-πτυχιούχου κλασσικῆς φιλολογίας
πανεπιστημίου Ἀθηνῶν
-μεταπτυχιακοῦ ἐφηρμοσμένης παιδαγωγικῆς
πανεπιστημίου Ἀθηνῶν




ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΡΧΑΙΩΝ & ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ by ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ ΕΡΜΗΣ



Ὁ Ἐλύτης διά τήν ποίησι, τήν τέχνην καί τήν κριτική (ΜΕΡΟΣ Β')(ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΝ)








της
Κατερίνας Τολίκα*



Οι απόψεις των ερμηνευτών για τα μορφικά αλλά και τα νοηματικά χαρακτηριστικά της ποίησης του Ελύτη είναι προφανώς ποικίλες. Αυτό που ενδιαφέρει είναι ότι ο Ελύτης με σύνεση ακολουθεί τους νόμους διαφορετικών τρόπων γραφής, παραδοσιακούς αλλά και νεωτερικούς, (κυρίως υπερρεαλιστικούς). 



Αἱ ἀπειλαί τῆς Νέας ἐποχῆς εἰς τήν ψυχήν τοῦ παιδιοῦ



τοῦ κ. Ἰωάννου Μηλιώνη,
μέλους τῆς Π.Ε.Γ




Τό παι­χνί­δι ἦ­ταν πάν­τα ἀ­να­πό­σπα­στα συν­δε­δε­μέ­νο μέ τό παι­δί· συ­χνά καί μέ τούς ἐ­νή­λι­κες. Δέ νο­εῖ­ται ἀν­θρώ­πι­νη δρα­στη­ρι­ό­τη­τα πού νά μήν ἔ­χει ἀ­νάγ­κη τῆς ψυ­χα­γω­γί­ας· προ­σο­χή ὅ­μως, ὄ­χι τῆς δι­α­σκέ­δα­σης, ἀλ­λά τῆς ψυ­χα­γω­γί­ας, τῆς ἀ­γω­γῆς τῆς ψυ­χῆς.


Ἡ Ἑλλὰς τοῦ ΟΧΙ (1940-44) (ΝΤΟΚΥΜΑΝΤΕΡ)




1940 – ΟΧΙ
Ὁ Ἑλληνοϊταλικός Πόλεμος 1940-41







Ὑπουργεῖο Ἐθνικῆς Ἀμύνης, 1993-94








Ἕνας πανηγυρικός τοῦ ἔπους τοῦ '40



ΤΟ ΕΠΟΣ ΤΟΥ 40




Κείμενο ομιλίας στην εορταστική εκδήλωση του ΤΕΙ Σερρών την27-10-95.


Η ιστορία του ελληνικού έθνους είναι μια ατέλειωτη σειρά αγώνων για δικαιοσύνη, ελευθερία και ανεξαρτησία. Είναι γεμάτη από πράξεις ηρωισμού και αυτοθυσίας, που απέβλεπαν πάντα στη διάσωση αυτού του έθνους και της πατρικής γης, στην απόκρουση εχθρικών βλέψεων. Οταν αναλογίζεται κάποιος την ιστορία του ελληνισμού, συνειρμικά του έρχονται στο νου, πέρα από τα επιτεύγματα στον τομέα των γραμμάτων και τεχνών, πέρα από τους μεγάλους φιλοσόφους και ιστορικούς, κάποιοι σταθμοί ιστορικοί. 



Η Πρόθεση του Έκτορα και οι Θρήνοι

 ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ ΙΙ. 
Ομήρου Ιλιάδα,  ραψωδία Ω, στίχοι 723-805

ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΚΑΙ ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 



ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ


ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΥ, 
ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ



Α. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΔΕΠΠΣ, ΑΠΣ ΚΑΙ ΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Τα νέα Διαθεματικά Ενιαία Πλαίσια Προγραμμάτων Σπουδών (ΔΕΠΠΣ) και να νέα Αναλυτικά Προγράμματα Σπουδών (ΑΠΣ) έγιναν ΦΕΚ με αριθμό 303/13-3-03. Όπως φαίνεται από το εισαγωγικό μέρος και τις γενικές αρχές των αναμορφωμένων ΔΕΠΠΣ, ΑΠΣ, επιδιώκεται να αναβαθμιστεί ο ρόλος του σχολείου στη σύγχρονη εποχή με την επικαιροποίηση της γνώσης, την έγκυρη πληροφόρηση, τη διαβίβαση αξιών και ηθικών αρχών, την παροχή γενικής παιδείας, την εξασφάλιση συνθηκών για συμμετοχική μάθηση, την καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και την ανάδειξη των ενδιαφερόντων του.  Έτσι, πέρα από τις γενικές αρχές δίνονται κατά μάθημα η φιλοσοφία, οι σκοποί και οι στόχοι, η διδακτική μεθοδολογία και η αξιολόγηση. Το κύριο στοιχείο πέρα από την εσωτερική μετακίνηση κάποιων μαθημάτων είναι η διαθεματικότητα που διαπερνά όλα τα μαθήματα ως διαδικασία μάθησης μέσα από διάφορες έννοιες ή θέματα που ανιχνεύονται σε πολλά μαθήματα από την οπτική της κάθε επιστήμης. Έτσι, οι έννοιες αποκαλύπτουν όλη τους της ευρύτητα σε κυριολεξία και μεταφορά, σε σημασιολογία ανάλογα με την επιστήμη και τη χρήση τους. Δηλαδή η έννοια «μεταβολή» στη φυσική και τη χημεία έχει εντελώς άλλη σημασία από τη μεταβολή στην ιστορία. Η έννοια «πολιτισμός» στα μαθηματικά και τις φυσικές επιστήμες είναι σύμφυτη με τις επιστημονικές ανακαλύψεις και εφευρέσεις, ενώ στα φιλολογικά μαθήματα έχει σχέση με τις αξίες, π.χ. με τη φιλία διαχρονικά, με τη φιλοξενία, με το δίκαιο κ.ά. 


Ὁ Ἐλύτης διά τήν ποίησι, τήν τέχνην καί τήν κριτική (ΜΕΡΟΣ Α')










της
Κατερίνας Τολίκα*



Η ποίηση, η κριτική, η γραφή, η τέχνη και η ζωή του καλλιτέχνη και του ανθρώπου, αποτελούν τους κύριους άξονες γύρω από τους οποίους υφαίνονται όλα τα ελυτικά θέματα. Ο ίδιος ο ποιητής στα «Δημόσια και Ιδιωτικά», χωρίς κανένα ‘ίσως’, αποσαφηνίζει την άποψή του για την αμφίδρομη σχέση ζωής και τέχνης, ξεκαθαρίζοντας ότι «ο νόμος της Τέχνης είναι και νόμος της Ζωής». Ο Ελύτης τις οφειλές του στους προγενέστερους και σύγχρονους ποιητές, στους φιλοσόφους και στους δημιουργούς της Τέχνης, τις ανταπέδωσε στο έπακρον, αν και μίλησε στο Άξιον Εστί για ένα ‘κενό ανταπόδοσης’, που κυριαρχεί στον κόσμο μας. Είναι σαφές, λοιπόν, πως οι χαρακτηρισμοί που του αποδόθηκαν κατά καιρούς, είχαν μικρόψυχη χροιά ακόμη και αν βρίσκονται στα όρια της επικίνδυνης εξιδανίκευσης. Η άποψη της Φρ. Αμπατζοπούλου για τα έργα, κυρίως των υπερρεαλιστών, προστατεύει τον ειλικρινή ενθουσιασμό μας για τον ποιητή και τη μεταμορφωτική του σχέση με τον αναγνώστη, αφού εννοεί τον υπερρεαλισμό με τη διττή σημασία της επανάστασης στο επίπεδο του λόγου και της πράξης. Γράφει:
«Πόσο λοιπόν τα έργα των υπερρεαλιστών καταργούν τη μοναξιά μας; Πόσο μας παρηγορούν; Μήπως από το πολύ να ‘κατανοούμε’ τους ποιητές παραλείψαμε το πιο σημαντικό, να τους βάλουμε στη ζωή μας; Κι όμως ο υπερρεαλισμός τίποτε άλλο δε γύρεψε τόσο πολύ, όσο το να βάλει την ποίηση στη ζωή. Για τον υπερρεαλισμό, το πρόβλημα δεν ήταν να ελευθερωθεί ο στίχος, αλλά ο άνθρωπος».
Όταν ο Ελύτης στην Ακαδημία της Στοκχόλμης ζητάει να του επιτραπεί να μιλήσει ‘στο όνομα της φωτεινότητας και της διαφάνειας’, εννοώντας κυρίως την ελληνική ‘καθαρότητα’, μιλάει για τη ‘μεταμορφωτική επέμβαση’ μέσα στην ‘πραγματικότητα’ κάθε υψηλής ποίησης. Ο στόχος δε του δημιουργού είναι να μην αρκείται στο ‘νυν έχον’ αλλά στο ‘δυνατόν γενέσθαι’. Η αγωνία του
φαίνεται να βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο θα φθάσει ο άνθρωπος στο σχήμα του ‘Αγγέλου’, στην ‘Ομορφιά’, στο υπερβατικό μέρος του εαυτού του, στο «μυστήριο του φωτός». Αυτή του η πρόθεση να διδάξει ή να προβληματισθεί για τα μυστικά σήματα που συνθέτουν την ‘αλήθεια’, για τις συλλαβές και τις λέξεις ‘μιας άγνωστης γλώσσας’, που η ανάγνωση της οδηγεί τον άνθρωπο στην οδό της ‘βαθύτερης αλήθειας’, της αναγέννησης των ποιητών αλλά και των αναγνωστών, των ανθρώπων εν γένει, αποτυπώνεται στο παρακάτω απόσπασμα:
«Ο ωφελισμός δεν άφησε τα μάτια των ανθρώπων ανοιχτά όσο χρειάζεται. Η ομορφιά και το φως συνέβη να εκληφθούν άκαιρα ή ανώδυνα. Και όμως…Η διεργασία που απαιτείται για να φτάσει κανείς στο σχήμα του Αγγέλου είναι, πιστεύω, πολύ πιο επώδυνη από την άλλη, που εκμαιεύει όλων των λογιών τους Δαιμόνους. Βέβαια υπάρχει το αίνιγμα. Βέβαια υπάρχει το μυστήριο. Αλλά το μυστήριο δεν είναι μια σκηνοθεσία που επωφελείται από τα παιχνίδια της σκιάς και του σκότους, για να μας εντυπωσιάσει απλώς: είναι αυτό που εξακολουθεί να παραμένει μυστήριο και μέσα στο απόλυτο φως. Είναι τότε που προσλαμβάνει την αίγλη εκείνη που ελκύει και που την ονομάζουμε ομορφιά. Την Ομορφιά που είναι μια οδός – η μόνη ίσως οδός – προς το άγνωστο μέρος του εαυτού μας, προς αυτό που μας υπερβαίνει. Επειδή αυτό είναι στο βάθος η Ποίηση: η τέχνη να οδηγείσαι και να φτάνεις προς αυτό που σε υπερβαίνει».
Μια μικρή, ενδεικτική αναφορά, στον τρόπο με τον οποίο ορισμένοι ερμηνευτές του Ελύτη αναφέρονται κυρίως στη σχέση του με την ποίηση θεωρούμε πως στο σημείο αυτό είναι επιβεβλημένη. Ο Στέφανος Διαλυσμάς στο δοκίμιό του με τίτλο ‘Η Ποίηση και ο ποιητής Ελύτης’ θα πει :
«ο Ελύτης δεν καταθέτει τις πεποιθήσεις και τις απόψεις του για την ποίηση και τον ποιητή μόνο στα δοκίμια ή τις συνεντεύξεις του. Τα ποιήματά του μιλάνε για τα θέματα αυτά εξίσου με τα πεζά του, ανοίγοντας ένα διάλογο μεταξύ τους».
Ο Παντελής Μπουκάλας σημειώνει για το θέμα αυτό :
«στιγμές – στιγμές, ο Ελύτης διαλέγεται στο βάθος με τον κριτικό Ελύτη, τον πραγματοποιεί και τον τεκμηριώνει».
Η σχέση ανάμεσα στον ποιητή και στην ποίηση, ως πρόσωπο ή ως
αφηρημένη ιδέα, απασχολεί και τον Mario Vitti. Ο προβληματισμός της γενιάς του Τριάντα περί ‘καθαρής ποίησης’, περί ‘απολλώνιας’ ή όχι σύλληψης είναι έντονος. Για τα πρώτα κείμενα του Ελύτη η άποψη του Vitti είναι ότι ανήκουν στην ‘καθαρή ποίηση’, αφού ‘παρά τις μαρτυρίες άμεσων βιωμάτων που παρέχουν εδώ και κει, είναι ποιήματα εμπνευσμένα από την ποίηση’. Το βασικότερο χαρακτηριστικό της καθαρής ποίησης άλλωστε είναι να ερεθίζεται ο
ποιητής περισσότερο από την ιδέα της παρά από τα βιώματα της δικής του ύπαρξης.
Η ποικιλία των ποιητικών τρόπων του Ελύτη, ο διαφορετικός τρόπος γραφής, ο οποίος είναι ήδη εμφανής από τον πρώτο τόμο των Προσανατολισμών που εκδίδεται το 1940, είναι στοιχεία αναγνωρίσιμα. Τα ‘ποιητικά συμφραζόμενα’ της εποχής, στην οποία ο Ελύτης εμφανίζεται το 1935, τελείως επιγραμματικά ήταν, οι νεοσυμβολιστές, ο καρυωτακισμός, ο καβαφικός λόγος (αναξιοποίητος) και η νέα ποιητική γλώσσα με τον ελεύθερο στίχο σε ‘δοκιμαστικό στάδιο’, κατά τον Αλέξανδρο Αργυρίου. Αυτό που αποτελεί έκρηξη το 1935 είναι κυρίως ο ελεύθερος στίχος, που χρησιμοποιείται από το 1930 (εξαίρεση ο Παπατσώνης). Η φυσιολογική συντηρητική αντιμετώπιση θεωρεί πως οι λύσεις που δίδονταν ήταν σε προσωπικό επίπεδο και ο υπερρεαλισμός, που ήδη εμφανίζεται, αντιμετωπίζεται με σκεπτικισμό. Αυτό που παρουσιάζει ενδιαφέρον είναι ότι ο Ελύτης στα πρώτα του ποιήματα ακολουθεί ελεύθερο στίχο και παράλληλα έχει στοιχεία ενός ‘προωθημένου’ συμβολιστή, «που έχει φθάσει την οριακή εκδοχή του μέσω της «καθαρής ποίησης». Ο Mario Vitti θα πει ότι ο Ελύτης «χάρη στον υπερρεαλισμό, ελευθερώθηκε από την εγκράτεια της επιγραμματικότητας». Δεν αποποιείται όμως διόλου την παράδοση, αφού στο έργο του συνυπάρχουν οι «αρχιτεκτονικές δομές της καθαρής ποίησης».



*εκ της διδακτορικής διατριβής αυτής
«ΛΟΓΟΙ ΠΕΡΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΣTΟ ΕΡΓΟ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΕΡΡΕΑΛΙΣΤΩΝ»
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης





Τό ἀπαρέμφατον τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς (ΕΠΙΤΟΜΗ)











της
Κορίνας Τσιτσιρίκου - Θεοδοσιάδη




ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ


Το έναρθρο απαρέμφατο, δηλαδή το απαρέμφατο με άρθρο, αντιστοιχεί με όνομα ουσιαστικό και έτσι μπορεί να χρησιμοποιείται ως υποκείμενο, αντικείμενο ή προσδιορισμός. Το έναρθρο απαρέμφατο μεταφράζεται κανονικά ως τελικό απαρέμφατο ή με το αντίστοιχό του ουσιαστικό:

Τό λακωνίζειν ἐστί φιλοσοφεῖν (υποκείμενο).
Ἐν γάρ τω κρατεῖν ἐστι καί τό λαμβάνειν τά τῶν ἡττόνων (υποκείμενο).
Ἤρξαντο τοῦ διαβαίνειν (αντικείμενο).
Νίκησον ὀργήν τω λογίζεσθαι καλῶς (επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου).


Το άναρθρο απαρέμφατο, δηλαδή το απαρέμφατο χωρίς άρθρο, διακρίνεται σε ειδικό και τελικό. Φρησιμοποιείται ως:

1. Υποκείμενο απρόσωπων ρημάτων και εκφράσεων:
Τοσούτῳ μείζω ἁμαρτήματα ἀπ' αὐτῶν ἀναγκαῖόν ἐστι γίγνεσθαι.
Δεῖ ἄρα καί πόλιν καί ψυχήν τήν μέλλουσαν ὀρθῶς βιώσεσθαι ταύτης της ἐπιστήμης ἀντέχεσθαι.

2. Κατηγορούμενο:
Τό λακωνίζειν ἐστί φιλοσοφεῖν.
Τό κακῶς ποιεῖν ἐστιν ἀδικεῖν.

3. Αντικείμενο:
Ἔλεγον οὐκ εἶναι αὐτόνομοι.
Φοβοῦμαι διελέγχειν σε.

4. Ονοματικός προσδιορισμός (επεξήγηση):
Εἷς οἰωνός ἄριστος ἀμύνεσθαι περί πάτρης.

5. Προσδιορισμός της αναφοράς (απαρέμφατο της αναφοράς) συνήθως με τα επίθετα ἀγαθός, ἱκανός, δεινός ἄξιος, χαλεπός κ.τ.ό.:
Δεινός λέγειν.
Ἐφ' οἷς ἕτοιμοι εἶεν τήν εἰρήνην ποιεῖσθαι Λακεδαιμόνιοι.
Οὐ γάρ ἱκανοί ἐδόκουν εἶναι οἱ ἐν τῆ ἀκροπόλει σχεῖν τούς ἄνδρας.
Ῥᾴδια πάντα θεώ τελέσαι.

6. Προσδιορισμός του σκοπού του αποτελέσματος:
Λακεδαιμόνιοι ἔδοσαν Αἰγινήταις Θυρέαν οἰκεῖν.
Ὅ γέρας παρά θεῶν ἔχουσιν ἀνθρώποις διδόναι.

7. Χρησιμοποιείται επίσης απόλυτα, χωρίς εξάρτηση από κανένα ρήμα, σε στερεότυπες εκφράσεις:
Ἑκών εἶναι οὐδέν ψεύσομαι.
Τό νῦν εἶναι (όσο για τώρα).
Ἐμοί δοκεῖν.

8. Αντί προστακτικής ευχετικής ευκτικής:
Ὦ ξεῖν’ ἀγγέλλειν Λακεδαιμονίοις.
Θαρσῶν νῦν, Διόμηδες, μάχεσθαι.

9. Στις αναφωνήσεις:
Ἐμέ τάδε παθεῖν, φεῦ.


Το απαρέμφατο όταν αντιστοιχεί με ειδική πρόταση λέγεται ειδικό. Μεταφράζεται με το ότι, πως + οριστική και κανονικά δέχεται άρνηση οὐ. Με ειδικό απαρέμφατο συντάσσονται:

1. ως αντικείμενο τα λεκτικά ρήματα (λέγω, φημί, ὁμολογῶ κ.τ.ό.), τα δοξαστικά ρήματα (νομίζω, δοκῶ, οἴομαι κ.τ.ό.):
Ἔλεγον οὐκ εἶναι αὐτόνομοι.
Πάντας ὑμας οἴομαι γιγνώσκειν.
Καί ἐδόκουν μάλα ἀμφότεροι ἱκανῶς εὐφραίνειν.
Τίνα ἡγῆ τῶν ἁπάντων ἀνθρώπων εὐδαιμονέστατον εἶναι.

2. ως υποκείμενο τα απρόσωπα ρήματα που έχουν την ίδια σημασία με τα προηγούμενα προσωπικά ρήματα, όπως: λέγεται, ὁμολογεῖται, νομίζεται, δοκεῖ κ.τ.ό.:
Λέγεται γοῦν ἐν Σικελίᾳ ἐκ της Αἴτνης ῥύακα πυρός γενέσθαι.


Το απαρέμφατο όταν αντιστοιχεί με πρόταση επιθυμίας, λέγεται τελικό. Μεταφράζεται με το να + υποτακτική και δέχεται άρνηση μή. Με τελικό απαρέμφατο συντάσσονται:

1. ως αντικείμενο:
τα βουλητικά ρήματα (βούλομαι, ἐπιθυμῶ, θέλω κτλ.), τα προτρεπτικά (προτρέπω, κελεύω, πείθω, συμβουλεύω κτλ.), τα απαγορευτικά (ἀπαγορεύω, κωλύω κτλ. ), τα δυνητικά (δύναμαι, οἷός τ’ εἰμι κτλ. ), τα ρήματα πέφυκα, ἐπίσταμαι και άλλα με παρόμοια σημασία:
Ἤν ἐγγύς ἔλθῃ θάνατος, οὐδείς βούλεται θνῄσκειν.
Καί ἐπί νοῦν αὐτῆ βάλλει σύν ταῖς λοιπαῖς παρθένοις ἐπί κρήνην ἐλθούσαις λούεσθαι.
Παρά Διός αἰτεῖται ἐξ ἀνθρώπων ἀπαλλαγ῅ναι.
Ἅμα τω τήν δίψαν σβέσαι μετά της ἀλώπεκος ἐσκόπει τήν ἄνοδον.

2. ως υποκείμενο:
τα απρόσωπα ρήματα: δεῖ, χρή, προσήκει, πρέπει, ἐγχωρεῖ, ἐστί, ἔξεστι, ἔνεστι, πάρεστι, δοκεῖ, μέλλει κτλ. και οι απρόσωπες εκφράσεις: ἀνάγκη ἐστί, θέμις ἐστί, καιρός ἐστί, ὥρα ἐστί, οἷόν τε ἐστί, ἄξιον ἐστί, ῥάδιον ἐστί, χαλεπόν ἐστί, δέον ἐστί, εἰκός ἐστί, πρέπον ἐστί, ἀναγκαίως ἔχει, καλῶς ἔχει, ῥᾳδίως ἔχει κτλ.:
Οὕτω χρή ποιεῖν.
Ὅθεν δή καί ἄξιον (ἐστί) θεωρ῅σαι τό θεῖον.
Ὥρα ἐστί ἀπιέναι. 
Το απαρέμφατο στην αρχική του σημασία φανέρωνε σκοπό ή αποτέλεσμα. Με τη σημασία του σκοπού του αποτελέσματος βρίσκουμε το απαρέμφατο ύστερα από τα ρήματα: βαίνω, ἥκω, φέρω,
δίδωμι, καταλείπω, ἐξίστημι (διορίζω), τάττω (ορίζω), αἱροῦμαι (εκλέγω), πέμπω και άλλα συνώνυμα:
Μανθάνειν γάρ ἥκομεν.
Τήν πόλιν φυλάττειν αὐτοῖς παρέδωκαν.


Απαρέμφατο της αναφοράς: συνήθως με τα επίθετα ἀγαθός, ἱκανός, δεινός ἄξιος, χαλεπός κ.τ.ό.:
Δεινός λέγειν.






Ἑλληνόπουλα - ἀναγνωστικόν Γ' Δημοτικοῦ 1939

τῆς
Ε. ΣΤΑΜΑΤΗ





Αναγνωστικό Γ΄ Δημοτικού - Ελληνόπουλα - Ε. Σταμάτη 1939 by ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ ΕΡΜΗΣ






Τίς ἦτο ὁ Παῦλος Μελᾶς;

τού
Νικολάου Κωσταρά


Τήν 13ην Ὀκτωβρίου συνεπληρώθησαν 109 ἔτη ἀπό τόν θάνατον τοῦ ἥρωος τοῦ Μακεδονικοῦ Ἀγῶνος Παύλου Μελᾶ. Διά τήν προσφοράν του εἰς τόν Μακεδονικόν ἀγῶνα και τόν τρόπον μέ τόν ὁποῖον ἐκινήθησαν οἱ σύντροφοί του, ἀλλά καί ὁ μακαριστός Μητροπολίτης Καστορίας Γερμανός Καραβαγγέλης, διά νά τόν θάψουν καί νά μή περιέλθη τό σῶμα του εἰς τούς Τούρκους, ἔγραψεν εἰς τήν ἐφημερίδα «ΕΣΤΙΑ» τῆς 12ης Ὀκτωβρίου ὁ κ. Νικόλαος Κωσταρᾶς, τά ἀκόλουθα:



Τό πλαίσιον ἀναφορᾶς τῆς ἐκθέσεως










ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΑ ΠΛΑΙΣΙΑ

 

 

του
 Βασίλη Πρασσά*


Επικοινωνιακό πλαίσιο ή επικοινωνιακή περίσταση του λόγου

Είναι το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται ένας λόγος, γραπτός ή προφορικός, με βάση την εκάστοτε επικοινωνιακή περίσταση (ποιος μιλάει και σε ποιον), τους σκοπούς που εξυπηρετεί και το είδος του, π.χ. προσχεδιασμένος προφορικός λόγος μέσα στην τάξη.

Είδη-περιπτώσεις επικοινωνιακών πλαισίων και χαρακτηριστικά αυτών

       i.            Αν πρόκειται για προσχεδιασμένο προφορικό λόγο, τότε απαιτείται προσφώνηση και αποφώνηση (ή επιφώνηση) και το ανάλογο κατά περίπτωση περιεχόμενο και ύφος.

***

Παραδείγματα προσχεδιασμένου προφορικού λόγου:

1.    Προσχεδιασμένος προφορικός λόγος στην τάξη (συζήτηση στην τάξη):

·        Τυπικά χαρακτηριστικά: Προσφώνηση: «Αγαπητές συμμαθήτριες και αγαπητοί συμμαθητές, φίλες και φίλοι,» / Αποφώνηση: «Ευχαριστώ για την προσοχή σας»
·        Ύφος άμεσο και οικείο…
·        Αναγκαία η χρήση του α΄ πληθυντικού προσώπου, προκειμένου να ευαισθητοποιηθούν οι συμμαθητές, αλλά και το γ΄ για να πεισθούν και για να γίνουν οι απαιτούμενες γενικεύσεις…
·        Θεμιτές κάποιες έμμεσες ή άμεσες αποστροφές προς τους συμμαθητές, π.χ. «Φίλες και φίλοι, όλοι μας νομίζω ότι… ή ποιος από εσάς… ή εμάς…»… και προσφώνηση πριν τον επίλογο…   

2.    Προσχεδιασμένος προφορικός λόγος σε σχολική εκδήλωση:

·        Τυπικά χαρακτηριστικά: Προσφώνηση: «Αξιότιμε/η κύριε/ία Διευθυντή/ντρια, αγαπητοί καθηγητές, γονείς και συμμαθητές,» / Αποφώνηση: «Ευχαριστώ για την προσοχή σας»
·        Ύφος άμεσο, οικείο, αλλά πιο τυπικό σε σχέση με τη συζήτηση στην τάξη…
·        Κυρίως γ΄ πρόσωπο, αλλά και α΄ πληθυντικού, προκειμένου να ευαισθητοποιηθούν οι ακροατές…
·        Ως προς το περιεχόμενο καλό είναι το προς διαπραγμάτευση θέμα να ιδωθεί και μέσα στο πλαίσιο της σχολικής κοινότητας και πραγματικότητας…
·        Θεμιτές κάποιες έμμεσες ή άμεσες αποστροφές, π.χ. «Κυρίες και κύριοι, φίλες και φίλοι, όλοι μας νομίζω ότι…ή εσείς…»… και προσφώνηση πριν τον επίλογο…   

3.    Προσχεδιασμένος προφορικός λόγος σε εκδήλωση του δήμου:

·        Τυπικά χαρακτηριστικά: Προσφώνηση: «Αξιότιμε/η κύριε/ία Δήμαρχε, αγαπητοί συνδημότες, κυρίες και κύριοι,» / Αποφώνηση: «Ευχαριστώ για την προσοχή σας»
·        Ύφος άμεσο και τυπικό…
·        Κυρίως γ΄ πρόσωπο, αλλά και α΄ πληθυντικού, προκειμένου να ευαισθητοποιηθούν οι ακροατές…
·        Ως προς το περιεχόμενο καλό είναι το προς διαπραγμάτευση θέμα να ιδωθεί και μέσα στο πλαίσιο της τοπικής κοινωνίας (π.χ. δράσεις του δήμου)…
·        Θεμιτές κάποιες έμμεσες ή άμεσες αποστροφές, π.χ. «Αγαπητοί συνδημότες, κυρίες και κύριοι… ή εσείς…»… και προσφώνηση πριν τον επίλογο…   


4.    Προσχεδιασμένος προφορικός λόγος (εισήγηση) σε ημερίδα-συνέδριο:

·        Τυπικά χαρακτηριστικά: Προσφώνηση: «Αγαπητές και αγαπητοί σύνεδροι, κυρίες και κύριοι,» / Αποφώνηση: «Ευχαριστώ για την προσοχή σας»
·        Ύφος πιο τυπικό και επίσημο…
·        Κυρίως γ΄ πρόσωπο, λίγες οι αναφορές σε α΄ πληθυντικό…
·        Περιττές οι αποστροφές…θεμιτή ενδεχομένως η προσφώνηση πριν τον επίλογο (Αγαπητοί σύνεδροι, κυρίες και κύριοι,»…


5.    Προσχεδιασμένος προφορικός λόγος (εισήγηση) σε συνέδριο νέων:

·        Τυπικά χαρακτηριστικά: Προσφώνηση: «Αγαπητές και αγαπητοί σύνεδροι, νέες και νέοι, φίλες και φίλοι,» / Αποφώνηση: «Ευχαριστώ για την προσοχή σας»
·        Ύφος άμεσο και οικείο, όχι πολύ τυπικό…
·        Συνδυασμός γ΄ προσώπου και α΄ πληθυντικού, προκειμένου να ευαισθητοποιηθούν οι ακροατές…
·        Ως προς το περιεχόμενο καλό είναι το προς διαπραγμάτευση θέμα να ιδωθεί και μέσα στο πλαίσιο της κοινότητας των νέων…
·        Θεμιτές κάποιες έμμεσες ή άμεσες αποστροφές, π.χ. «Αγαπητοί σύνεδροι, φίλες και φίλοι, όλοι μας… ή εσείς…»… και προσφώνηση πριν τον επίλογο…   


6.    Προσχεδιασμένος προφορικός λόγος στη Βουλή των Εφήβων:

·        Τυπικά χαρακτηριστικά: Προσφώνηση: «Αξιότιμε κύριε Πρόεδρε της Βουλής των Ελλήνων, κυρίες και κύριοι βουλευτές, μέλη της Βουλής των Εφήβων, φίλες και φίλοι,» / Αποφώνηση: «Ευχαριστώ για την προσοχή σας»
·        Ύφος άμεσο, οικείο, σε κάποια σημεία και τυπικό…
·        Συνδυασμός γ΄ προσώπου και α΄ πληθυντικού, προκειμένου να ευαισθητοποιηθούν οι ακροατές…
·        Ως προς το περιεχόμενο καλό είναι το προς διαπραγμάτευση θέμα να ιδωθεί και μέσα στο πλαίσιο της ευθύνης της πολιτείας και της κοινότητας των νέων…
·        Θεμιτές κάποιες έμμεσες αποστροφές, π.χ. «Μέλη της βουλής των εφήβων, φίλες και φίλοι, όλοι εμείς οι νέοι…»… και προσφώνηση πριν τον επίλογο…   


7.    Προσχεδιασμένος προφορικός λόγος σε ηλεκτρονικό φόρουμ:

·        Τυπικά χαρακτηριστικά: Προσφώνηση: «Φίλες και φίλοι,» / Αποφώνηση: «Ευχαριστώ για την προσοχή σας»
·        Ύφος άμεσο, οικείο και ζωντανό…
·        Κυρίως α΄ πληθυντικό, προκειμένου να ευαισθητοποιηθούν οι ακροατές…, αλλά και γ΄ για γενικεύσεις και αποδείξεις…
·        Θεμιτές κάποιες έμμεσες ή άμεσες αποστροφές προς τους ηλεκτρονικούς συνομιλητές… και προσφώνηση πριν τον επίλογο…   


8.    Προσχεδιασμένος προφορικός λόγος σε τηλεοπτική συζήτηση:

·        Τυπικά χαρακτηριστικά: Προσφώνηση: «Κύριε συντονιστή, αξιότιμοι συνομιλητές και αγαπητοί τηλεθεατές,» / Αποφώνηση: «Ευχαριστώ για το χρόνο που μου δώσατε και την προσοχή σας»
·        Ύφος άμεσο, οικείο και ζωντανό…
·        Συνδυασμός γ΄ προσώπου και α΄ πληθυντικού, προκειμένου να ευαισθητοποιηθούν οι τηλεθεατές…
·        Θεμιτές οι έμμεσες ή άμεσες αποστροφές προς τους τηλεθεατές και η προσφώνηση πριν τον επίλογο…

Σημείωση: Στον προσχεδιασμένο προφορικό λόγο η εισαγωγή μπορεί να γίνει με αναφορά στο θέμα ή πρόβλημα που τίθεται προς συζήτηση…, στη σχέση που έχει με τους νέους ή την τοπική κοινωνία ή το σχολείο (ανάλογα με το που γίνεται η παρουσίαση)…, στην εστίαση σε αυτό που ζητάει το θέμα (π.χ. στις επιπτώσεις), και στο λόγο-σκοπό αυτής της εστίασης, π.χ. προκειμένου να διαπιστωθεί το μέγεθος του προβλήματος και να αντιδράσουμε…

Ενδεικτικό εισαγωγικό σκεπτικό για συζήτηση στην τάξη:
«Αγαπητές συμμαθήτριες και αγαπητοί συμμαθητές, φίλες και φίλοι,
Θα ήθελα με τη σειρά μου να εκφράσω τις σκέψεις μου για το…, για ένα ζήτημα που… (π.χ. ταλανίζει τις σύγχρονες κοινωνίες και…). Στην παρέμβασή μου αυτή θα εστιάσω στο… (π.χ. στις επιπτώσεις…) και αυτό διότι προσδοκώ να αναπτυχθεί ο απαιτούμενος εκείνος προβληματισμός, προκειμένου να συνειδητοποιήσουμε όλοι το μέγεθος του προβλήματος και να δράσουμε προς την κατεύθυνση της άμεσης αντιμετώπισής του…»
Θεμιτή είναι επίσης και η αναφορά (χαιρετισμός) στη σημασία που έχουν ανάλογες πρωτοβουλίες, π.χ. η πρωτοβουλία του δήμου ή του σχολείου να οργανώσει μια δομημένη συζήτηση-ημερίδα για κάποιο σημαντικό ζήτημα…   



     ii.            Αν πρόκειται για επιστολή, τότε απαιτείται το τυπικό της επιστολής, ανάλογο με τον παραλήπτη και το ανάλογο περιεχόμενο και ύφος:

Τα μέρη μιας επιστολής

1.      Χωροχρονικό πλαίσιο αναφοράς: τόπος και χρόνος (γράφεται πάνω δεξιά), π.χ.                                            Αθήνα, 21 Ιουνίου 2009
2.      Προσφώνηση: π.χ. Φίλε Γιάννη (γράφεται πάνω αριστερά)
3.      Το περιεχόμενο της επιστολής:
·         Πρόλογος: η αφορμή για τη σύνταξη της επιστολής και ο σκοπός του επιστολογράφου
·         Κύριο Μέρος: έκθεση και ανάλυση του θέματος…, θέση-απόφανση του επιστολογράφου…, απόδειξη αυτής (επιχειρήματα και τεκμήρια)…, απόκρουση πιθανών αντίθετων απόψεων… κ.λπ.
·         Επίλογος: περιεκτική ανακεφαλαίωση και επίκληση στον αποδέκτη της επιστολής να κατανοήσει τον προβληματισμό-σκεπτικισμό του αποστολέα και αν η θέση του αποδέκτη το απαιτεί: να ευαισθητοποιηθεί, να ανταποκριθεί άμεσα και να αναλάβει πρωτοβουλίες…
4.      Αποφώνηση: π.χ. Φιλικά (γράφεται κάτω δεξιά)

Τα είδη επιστολών και ανάλογα χαρακτηριστικά

1)      Φιλική επιστολή

·         Τυπικά χαρακτηριστικά: Προσφώνηση: «Φίλε Γιάννη / Φίλε μου κ.λπ.» / Αποφώνηση: «Με αγάπη / Φιλικά κ.λπ.»
·         Ύφος: απλό, οικείο, προσωπικό, φυσικό…, που φανερώνει φυσικότητα και οικειότητα…
·         Αρχίζουμε την επιστολή αναφερόμενοι στην αφορμή και στο θέμα («Διάβασα ένα άρθρο που αναφερόταν στο…»), καθώς και στον σκοπό-γιατί αποφασίσαμε να του στείλουμε αυτήν την επιστολή, κάνοντας επίκληση στο ήθος μας («Το άρθρο αυτό με προβλημάτισε και σκέφτηκα να μοιραστώ μαζί σου τον προβληματισμό αυτόν…»)…
·         Επικαλούμαστε το συναίσθημά του και το ήθος του, π.χ. τους δεσμούς φιλίας που μας συνδέουν, τα κοινά χαρακτηριστικά, τις κοινές αγωνίες και σκέψεις («Θυμάμαι τις πολύωρες συζητήσεις μας γύρω από…» / «Γνωρίζω πως και εσύ ανησυχείς…» κ.λπ.)…
·         Κλείνουμε την επιστολή αναμένοντας τα σχόλια και τις σκέψεις του («Αναμένω με αγωνία τις σκέψεις σου…» / «Θα με ενδιέφερε πολύ και η δική σου άποψη…», κ.λπ.)…

2)      Επίσημη επιστολή

·         Τυπικά χαρακτηριστικά: Προσφώνηση: «Αξιότιμε κύριε Υπουργέ /  Αξιότιμα Μέλη της Αρχής Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων / Κύριε Διευθυντή / Αγαπητέ κύριε Διευθυντή κ.λπ.» / Αποφώνηση: «Με σεβασμό / Με εκτίμηση κ.λπ.»
·         Ύφος: τυπικό και επίσημο…, που φανερώνει σεβασμό και εμπιστοσύνη και δεσμεύει τον αποδέκτη να ανταποκριθεί στο αίτημά μας…
·         Αρχίζουμε την επιστολή αναφερόμενοι στο ποιοι είμαστε, στο θέμα της επιστολής, στην αφορμή για να την στείλουμε, γιατί την στέλνουμε στο συγκεκριμένο πρόσωπο ή Αρχή και στο στόχο-σκοπό-προσδοκία αυτής της επιστολής («Είμαστε το 15μελές Συμβούλιο του σχολείου χ… Αφορμή για την επιστολή αυτή αποτέλεσαν τα νέα μέτρα για της εισαγωγή στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση… Αποφασίσαμε να σας στείλουμε την επιστολή αυτή διότι είστε το καθ΄ ύλην αρμόδιο πρόσωπο, αλλά και γνωρίζοντας το ενδιαφέρον σας και τον αγώνα σας για μια καλύτερη εκπαίδευση… Προσδοκούμε να ακούσετε με προσοχή τις σκέψεις και προτάσεις μας, προκειμένου να…»)…
·         Επικαλούμαστε κατά βάση το ήθος του αποδέκτη, π.χ. την αρμοδιότητά του ως…, την ευαισθησία που έχει δείξει για σχετικά θέματα…, τους αγώνες του…, την υπευθυνότητά του…, την ειλικρινή διάθεσή του για… κ.λπ.
·         Ανάλογα κάνουμε επίκληση και στο δικό μας ήθος, π.χ. «ως νέοι που ανησυχούμε…, ως άτομα που οραματιζόμαστε ένα καλύτερο αύριο…, ως ενεργά μέλη της κοινωνίας… κ.λπ.»
·         Εκφράζουμε με ευγένεια τις σκέψεις και διαμαρτυρίες μας, π.χ. «Επιτρέψτε μας να…, Θα επιθυμούσαμε να…, Θα θέλαμε να…, αισθανόμαστε την ανάγκη να… κ.λπ.»
·         Κλείνουμε την επιστολή εκφράζοντας τη βεβαιότητα πως θα συμμεριστεί τον προβληματισμό μας και αναμένοντας τη θετική του ανταπόκριση…

3)      Ανοιχτή επιστολή προς δημοσίευση

Οι επιστολές αυτές έχουν ως σκοπό να λάβει γνώση του περιεχομένου τους η κοινή γνώμη.

·         Τυπικά χαρακτηριστικά: Τίτλος:… / Προσφώνηση: «Αγαπητή σύνταξη,» / Αποφώνηση: «Ευχαριστούμε για τη φιλοξενία»
·         Αρχίζουμε την επιστολή αναφερόμενοι στο ποιοι είμαστε, στο θέμα της επιστολής, στην αφορμή για να την στείλουμε, στον σκοπό μας που είναι η ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των αναγνωστών-κοινής γνώμης…
·         Τα μορφολογικά και υφολογικά χαρακτηριστικά τους: ύφος τυπικό και επίσημο…, που φανερώνει σεβασμό και εμπιστοσύνη κυρίως προς τους αναγνώστες…, βαθύς προβληματισμός…, σαφήνεια λόγου…, κρίσεις και αποδείξεις…, καλό είναι να αποφεύγονται η έντονη ειρωνεία, οι ύβρεις και οι προσβλητικοί υπαινιγμοί.

Σημείωση: ενδέχεται μια επιστολή που δημοσιεύεται να απευθύνεται σε κάποιο πρόσωπο ή Αρχή, οπότε η προσφώνηση και αποφώνηση γίνεται όχι προς την εφημερίδα, αλλά προς το πρόσωπο αυτό, π.χ. μια ανοιχτή επιστολή προς τον Υπουργό Παιδείας για τις αλλαγές του εκπαιδευτικού συστήματος:
Τίτλος: Ανάγκη ριζικής εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης / Προσφώνηση: Αξιότιμε κύριε Υπουργέ / Αποφώνηση: Με εκτίμηση
Στην περίπτωση αυτή η επιστολή έχει ακριβώς τα ίδια χαρακτηριστικά με την επιστολή σε επίσημο πρόσωπο ή Αρχή.

   iii.            Αν πρόκειται για άρθρο ή επιφυλλίδα, τότε απαιτείται «τίτλος» και τα γνωστά χαρακτηριστικά των ειδών αυτών (βλέπε ενότητα άρθρο και επιφυλλίδα), π.χ. καλό είναι η εισαγωγή-πρόλογος να γίνει με αναφορά σε γεγονότα της επικαιρότητας…

  iv.            Αν πρόκειται για δοκίμιο, τότε απαιτείται «τίτλος» και τα γνωστά χαρακτηριστικά του δοκιμίου, και μάλιστα του είδους δοκιμίου που ζητείται, π.χ. αποδεικτικό δοκίμιο (βλέπε ενότητα δοκίμιο)

    v.            Αν πρόκειται για ημερολόγιο

·         Τυπικά χαρακτηριστικά: ακριβής προσδιορισμός τόπου και χρόνου, π.χ.:
Αθήνα, 3 Ιουνίου 2010
…………………………………………………………………………
·         Χρήση κυρίως του α΄ ενικού… και των άλλων βέβαια προσώπων…
·         Ύφος προσωπικό, απλό… ενδεχομένως και γλαφυρό…, τόνος εξομολογητικός…
·         Αναφορά σε γεγονότα της προσωπικής -και κοινωνικής- ζωής και έκθεση συναισθημάτων, σκέψεων και προβληματισμών…
·         Αν προορίζεται για δημοσίευση, τότε το ύφος γίνεται πιο φροντισμένο και ο προσωπικός προβληματισμός αποκτά ευρύτερα κοινωνικά χαρακτηριστικά…


*
Θεωρία και Πράξη,
Έκφραση-Έκθεση Γ΄ Λυκείου,
εκδόσεις Κοκοτσάκης



Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...